BÖLÜM I
  1. BANKALARARASI TAKAS ODALARI MERKEZİ
  2. YÖNETİM KURULU
  3. PERSONEL YAPISI
BÖLÜM II
  1. BANKALARARASI TAKAS ODALARI 2014 YILI FAALİYETLERİ
  2. 2014 YILI İDARİ FAALİYETLERİ
  3. İYİLEŞTİRME VE GELİŞTİRME ÇALIŞMALARI
BÖLÜM III
  1. 2014 YILI BİLANÇO VE GELİR-GİDER YAPISI
  2. ÇEK MAALİYETİ
BÖLÜM IV
  1. EK TABLOLAR

BÖLÜM I

BANKALARARASI TAKAS ODALARI MERKEZİ

1211 sayılı Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Kanununun 55 inci maddesi, 5941 sayılı Çek Kanunu’nun 8 inci ve mülga 3167 sayılı Çekle Ödemelerin Düzenlenmesi ve Çek Hamillerinin Korunması Hakkında Kanun’un 6 ncı maddesinin Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’na verdiği yetki uyarınca, çeklerin banka şubeleri arasında hesaben tesviyesini sağlamak amacıyla tüzel kişiliği haiz Bankalararası Takas Odaları Merkezi (BTOM) 1985 yılında kurulmuştur. Çek takası faaliyetleri İstanbul ve Ankara takas odalarında, BTOM Yönetmeliği ile bu Yönetmeliğe ilişkin İzahname esasları çerçevesinde yürütülmektedir.


Takas işlemleri, 18 Ekim 1993 tarihinden itibaren Bankalararası İstanbul Takas Odası’nda, 16 Haziran 1997 tarihinden itibaren de Bankalararası Ankara Takas Odası’nda elektronik ortamda yürütülmektedir. 16 Nisan 1998 tarihinde Bankalararası İstanbul Takas Odası’nda başlatılan uygulama ile çek takası; isteyen katılımcılarca çek başına işlem maliyetlerini ve çeklerin naklinde karşılaşılacak riskleri azaltmak ve işlemleri hızlandırmak amacıyla, Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetim Kurulunca hazırlanan protokolü imzalamak suretiyle elektronik ortamda fiziken ibraz edilen çeklerle veya fiziken ibraz edilmeksizin sadece çek bilgileri üzerinden yapılmaktadır.


31 Aralık 2014 tarihi itibariyle bankalararası takas odaları faaliyetlerine katılan üyelerin sayısı 41’dir. Bunlardan 38’i fiziken ibraz edilmeksizin yapılan çek takası sistemine katılmaktadır.


BTOM çek takası sistemine katılan tek şubeli 10 bankanın 7’si fiziken ibrazsız çek takasına, 3’ü fiziken ibrazlı çek takasına katılmaktadır. Sadece İstanbul’da faaliyet gösteren bu bankalar çek takas işlemlerini İstanbul Takas Odasında yürütmektedir.


Ödeme sistemleri arasında önemli bir yer tutan çek takası faaliyetlerinin kesintisiz ve sorunsuz bir şekilde hizmet verebilmesi büyük önem taşımaktadır. Bu nedenle, sunulan hizmetin kalitesinin ve etkinliğinin artırılabilmesi amacıy- la teknolojik gelişmeler takip edilmekte ve mevcut takas yazılımında ortaya çıkan gereksinimler de dikkate alınarak iyileştirme yapılmaktadır.


YÖNETİM KURULU

BTOM Yönetmeliği’nin 5 inci maddesi uyarınca Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetim Kurulu, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Ödeme Sistemleri Genel Müdürü ya da Genel Müdür Yardımcısı başkanlığında Türkiye Bankalar Birliği Yönetim Kurulunu oluşturan bankaların (kalkınma ve yatırım bankaları hariç) en az şube müdürü seviyesindeki temsilcilerinden oluşmaktadır.


2014 yılında aşağıda yer alan banka temsilcileri BTOM Yönetim Kurulu üyesi olarak görev almışlardır:


  1. Akbank T.A.Ş.
  2. HSBC Bank A.Ş.
  3. ING Bank A.Ş.
  4. Şekerbank T.A.Ş.
  5. Turklandbank A.Ş.
  6. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası A.Ş.
  7. Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankası A.Ş.
  8. Türk Ekonomi Bankası A.Ş.
  9. Türkiye Garanti Bankası A.Ş.
  10. Türkiye Halk Bankası A.Ş.
  11. Türkiye İş Bankası A.Ş.
  12. Türkiye Vakıflr Bankası T.A.O.
  13. Yapı ve Kredi Bankası A.Ş.

PERSONEL YAPISI

Tablo 1. Bankalararası Takas Odalarının Personel Yapısı (31.12.2011 itibariyle)
  Proje Sorumlusu Bilgisayar Uzmanı Mühendis Web Uzmanı Büro Memuru Hizmetli Toplam
Ankara 1 4 1 1 6   13
İstanbul         4 1 5
Toplam 1 4 1 1 10 1 18
Kaynak : BTOM

BTOM’da 31.12.2014 tarihi itibariyle 13’ü Ankara, 5’i İstanbul Takas Odası’nda olmak üzere toplam 18 personel çalışmaktadır (Tablo 1). Büro memurlarından 2 kişi muhasebe ve idari işler ile ilgili görev yapmakta olup, diğer personel elektronik çek takası sisteminde vardiyalı şekilde işletmen olarak çalışmaktadır. Büro memurları ve hizmetli Banka-Finans ve Sigorta İşçileri Sendikası (BASİSEN) üyesidirler.

BÖLÜM II

BANKALARARASI TAKAS ODALARI 2014 YILI FAALİYETLERİ

2014 yılında takas odalarında işleme alınan çek sayısı bir önceki yıla göre yüzde 0,6 oranında artarak 18.325.295 adet olurken, işleme alınan çek tutarı bir önceki yıla göre yüzde 15,1 oranında artarak 438,7 milyar TL olmuştur.


Muhtelif gerekçelerle iade edilen ve toplam işleme alınan çek adedinin yüzde 5,1’ini oluşturan çeklerin düşülmesi sonucunda 2014 yılında takas odalarında 17.391.932 adet ve 403,9 milyar TL tutarında çekin hesaplaşmaya tabi tutulmuştur.


Bankalararası takas odalarında hesaplaşmaya tabi tutulan çek sayısı ve tutarındaki gelişmeler incelendiğinde, çek tutarlarında 2010 yılından itibaren görülen artış eğiliminin 2014 yılında da devam ettiği, ancak toplam çek adedinde görülen azalma eğiliminin 2014 yılında durakladığı görülmektedir. (Grafi 1).


Grafik 1. Hesaplaşmaya Tabi Tutulan Çek Adet ve Tutarları (Milyon Adet, Milyar TL)
Kaynak: BTOM

Reel olarak bakıldığında ise 2014 yılında bankalararası takas odalarında işleme alınan toplam çek tutarında yüzde 8,2 hesaplaşmaya tabi tutulan toplam çek tutarında ise yüzde 8,5 oranında reel artış gerçekleştiği görülmektedir(1).


Ekonomik faaliyet sırasında yapılan satın alımlarda ve borç ödemelerinde çek dışında alternatif olarak kullanılabilecek nakit ve banka/kredi kartı alışverişleri ile yapılan ödemelerle bir karşılaştırma yapıldığında; 2014 yılında takas odalarında işleme alınan çek tutarında bir önceki yıla göre yüzde 15,1’lik bir artış görünürken, emisyon hacminde yüzde 13,8, yurt içinde banka/kredi kartı ile yapılan alışverişlerde yüzde 12,2 artış görülmektedir. Bu yönüyle takas odalarında 2014 yılında işleme alınan çek tutarındaki nominal artışın, aynı yıl içinde emisyon hacmi, banka ve kredi kartı işlem tutarları gibi karşılaştırılabilir ödeme araçlarındaki artışlar seviyesinde gerçekleştiği ifade edilebilmektedir.


2014 yılında yüzde 5,1’lik orana sahip olan takastan iade edilen çekler incelendiğinde ise; “82- Hesapta Yeterli Karşılığı Olmayan Çek- II” (2) kodunun 529.749 adet ile en çok kullanılan iade sebebini teşkil ettiği, bunu 345.780 adet ile “98- Diğer Hatalı Çekler”in izlediği ve “99- Karşılıksız Çek” kodu ile iade adedinin ise 3.802 adet olduğu görülmüştür. Bahsi geçenlerin dışında kalan kodlar ile yapılan iadelerin adedi ise 54.032 olmuştur (Grafi 2).


Grafik 2. İadelerin Nedenlerine Göre Dağılımı
Kaynak: BTOM

2014 yılı içinde bankalararası takas odalarında işleme alınan 18.3 milyon adet çekin katılımcılar arasındaki dağılımı incelendiğinde;

  • T.Garanti Bankası A.Ş.’nin 2,0 milyon adet çek,
  • Akbank T.A.Ş.’nin 1,9 milyon adet çek,
  • T.İş Bankası A.Ş.’nin 1,9 milyon adet çek
  • Yapı ve Kredi Bankası A.Ş.’nin 1,8 milyon adet çek,
  • T.Ekonomi Bankası A.Ş.’nin 1,4 milyon adet çek

ile ilk beş sırada yer aldığı ve işleme alınan çek adedinin yüzde 49,2’sini oluşturduğu görülmektedir (Grafi 3).


Grafik 5. 2014 Yılı İçinde Bankalararası Takas Odalarında En Fazla İşlem Hacmine Sahip Bankalar (Verilen çeklere göre)
Kaynak: BTOM

Aynı inceleme bankaların kendi nezdlerindeki hesaplar üzerine keşide edilmiş çekler açısından yapıldığında;

  • T.İş Bankası A.Ş.’nin 2,6 milyon adet çek,
  • Yapı ve Kredi Bankası A.Ş.’nin 2,1 milyon adet çek,
  • T.Garanti A.Ş.’nin 1,6 milyon adet çek,
  • T.Halk Bankası A.Ş.’nin 1,6 milyon adet çek,
  • Akbank T.A.Ş.’nin 1,6 milyon adet çek

ile ilk beş sırada yer aldığı ve işleme alınan çek adedinin yüzde 51,5’ini oluşturduğu görülmektedir (Grafi 4).


Grafik 4. 2014 Yılı İçinde Bankalararası Takas Odalarında En Fazla İşlem Hacmine Sahip Bankalar (Alınan çeklere göre)
Kaynak: BTOM

Takasta işlem gören çekler için uygulanmakta olan provizyon masraflrı açısından bakıldığında; tahsilat bakımından ilk beş bankanın toplamın yüzde 89,0’unu oluşturduğu görülmektedir (Grafi 5).


Grafik 5. 2014 Yılı İçinde Bankalararası Takas Odalarında Net Olarak En Fazla Provizyon Masrafı Tahsil Eden Bankalar (%)
Kaynak: BTOM

Provizyon masrafı ödeyen bankalar incelendiğinde ise ilk beş bankanın toplam provizyon masraflrının yüzde 58,8’ini ödediği görülmektedir (Grafi 6).


Grafi 6. 2014 Yılı İçinde Bankalararası Takas Odalarında Net Olarak En Fazla Provizyon Masrafı Ödeyen Bankalar (%)
Kaynak: BTOM

2014 YILI İDARİ FAALİYETLERİ

BTOM Yönetim Kurulunun Bankalararası Takas Odaları Merkezi ve bu Merkeze bağlı odaların faaliyetleri ile ilgili olarak 2014 yılı içinde yaptığı toplantılarda aldığı kararlardan önemli görülenleri aşağıda belirtilmiştir.


  1. BTOM Yönetim Kurulunun 10.6.2011 tarih, 137 no.lu Kararı ile Yönetim Kurulu Başkanına verilen yetki çerçevesinde çeklerin imajlarının elektronik ortamda transfer edilebilmesi ve tüm üye bankalar tarafından görüntülenebilmesini teminen değerlendirme çalışmaları tamamlanan Görüntülü Elektronik Çek İşleme ve Takas Sistemi (GEÇİT) projesine ilişkin olarak hazırlanan “GEÇİT Projesi Geliştirme Aşamaları” dokümanının onaylanarak “Çeklere ilişkin görüntülerin sistem üzerinden transferi, merkezi sistemde depolanması ve Milli Çek Arşivi’nin oluşturulması” aşaması çalışmalarına başlanmasına ve tamamlanan her aşama sonrasında hazırlanacak rapor doğrultusunda proje aşama ve ihtiyaçlarının tekrar değerlendirilmesine karar verilmiştir. (Karar no: 145, Karar tarihi: 19.06.2014)
  2. 28.6.2014 tarih ve 29044 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Ödeme ve Menkul Kıymet Mutabakat Sistemlerinin Faaliyetleri Hakkında Yönetmeliğin 25 inci maddesinde yer alan sistem işleticilerin iş sürekliliği planının oluşturulması yükümlülüğü çerçevesinde, BTOM sistemlerinde yaşanabilecek kesintiler nedeniyle oluşabilecek olağanüstü durumlarda sunulan hizmetlerin sürekliliğini sağlamak amacıyla hazırlanan “İş Sürekliliği Planı”nın onaylanmasına, ayrıca;
    • Söz konusu dokümanın, katılımcıların bilgilendirilmesi ve banka eş güdüm masalarına ilişkin olarak gerekli bilgilerin temin edilmesi amacıyla katılımcı bankalara gönderilmesine,
    • Dokümanın üzerinde yayımı öncesinde gerekli redaksiyonların yapılarak yayımlanmasına,
    • Yayım sonrasında gerekli görülen yapısal derecede önem arz etmeyen değişikliklerinin yapılmasına ve bu değişikliklerin sisteme üye bankalara duyurulmasına
    ilişkin olarak Yönetim Kurulu Başkanına yetki verilmesine karar verilmiştir. (Karar no: 147, Karar tarihi: 19.12.2014)
  3. BTOM işlemlerinin muhasebeleştirilmesinde karşılaşılan sorunlar ve ileride doğabilecek ihtiyaçlar da dikkate alınarak hazırlanan Tek Düzen Hesap Planının; “740-Hizmet üretim maliyeti hesabı” altına “740.02.022 Temsil ve ağırlama giderleri” başlıklı gider hesabının eklenerek kabul edilmesine karar verilmiştir. (Karar no: 147, Karar tarihi: 19.12.2014)
  4. Şehir-taşra ayrımının kaldırılması nedeniyle, provizyon masrafının vergi daireleri lehine keşide edilen çekler hariç bankalararası takas odalarına ibraz edilen tüm çekler için uygulanması konusunda alınan 11.10.2013 tarih ve 143 sayılı Kararın, blokeli çekler için de provizyon masrafının uygulanmaması şeklinde genişletilmesinin, yoğun teknik çalışma gerektirmesi nedeniyle, blokeli çeklerin toplam çekler içerisindeki oranı ile ödenen provizyon masrafının düşüklüğü de dikkate alınarak, uygulamaya mevcut hali ile devam edilmesine karar verilmiştir. (Karar no: 147, Karar tarihi: 19.12.2014)
  5. Bazı illerde valiliklerin almış olduğu sokağa çıkma yasağının söz konusu iller için 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanununun 811 inci maddesinde hükmedilen mücbir sebep sayılmasının zorunlu hale geldiğine karar verilmiştir. (Karar no: 146, Karar tarihi: 08.10.2014)
  6. Bankalararası Takas Odaları Merkezi Alım, Satım ve İhale İşleri İzahnamesi’nin
    • 6 ncı madde 2 nci fıkrasında yer alan 3.000.-TL ve 2.000.-TL olan tutarların, sırasıyla 3.300.- TL ve 2.200.- TL’ye yükseltilmesine,
    • 6 ncı madde 4 üncü fıkrasında yer alan 6.500.-TL olan tutarın 7.000.- TL’ye,
    • 9 uncu maddesinde yer alan 9.500.-TL olan tutarın 10.250.- TL’ye yükseltilmesine karar verilmişir. (Karar no: 147, Karar tarihi: 19.12.2014)
  7. 1.1.2015 tarihinden geçerli olmak üzere, BTOM Yönetmeliği’nin 12 nci maddesinin (d) fıkrası gereğince bankalararası takas odalarına sonradan katılan bankalardan bir defaya mahsus tahsil edilen katılım payının 150.000.-TL, 12 nci maddesinin (f) fıkrası gereğince işletme masraflrı karşılığı olarak alınan avansın 1.500.- TL olarak uygulanmasına karar verilmişir. (Karar no: 147, Karar tarihi: 19.12.2014)
  8. BTOM Yönetim Kurulunun 12.12.1991 tarih, 43 no.lu Kararı ile bir bütçe döneminde hesaplar arasında belirlenen tutarda aktarma yapabilme konusunda yönetim komitelerine verilen yetkiye ilişkin tutarın, 1.1.2015 tarihinden geçerli olmak üzere 16.000.-TL’ye yükseltilmesine karar verilmiştir. (Karar no: 147, Karar tarihi: 19.12.2014)
  9. Banka Finans ve Sigorta İşçileri Sendikası (BASİSEN) ile imzalanan XIV. Dönem Toplu İş Sözleşmesi’nin 32 nci maddesi uyarınca Disiplin Kurulu’nda BTOM Yönetim Kurulunu (İşveren) temsil etmek üzere, Bankalararası Ankara Takas Odası Yönetim Komitesi Başkanının başkanlığında anılan Komite üyelerinden Finansbank A.Ş. ve Burgan Bank A.Ş.’nin asil, Anadolubank A.Ş.’nin yedek üye olarak seçilmesine karar verilmiştir. (Karar no: 145, Karar tarihi: 19.06.2014)
  10. BTOM bünyesinde gerçekleştirilen elektronik çek takas faaliyetleri, mobil takas uygulaması ve Görüntülü Elektronik Çek İşleme ve Takas Sistemi projesi çalışmaları kapsamında, çek bilgilerinin elektronik ortamda aktarılması, saklanması, paylaşılması ve güvenliğinin sağlanması konularında oluşabilecek hukuki ihtilaflr ve bu faaliyetler ve çalışmalar kapsamında yapılacak olan sözleşmeler konusunda gerek duyulması halinde hukuki bilgi ve danışmanlık hizmetlerinin temin edilebilmesi için sözleşme yapılması ve gerekli ödeneğin tesisi için BTOM Yönetim Kurulu Başkanına yetki verilmesine karar verilmiştir. (Karar no: 145, Karar tarihi: 19.06.2014)
  11. Bankalararası takas odalarında uygulanan vardiya saatlerinin 30.10.2013 tarihinde uygulamaya alınan Elektronik Çek Takas Sistemi yeni yazılımı çerçevesinde tekrar düzenlenmesi konusunda BTOM Yönetim Kurulu Başkanına yetki verilmesine karar verilmiştir. (Karar no: 145, Karar tarihi: 19.06.2014)
  12. Bankalararası Ankara Takas Odasında büro görevlisi olarak çalışan bir personelin emekli olmak suretiyle ayrılması nedeniyle muhasebe işlemlerini yürütebilecek nitelikte bir büro elemanı alınması için anılan Oda Yönetim Komitesine yetki verilmesine karar verilmiştir. (Karar no: 145, Karar tarihi: 19.06.2014)
  13. BTOM Yönetim Kurulunun 19.06.2014 tarih, 145 no.lu kararı uyarınca bir sonraki Yönetim Kurulu toplantısında değerlendirilmesine karar verilen, Necatibey Caddesi 8/75 Sıhhiye-Ankara adresinde yer alan Bankalararası Ankara Takas Odası eski hizmet yerinin BTOM’a ait üç hissesinin sosyal sorumluluk hizmetleri kapsamında kullanılmak üzere Türkiye Diyanet Vakfı’na bağışlanmasına ilişkin talebin reddedilmesine karar verilmiştir. (Karar no: 147, Karar tarihi: 19.12.2014)

Ayrıca;

BTOM faaliyetleri ile ilgili olarak Ankara ve İstanbul Takas Odalarının 2014 yılı içinde yapacağı harcamalara ilişkin bütçe ödenekleri onaylanmıştır


BTOM Yönetim Kurulunun 12.12.2013 tarih, 144 no.lu Kararı ile verilen yetki uyarınca BASİSEN ile XIV. Dönem Toplu İş Sözleşmesi görüşmeleri yürütülmüş ve 15.05.2014 tarihinde anlaşmaya varılarak sözleşme imzalanmıştır


Bank of Tokyo-Mitsubishi UFJ Turkey A.Ş.’nin 11.06.2014 tarihinden itibaren, daha önce fiiken ibrazlı çek takası sistemi katılımcısı olan Taib Yatırımbank A.Ş.’nin ise talebi üzerine 21.11.2014 tarihinden itibaren fiiken ibrazsız çek takası sistemine katılımı uygun görülmüştür.


BTOM 2013 yılı faaliyet raporu basılmış ve katılımcı bankalara dağıtımı yapılmıştır.


GEÇİT Projesi çalışmaları kapsamında İstanbul’da kurulu üniversitelerin bölüm başkanları ve/veya yetkilileriyle proje kapsamında gerçekleştirilecek olan işbirliği düzeyinin saptanması ve proje hedeflri hakkında fiir alışverişinde bulunulması amacıyla 17-18.02.2014 tarihlerinde görüşmeler yapılmıştır.


GEÇİT Projesi kapsamında TBB Merkezinde 12.05.2014 ve 28.11.2014 tarihlerinde “Görüntülü Elektronik Çek İşleme ve Takas Sistemi” bilgilendirme toplantıları gerçekleştirilmiştir.


BTOM Yönetim Kurulunun 26.04.2001 tarihli Kararı ile Yönetim Kurulu Başkanına verilen yetki çerçevesinde; BASİSEN ile 15.05.2014 tarihinde imzalanan XIV. Dönem Toplu İş Sözleşmesi’nin 31 inci maddesi uyarınca bankalararası takas odaları personeli için grup sağlık sigortası yenilenmiştir.


BTOM Yönetim Kurulunun 19.06.2014 tarihli toplantısında alınan karar uyarınca 1.9.2014 tarihinde bir büro elemanı, 27.07.2012 tarihli toplantısında alınan karar uyarınca 3.11.2014 tarihinde bir mühendis göreve başlamıştır.


BTOM Proje Sorumlusu ile Bilgisayar Uzmanları “Kavram İspat Çalışması” testleri kapsamında 21-26.09.2014 tarihleri arasında Oracle Firması ile Santa Clara Test Merkezi-ABD’de, 20-24.10.2014 tarihleri arasında Data Direct Networks fiması ile Düsseldorf-Almanya’da görüşmeler yapmıştır.


İYİLEŞTİRME ve GELİŞTİRME ÇABALARI

Yeni Elektronik Çek Takas Sistemi’nin 30.10.2013 tarihinde uygulamaya alınmasının ardından çalışmalarına başlanan ve çeşitli platformlarda da ayrıntılı olarak açıklanan GEÇİT projesinde, bankaların müşterilerden gelen diğer banka çeklerini BTOM’a ibraz ederken, çekin alt bölümünde yer alan MICR kod alanının ve el yazısı ile doldurulan alanların (keşide tarihi ve yeri ile yazı ve rakamla belirtilen tutar) okunarak elektronik ortama aktarılması ve bu bilgiler ile beraber çek imajlarının takasa ibraz edilmesine olanak sağlanması ve çeklerin imajları ile birlikte elektronik ortamda saklanarak bir çek arşivinin oluşturulması planlanmaktadır. Bu çerçevede, BTOM Yönetim Kurulunun 19.6.2014 tarihli toplantısında “GEÇİT Projesi Geliştirme Aşamaları” dökümanı onaylanarak “Çeklere ilişkin görüntülerin sistem üzerinden transferi, merkezi sistemde depolanması ve Milli Çek Arşivi’nin oluşturulması” aşaması çalışmalarına başlanmasına karar verilmiştir.


Bahsi geçen projenin yanısıra elektronik çek takası işlemlerinin takibi ve arşiv sorgulamalarına hızlı erişim için BTOM Mobil uygulaması geliştirilerek akıllı telefon ve tablet bilgisayar kullanan üye kullanıcılarının hizmetine açılmıştır.


Ayrıca yıl içerisinde elektronik çek takası yazılımı ile ilgili olarak güncellenmiş güvenlik sertifiaları dosyasını içeren CD’ler bankalara dağıtılarak sertifia güncelleme çalışmaları bankaların teknik ekipleriyle beraber yürütülen çalışmalar sonrasında tamamlanmıştır.


Diğer taraftan, 28.6.2014 tarih ve 29044 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Ödeme ve Menkul Kıymet Mutabakat Sistemlerinin Faaliyetleri Hakkında Yönetmeliğin 25 inci maddesinde yer alan sistem işleticilerin iş sürekliliği planının oluşturulması yükümlülüğü çerçevesinde, BTOM sistemlerinde yaşanabilecek kesintiler nedeniyle oluşabilecek olağanüstü durumlarda sunulan hizmetlerin sürekliliğini sağlamak amacıyla hazırlanan “İş Sürekliliği Planı” 19.12.2014 tarihli Yönetim Kurulu toplantısında onaylanmıştır.


Söz konusu İş Sürekliliği Planı’nda belirtilen çözüm adımları ve yedek iş akışlarının belirlenen tahammül süreleri içerisinde sorunsuz şekilde gerçekleştirilip gerçekleştirilmediğinin ölçülebilmesi amacıyla hazırlanan BTOM Olağanüstü Durum Test Senaryosu kılavuzunda yer alan senaryolardan donanım kaynaklı sorunların yer aldığı senaryo test edilmiş ve uygulanan test sonucunda kılavuzda belirlenen yöntemler ile yedek iş akışları belirlenen süreler dahilinde başarıyla devreye alınmıştır.


Bununla birlikte BTOM hizmet yerlerinde kurulu bulunan donanım ve iletişim sistemlerindeki sızma (penetrasyon) testi hizmeti satın alınarak BTOM teknik altyapısının olası siber tehlikelere ve müdahalelere karşı güvenilirliğinin test edilmesi sağlanmıştır.


BÖLÜM III

2014 YILI BİLANÇO ve GELİR-GİDER YAPISI

  • BİLANÇO
    1. AKTİF KALEMLERİN İNCELENMESİ

      BTOM’un dönen ve duran varlıklar kalemlerinden oluşan aktif kıymetleri toplamı 2013 yılında 135.057 TL iken, 2014 yıl sonu itibariyle 134.552 TL olarak gerçekleşmiştir.

      1. Dönen Varlıklar
        1. Bankalar

          Toplam aktiflrin tamamını oluşturan bankalar kalemi 2014 yılı sonu itibariyle 53.215 TL olmuştur. Söz konusu tutar, bankalararası takas odaları personelinden yapılan 2014 Aralık ayı kanuni kesintileri ile işveren katkısından oluşmaktadır. Bu hesap 2015 Ocak ayında tasfie edilmiştir.

        2. Gelecek Aylara Ait Giderler

          Dönen Varlık altında yer alan “ Gelecek Aylara Ait Giderler” kalemi 81.338 TL olarak gerçekleşmiş olup söz konusu tutar Bankalararası Ankara Takas Odası hizmet yerinin 2015 hesap dönemi Ocak-Mayıs aylarına ilişkin peşin ödenmiş kira gelirlerinden oluşmaktadır.

      2. Duran Varlıklar
        1. Gayrimenkuller:

          “Maddi Duran Varlıklar” içinde yer alan gayrimenkullerin toplam tutarı yıl sonu itibariyle 30.317 TL olarak gerçekleşmiştir. Gayrimenkuller, BTOM tüzel kişiliği adına satın alınmış olan Bankalararası İstanbul ve Edirne Takas Odalarına ait hizmet yerleri ile Bankalararası Ankara Takas Odası eski hizmet binasındaki BTOM’a ait 7575/1.800.000 hisseden oluşmaktadır.

        2. Menkuller:

          2013 yılı sonu itibariyle 1.158.012 TL olan menkuller toplamı, 2014 yılı sonu itibariyle nominal olarak yüzde 9,8’lik artışla 1.271.768 TL olarak gerçekleşmiştir. Söz konusu artış 111.086 TL’lik bilgisayar donanım alımları ile 2.670 TL’lik demirbaş alımlarından kaynaklanmaktadır.

        3. Özel Maliyetler:

          Bina tadilat ve onarımına yapılan harcamalardan oluşmakta olup 326.664 TL olarak gerçekleşmiştir.

        4. Diğer Maddi Olmayan Duran Varlıklar:

          2013 yılında 636.458 TL olan diğer maddi olmayan duran varlıklar kalemi 2014 yıl sonu itibariyle 666.935 TL olarak gerçekleşmiştir.

        5. Birikmiş Amortismanlar:

          Duran varlıklar hesabı altındaki tüm kalemlerin tamamına amortisman ayrılmıştır. Birikmiş amortismanlar 2014 yılında, maddi duran varlıklar için 1.302.086 TL, maddi olmayan duran varlıklar için 993.599 TL olmak üzere toplam 2.295.685 TL olarak bilançonun aktifide (-) olarak yer almaktadır. 2013 yılında 2.148.452 TL tutarında olan birikmiş amortismanlar 2014 yılında 147.233 TL’lik artış göstermiştir.


          Aktifte yer alan kıymetlerin yıllar itibariyle karşılaştırmalı dağılımı Ek Tablo 1’de gösterilmiştir

    2. PASİF KALEMLERİN İNCELENMESİ

      Geçiçi hesaplar ile ödenecek vergi ve diğer yükümlülüklerden oluşan pasif kaleminin toplamı 2014 yılında 134.552 TL olarak gerçekleşmiştir.

      Bu kalemin 81.338 TL’ si Banklararası Ankara Takas Odası’nın peşin ödenmiş kira gideri karşılığı, 53.215 TL’si ise ödenecek vergi ve diğer yükümlülüklerden oluşmaktadır.

      Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar

      1. Geçici Hesaplar:

        Geçici hesaplar kalemi, Bankalararası Ankara Takas Odası hizmet yerine ilişkin 81.338 TL tutarındaki peşin ödenmiş kira gideri karşılığından oluşmaktadır.

      2. Alınan Avanslar:

        Bankalardan 2014 yılı içinde takas odaları faaliyetleri nedeniyle alınan avanslardan yapılan harcamalardan kalan bakiye yıl sonunda bankalara iade edildiğinden, bu kalemin bakiyesi bilançoda sıfır olarak görünmektedir.

      3. Ödenecek Vergi ve Diğer Yükümlülükler:

        Ödenecek vergi ve diğer yükümlülükler hesabı, bankalararası takas odalarında çalışan personelin 2014 yılının Aralık ayı ücretlerinden kanuni kesintiler ile işveren katkısı olarak ilgili kuruluşlara 2015 yılının Ocak ayı içerisinde ödenen vergi, fon, prim ve sendika kesintilerinin toplamından oluşmaktadır. Söz konusu kalem 2013 yılında 60.057 TL iken, 2014 yılında 53.215 TL olarak gerçekleşmiştir.

        Pasifte yer alan kıymetlerin yıllar itibariyle karşılaştırmalı dağılımı Ek Tablo 1’de gösterilmiştir

      Pasifte yer alan kıymetlerin yıllar itibariyle karşılaştırmalı dağılımı Ek Tablo 1’de gösterilmiştir.

    3. NAZIM HESAPLAR

      2014 yılında sözleşme yapılmadığından bu kalemin bakiyesi bilançoda sıfır olmuştur.

  • GELİR-GİDER TABLOSU

    Bankalardan tahsil edilen paralar ile katılım paylarından karşılanan harcamaları 2013 yılına göre yüzde 24,1’lik azalışla 2.412.055 TL olmuştur.

    1. GELİRLER

      Bankalardan Tahsil Edilen Paralar:

      Bankalararası takas odaları faaliyetleri nedeniyle yapılan masraflrı karşılamak amacıyla BTOM Yönetmeliği’nin 12 nci maddesi hükümleri çerçevesinde katılımcılardan 2014 yılı içinde, işletme masraflrı karşılığı olarak bir önceki yıla göre yüzde 24,1’lik azalışla 2.412.055 TL tahsil edilmiştir.

    2. GİDERLER

      Bankalararası takas odalarında 2014 yılı içinde yapılan harcamaların ilgili takas odalarına ve masraf türlerine göre dökümü Ek Tablo 3’te gösterilmiş olup, söz konusu giderlerdeki gelişmeler aşağıda özetlenmiştir.

      1. Gayrimenkullere Ait Satın Alma, Vergi ve Sair Giderler:

        BTOM adına kayıtlı hizmet yerlerine ilişkin vergi ve sair giderler ile çevre temizlik vergisi toplamı 2014 yılında bir önceki yıla göre yüzde 5,9 oranında artışla 8.157 TL olmuştur.

      2. Hizmet Yeri Yangın Sigortası Giderleri:

        BTOM adına kayıtlı hizmet binalarının 2014 yılı içinde yangın tehlikesine karşı yaptırılan sigorta giderleri tutarı bir önceki yıla göre yüzde 49,1 azalarak 1.415 TL olmuştur.

      3. Bilgisayar Donanım Giderleri:

        2013 yılında 349.550 TL olarak gerçekleşen donanım harcamaları, 2014 yılında 111.086 TL olarak gerçekleşmiştir

      4. Bilgisayar Yazılım Giderleri:

        2013 yılında 24.294 TL olarak gerçekleşen bilgisayar yazılım giderleri, 2014 yılında 30.477 TL olarak gerçekleşmiştir.

      5. Bina Tadilat ve Onarım Giderleri:

        Bankalararası Ankara ve İstanbul Takas Odası yeni hizmet yerlerinin bina tadilat ve onarım giderleri, 2014 yılında 3.000 TL olarak gerçekleşmiştir.

      6. Elektronik Cihaz Sigorta Gideri:

        2013 yılında 1.432 TL olan elektronik cihaz sigorta giderleri, 2014 yılında 3.371 TL. olarak gerçekleşmiştir.

      7. Personel Ücreti, İkramiye, Fazla Çalışma Ücretleri, Yolluklar ve Kanuni Kesintiler:

        BASİSEN ile yapılan XIV. Dönem Toplu İş Sözleşmesinde, personelin ücretlerine yapılan yüzde 8,0’lik zam neticesinde söz konusu giderler bir önceki yıla göre reel olarak yüzde 3,7’lik artışla 1.411.269 TL olarak gerçekleşmiştir. Diğer taraftan 2013 yılında toplam giderler içerisinde yüzde 40,3’lük paya sahip olan söz konusu kalemin payı 2014 yılında yüzde 58,5’e yükselmiştir.

      8. Ayni Yardımlar:

        2014 yılı içinde ayni yardımlar toplamı bir önceki yıla göre 16.665 TL artarak 18.665 TL olarak gerçekleşmiştir.

      9. Sağlık Yardımları:

        2014 yılında sağlık yardımları tutarı yüzde 16,2 oranında azalarak 36.745 TL olmuştur.

        Personel için yapılan giderler toplam olarak dikkate alındığında;

        • Personel ücreti, ikramiye, fazla çalışma ücretleri, yolluklar ve kanuni kesintiler için 1.411.269 TL,
        • Ayni Yardımlar için 18.665 TL,
        • Sağlık Yardımları için 36.744 TL

        olmak üzere toplam 1.466.679 TL’lik bir gider oluşmuştur.

        2013 yılı içerisinde personele ilişkin söz konusu kalemlerin toplam giderler içindeki payı yüzde 41,8 iken, 2014 yılında bu pay yüzde 60,8’e yükselmiştir.

      10. Kira Giderleri

        Bankalararası Ankara ve İstanbul Takas Odası yeni hizmet yerlerinin 2014 ve 2015 yılı kira ve stopaj bedeli 337.252 TL. olarak gerçekleşmiştir.

      11. Satın Alınmış Demirbaş Giderleri:

        Satın alınmış demirbaş giderleri kalemi 2013 yılında 349.963 TL iken, 2014 yılında 2.670 TL.’ye gerilemiştir.

      12. Bakım Onarım Giderleri:

        Bankalararası Takas Odaları hizmet binaları ile kullanılan demirbaş eşyanın 2014 yılı içindeki bakım ve onarım giderleri toplamı bir önceki yıla göre yüzde 16 oranında düşerek 157.449 TL olmuştur.

      13. Haberleşme Giderleri:

        2014 yılı içinde kiralık hat ile internet erişim hizmetine ödenen ücretleri de kapsayan haberleşme giderleri, 2013 yılına göre yüzde 21,2 oranında azalarak 11.406 TL olmuştur.

      14. Elektrik Su Giderleri:

        Elektrik ve su giderleri toplamı bir önceki yıla göre yüzde 9,2 artışla 54.090 TL olarak gerçekleşmiştir

      15. İşyeri Yönetim ve Yakacak Giderleri:

        Bankalararası takas odaları hizmet binalarının ısıtılması ve yönetim amacıyla yapılan harcamalar toplamı bir önceki yıla göre reel olarak yüzde 38,2 oranında artarak 62.691 TL olmuştur.

      16. Matbua ve Kırtasiye Giderleri:

        Matbua ve kırtasiye giderleri, bir önceki yıla göre reel olarak yüzde 27,2 oranında azalarak 2014 yılında 3.704 TL olmuştur

      17. Şirket Temizlik Malzemesi Giderleri:

        Bankalararası Ankara Takas Odasının temizlik işleri 2009 yılından itibaren özel bir fima tarafından gerçekleştirilmeye başlanmış olup, 2014 yılında temizlik şirketi giderleri kalemi 38.806 TL olarak gerçekleşmiştir.

      18. Mali Müşavirlik Ücreti:

        2013 yılında 9.000 TL. mali müşavirlik ücreti ödenirken, söz konusu ücret 2014 yılında 12.000 TL. olarak gerçekleşmiştir.

      19. Sair Giderler:

        Sair giderler kalemi bir önceki yıla göre 11.053 TL azalarak 15.920 TL. olarak gerçekleşmiştir.

      20. Yurt içi Seyahat Gideri:

        2013 yılında 72.585 TL olarak gerçekleşen yurt içi seyahat giderleri 2014 yılında 20.200 TL olarak gerçekleşmiştir

      21. Yurt dışı Seyahat Gideri:

        2013 yılında 23.413 TL olarak gerçekleşen yurt dışı seyahat gideri 2014 yılında 58.364 TL olarak gerçekleşmiştir.

ÇEK MALİYETİ

Bankalararası Takas Odalarının toplam harcamaları 2014 yılında bir önceki yıla göre yüzde 24,1 azalırken, aynı dönemde hesaplaşmaya tabi tutulan çek adedi yüzde 1,2 artmıştır. Bu çerçevede, yıl içinde yapılan harcamaların hesaplaşmaya tabi tutulan çek adedine oranını gösteren çek başına maliyet 2013 yılında 18,5 Kr. iken, 2014 yılında 13,9 Kr.’a düşmüştür (Grafi 7).

Grafik 7. Bankalararası Takas Odalarında Hesaplaşmaya Tabi Tutulan Çek Adetleri ile Çek Başına Maliyet (Bin Adet, Kr)
Kaynak: BTOM

Benzer hesaplama işleme alınan çek adetlerine göre yapıldığında 2013 yılında 17,4 Kr olan çek başına maliyetin 2014 yılında 13,2 Kr.’a düştüğü görülmektedir.


2014 yılında yapılan giderlerden bankalara eşit olarak paylaştırılan tutarlar düşüldükten sonra, 2014 yılı sonu itibariyle oluşan çek işlem hacimlerine göre hesaplanan çek maliyeti 12,3 Kr. olmuştur.


Bankalararası Takas Odaları Merkezi’nin 2014 yılında yapılan harcamalarının çek başına maliyetini etkileyen kalemler incelendiğinde, bu maliyetin yüzde 58,5’lik kısmını personel ücretlerinin oluşturduğu görülmektedir. Kira giderleri (yüzde 14), Bakım onarım giderleri (yüzde 6,5) ve Bilgisayar donanım giderleri (yüzde 4,6) çek başına maliyeti etkileyen diğer önemli kalemler olarak ortaya çıkmaktadır (Ek Tablo 2).


BÖLÜM IV

EK TABLOLAR

[1] 20.12.2009 tarih ve 27348 sayılı Resmi Razete’de yayımlanan 5941 Sayılı Kanun’un 3 üncü ve 8 inci maddeleri uyarınca, anılan Kanuna göre bastırılan çeklerde, çek takası sistemine iade edilen çekler için kullanılan kodlarda çek tutarının, sorumluluk tutarı ve hesap bakiyesi toplamına eşit veya altında olduğu durumlar için “81- Hesapta yeterli karşılığı olmayan çek-I”; çek tutarının, sorumluluk tutarı ve hesap bakiyesi toplamı üzerinde olduğu durumlar için “82- Hesapta yeterli karşılığı olmayan çek-II” iade kodu kullanılmakta olup, mülga 3167 Kanun uyarınca karşılıksız kalan çekler için 99 numaralı iade kodu kullanılmaya devam edilmektedir.