BÖLÜM I
  1. BANKALARARASI TAKAS ODALARI MERKEZİ
  2. YÖNETİM KURULU
  3. PERSONEL YAPISI
BÖLÜM II
  1. BANKALARARASI TAKAS ODALARI 2015 YILI FAALİYETLERİ
  2. 2015 YILI İDARİ FAALİYETLERİ
  3. İYİLEŞTİRME VE GELİŞTİRME ÇALIŞMALARI
BÖLÜM III
  1. 2015 YILI BİLANÇO VE GELİR-GİDER YAPISI
  2. ÇEK MAALİYETİ
BÖLÜM IV
  1. EK TABLOLAR

BÖLÜM I

BANKALARARASI TAKAS ODALARI MERKEZİ

1211 sayılı Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Kanununun 55 inci maddesi, 5941 sayılı Çek Kanunu’nun 8 inci ve mülga 3167 sayılı Çekle Ödemelerin Düzenlenmesi ve Çek Hamillerinin Korunması Hakkında Kanunun 6 ncı maddesinin Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB)’ye verdiği yetki uyarınca, çeklerin banka şubeleri arasında hesaben tesviyesini sağlamak amacıyla tüzel kişiliği haiz Bankalararası Takas Odaları Merkezi (BTOM) 1985 yılında kurulmuştur.


6493 sayılı Ödeme ve Menkul Kıymet Mutabakat Sistemleri, Ödeme Hizmetleri ve Elektronik Para Kuruluşları Hakkında Kanun ve ilgili düzenleme hükümleri çerçevesinde 12.6.2015 tarih ve 10162/19761 sayılı TCMB Kararı ile sistem işleticisi olarak faaliyet izni alan BTOM’da çek takası faaliyetleri İstanbul ve Ankara takas odalarında, BTOM Yönetmeliği ile bu Yönetmeliğe ilişkin İzahname esasları çerçevesinde yürütülmektedir.


Takas işlemleri, 18 Ekim 1993 tarihinden itibaren Bankalararası İstanbul Takas Odası’nda, 16 Haziran 1997 tarihinden itibaren de Bankalararası Ankara Takas Odası’nda elektronik ortamda yürütülmektedir. 16 Nisan 1998 tarihinde Bankalararası İstanbul Takas Odası’nda başlatılan uygulama ile çek takası, isteyen katılımcılarca çek başına işlem maliyetlerini ve çeklerin naklinde karşılaşılacak riskleri azaltmak ve işlemleri hızlandırmak amacıyla, Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetim Kurulu’nca hazırlanan protokolü imzalamak suretiyle elektronik ortamda fiziken ibraz edilen çeklerle veya fiziken ibraz edilmeksizin sadece çek bilgileri üzerinden yapılmaktadır.


31 Aralık 2015 tarihi itibariyle bankalararası takas odaları faaliyetlerine katılan üyelerin sayısı 42’dir. Bunlardan 39’u fiziken ibraz edilmeksizin yapılan çek takası sistemine katılmaktadır.


BTOM çek takası sistemine katılan tek şubeli 11 bankanın 8’i fiziken ibrazsız çek takasına, 3’ü fiziken ibrazlı çek takasına katılmaktadır.


Ödeme sistemleri arasında önemli bir yer tutan çek takası faaliyetlerinin kesintisiz ve sorunsuz bir şekilde hizmet verebilmesi büyük önem taşımaktadır. Bu nedenle, sunulan hizmetin kalitesinin ve etkinliğinin artırılabilmesi amacıyla teknolojik gelişmeler takip edilmekte ve mevcut takas yazılımında ortaya çıkan gereksinimler de dikkate alınarak iyileştirme yapılmaktadır.


YÖNETİM KURULU

BTOM Yönetmeliği’nin 5 inci maddesi uyarınca Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetim Kurulu, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Ödeme Sistemleri Genel Müdürü ya da Genel Müdür Yardımcısı başkanlığında Türkiye Bankalar Birliği Yönetim Kurulu’nu oluşturan bankaların (kalkınma ve yatırım bankaları hariç) en az şube müdürü seviyesindeki temsilcilerinden oluşmaktadır.


2015 yılında aşağıda yer alan banka temsilcileri BTOM Yönetim Kurulu üyesi olarak görev almışlardır:


  1. Akbank T.A.Ş.
  2. HSBC Bank A.Ş.
  3. ING Bank A.Ş.
  4. Şekerbank T.A.Ş.
  5. Turklandbank A.Ş.
  6. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası A.Ş.
  7. Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankası A.Ş.
  8. Türk Ekonomi Bankası A.Ş.
  9. Türkiye Garanti Bankası A.Ş.
  10. Türkiye Halk Bankası A.Ş.
  11. Türkiye İş Bankası A.Ş.
  12. Türkiye Vakıflar Bankası T.A.O.
  13. Yapı ve Kredi Bankası A.Ş.

PERSONEL YAPISI

Tablo 1. Bankalararası Takas Odalarının Personel Yapısı (31.12.2015 itibariyle)
  Proje Sorumlusu Bilgisayar Uzmanı Mühendis Web Uzmanı Büro Memuru Toplam
Ankara 1 5 1 1 6   14
İstanbul         4 4
Toplam 1 5 1 1 10 18
Kaynak : BTOM

BTOM’da 31.12.2015 tarihi itibariyle 14’ü Ankara, 4’ü İstanbul Takas Odası’nda olmak üzere toplam 18 personel çalışmaktadır (Tablo 1). Büro memurlarından 2 kişi muhasebe ve idari işler ile ilgili görev yapmakta olup, diğer personel elektronik çek takası sisteminde vardiyalı şekilde işletmen olarak çalışmaktadır. Büro memurları Banka-Finans ve Sigorta İşçileri Sendikası (BASİSEN) üyesidirler.

BÖLÜM II

BANKALARARASI TAKAS ODALARI 2015 YILI FAALİYETLERİ

2015 yılında takas odalarında işleme alınan çek sayısı bir önceki yıla göre yüzde 1,9 oranında azalarak 17.974.651 adet olurken, işleme alınan çek tutarı bir önceki yıla göre yüzde 10,6 oranında artarak 485,3 milyar TL olmuştur.


Muhtelif gerekçelerle iade edilen ve toplam işleme alınan çek adedinin yüzde 5,8’ini oluşturan çeklerin düşülmesi sonucunda 2015 yılında takas odalarında 16.930.711 adet ve 442,7 milyar TL tutarında çek hesaplaşmaya tabi tutulmuştur.


Bankalararası takas odalarında hesaplaşmaya tabi tutulan çek sayısı ve tutarındaki gelişmeler incelendiğinde, çek tutarlarında 2010 yılından itibaren görülen artış eğilimi ile çek adedinde görülen azalma eğiliminin 2015 yılında da devam ettiği görülmektedir (Grafik 1).


Grafik 1. Hesaplaşmaya Tabi Tutulan Çek Adet ve Tutarları (Milyon Adet, Milyar TL)
Kaynak: BTOM

Reel olarak bakıldığında ise 2015 yılında bankalararası takas odalarında işleme alınan toplam çek tutarında yüzde 4,6 hesaplaşmaya tabi tutulan toplam çek tutarında ise yüzde 3,7 oranında artış gerçekleştiği görülmektedir(1).


Ekonomik faaliyet sırasında yapılan satın alımlarda ve borç ödemelerinde çek dışında alternatif olarak kullanılabilecek nakit ve banka/kredi kartı alışverişleri ile yapılan ödemelerle karşılaştırma yapıldığında; 2015 yılında takas odalarında işleme alınan çek tutarında bir önceki yıla göre yüzde 10,6’lık bir artış görünürken, emisyon hacminde yüzde 21,1, yurt içinde yerli banka/kredi kartı ile yapılan alışverişlerde yüzde 14,3 artış görülmektedir. Bu yönüyle takas odalarında 2015 yılında işleme alınan çek tutarındaki nominal artışın, aynı yıl içinde emisyon hacmi, banka ve kredi kartı işlem tutarları gibi karşılaştırılabilir ödeme araçlarındaki artışların gerisinde kaldığı gözlemlenmektedir.


2015 yılında yüzde 5,8’lik orana sahip olan takastan iade edilen çekler incelendiğinde ise; “82- Hesapta Yeterli Karşılığı Olmayan Çek- II” (2) kodunun 599.128 adet ile en çok kullanılan iade sebebini teşkil ettiği, bunu 382.702 adet ile “98- Diğer Hatalı Çekler”in izlediği ve “99- Karşılıksız Çek” kodu ile iade adedinin ise 2.196 adet olduğu görülmüştür. Bahsi geçenlerin dışında kalan kodlar ile yapılan iadelerin adedi ise 59.914 olmuştur (Grafik 2).


Grafik 2. İadelerin Nedenlerine Göre Dağılımı
Kaynak: BTOM

2015 yılı içinde bankalararası takas odalarında işleme alınan 18,0 milyon adet çekin katılımcılar arasındaki dağılımı incelendiğinde;

  • T.Garanti Bankası A.Ş.’nin 2,1 milyon adet çek,
  • Yapı ve Kredi Bankası A.Ş.’nin 1,9 milyonadet çek,
  • T.İş Bankası A.Ş.’nin 1,8 milyon adet çek
  • Akbank T.A.Ş.’nin 1,8 milyonadet çek,
  • T.Halk Bankası A.Ş.’nin 1,3 milyonadet çek

ile ilk beş sırada yer aldığı ve işleme alınan çek adedinin yüzde 49,7’sini oluşturduğu görülmektedir (Grafik 3).


Grafik 3. 2015 Yılı İçinde Bankalararası Takas Odalarında En Fazla İşlem Hacmine Sahip Bankalar (Verilen çeklere göre)
Kaynak: BTOM

Aynı inceleme bankaların kendi nezdlerindeki hesaplar üzerine keşide edilmiş çekler açısından yapıldığında;

  • Yapı ve Kredi Bankası A.Ş.’nin 2,2 milyonadet çek,
  • T.İş Bankası A.Ş.’nin 2,0 milyonadet çek,
  • T.Halk Bankası A.Ş.’nin 1,7 milyonadet çek,
  • Akbank T.A.Ş.’nin 1,6 milyonadet çek,
  • T.Garanti A.Ş.’nin 1,5 milyonadet çek

ile ilk beş sırada yer aldığı ve işleme alınan çek adedinin yüzde 50,7’ini oluşturduğu görülmektedir (Grafi 4).


Grafik 4. 2015 Yılı İçinde Bankalararası Takas Odalarında En Fazla İşlem Hacmine Sahip Bankalar (Alınan çeklere göre)
Kaynak: BTOM

Takasta işlem gören çekler için uygulanmakta olan provizyon masraflrı açısından bakıldığında; tahsilat bakımından ilk beş bankanın toplamın yüzde 82,2’unu oluşturduğu görülmektedir (Grafi 5).


Grafik 5. 2015 Yılı İçinde Bankalararası Takas Odalarında Net Olarak En Fazla Provizyon Masrafı Tahsil Eden Bankalar (%)
Kaynak: BTOM

Provizyon masrafı ödeyen bankalar incelendiğinde ise ilk beş bankanın toplam provizyon masraflrının yüzde 58’ini ödediği görülmektedir (Grafi 6).


Grafi 6. 2015 Yılı İçinde Bankalararası Takas Odalarında Net Olarak En Fazla Provizyon Masrafı Ödeyen Bankalar (%)
Kaynak: BTOM

2015 YILI İDARİ FAALİYETLERİ

1211 sayılı Merkez Bankası Kanunu 4-I-f maddesinde, Türk Lirasının hacim ve tedavülünü düzenlemek, ödeme ve menkul kıymet transferi ve mutabakat sistemleri kurmak, kurulmuş ve kurulacak sistemlerin kesintisiz işlemesini ve gözetimini sağlamak ve gereken düzenlemeleri yapmak, ödemeler için elektronik ortam da dahil olmak üzere kullanılacak yöntemleri ve araçları belirlemek TCMB’nin temel görevleri arasında sayılmıştır.


Buna göre, TCMB’nin sorumluluğunda ödemeler alanını düzenleme ve yasal alt yapıyı güçlendirme ihtiyacı dikkate alınarak, Avrupa Birliği düzenlemeleri, uluslararası standartlar ve uygulamalarla uyumlu bir mevzuat çerçevesi oluşturmak amacıyla hazırlanan “6493 sayılı Ödeme ve Menkul Kıymet Mutabakat Sistemleri, Ödeme Hizmetleri ve Elektronik Para Kuruluşları Hakkında Kanun” 27.6.2013 tarih ve 28690 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.


Anılan Kanun ve ilgili düzenlemeler çerçevesinde ödeme sistemi olarak tanımlanan BTOM’a, 19.6.2015 tarih ve 29391 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan T.C. Merkez Bankasının 12.6.2015 tarih ve 10162/19761 sayılı kararı ile çeklerin bankalar arasında hesaben ödenmesine ilişkin takas ve mutabakat işlemlerinin gerçekleştirilmesini sağlamak üzere “Sistem İşleticisi” olarak faaliyet izni verilmesine karar verilmiştir.


BTOM Yönetim Kurulunun Bankalararası Takas Odaları Merkezi ve bu Merkeze bağlı odaların faaliyetleri ile ilgili olarak 2015 yılı içinde yaptığı toplantılarda aldığı kararlardan önemli görülenleri aşağıda belirtilmiştir.


  1. GEÇİT Projesine ilişkin olarak çeklerin ön-arka yüzler olmak üzere taranmış görüntülerinin BTOM veri tabanına aktarımı, bu görüntülerin BTOM veri tabanında saklanması için gerekli teknik donanım ve yazılım altyapısının temin edilmesi için BTOM nezdinde tamamlanan yapılabilirlik çalışmaları sonrasında;
    • İstenen özellikte teknik donanımın temin edilebileceği üreticiler arasında yapılan kavram ispat yeterlilik çalışması sonuçlarının değerlendirilerek teknik bir rapor ile alımlara esas olacak teknik ve idari gereklilikleri içerecek şartnamenin hazırlanması için “Teknik Değerlendirme Komisyonu” oluşturulmasına,
    • Gerekli donanım ve yazılımların alımı için kavram ispat çalışmalarına katılan firma tedarikçileri arasında BTOM Alım Satım ve İhale İşleri İzahnamesinin kapalı zarf veya teklif isteme usulü esasları uyarınca ihale düzenlenmesine,
    • halenin tekliflerinin fiyat, faaliyete uygunluk ve Teknik Değerlendirme Komisyonun hazırlayacağı rapor da dikkate alınarak değerlendirilmesi için “Satın Alım Değerlendirme Komisyonu” oluşturulmasına
    karar verilmiştir. (Karar no: 148, Karar tarihi: 18.03.2015)
  2. GEÇİT projesi kapsamında çeklere ilişkin ön-arka yüzler olmak üzere taranmış görüntülerin BTOM veri tabanına aktarımı ile bu görüntülerin BTOM veri tabanında saklanması için gerekli teknik donanım ve yazılım altyapısının temin edilmesi için veri tabanı yazılım lisanları hariç ihale konusu teknik donanım ve yazılım altyapısının Satın Alım Değerlendirme Komisyonunun önerdiği firmadan satın alınması için Satın Alma Sözleşmesi imzalanmasına karar verilmiştir. (Karar no: 149, Karar tarihi: 21.05.2015)
  3. BTOM Alım Satım İşleri İzahnamesinin 14 üncü maddesi uyarınca, Satın Alma Sözleşmesi çerçevesinde alınan teknik donanım ve yazılım altyapısının çalışır vaziyette teslim alınması için “Muayene ve Teslim Alma Komisyonu” oluşturulmasına ve ayrıca anılan Komisyonda BTOM Bilgi İşlem Birimi ile komisyon üyesi bankaların teknik elemanlarının da katılımının sağlanmasına karar verilmiştir. (Karar no:149, Karar tarihi: 21.05.2015)
  4. BTOM Yönetmeliği’nin 8 inci maddesi uyarınca dönüşümlü olarak ve Bankalararası Ankara ve İstanbul takas odaları için ayrı ayrı kura çekilmek suretiyle yapılan seçim sonucunda, görev süreleri 24.12.2015 tarihinde sona erecek söz konusu takas odalarının yönetim komitelerine aşağıdaki bankaların ilgili şubelerinin iki yıl süre ile üye olarak seçilmesine karar verilmiştir. (Karar no: 151, Karar tarihi: 21.12.2015)
    BANKALARARASI ANKARA TAKAS ODASI YÖNETİM KOMİTESİ ÜYELERİ BANKALARARASI İSTANBUL TAKAS ODASI YÖNETİM KOMİTESİ ÜYELERİ
    Albaraka Türk Katılım Bankası A.Ş Finansbank A.Ş
    Finansbank A.Ş Burgan Bank A.Ş.
    Fibabanka A.Ş. T. Finans Katılım Bankası A.Ş
    Alternatif Bank A.Ş. (Yedek üye) ICBC Turkey Bank A.Ş. (Yedek üye)
  5. BTOM ile Banka-Finans ve Sigorta İşçileri Sendikası BASİSEN arasında yapılacak XV. Dönem Toplu İş Sözleşmesi görüşmelerini yürütmek, uyuşmazlık zaptını veya sözleşmeyi imzalamak ve diğer işlemler için Yönetim Kurulundan 6 üyenin yetkili kılınmasına ve yeterli sayıda gözlemci bulundurulmasına karar verilmiştir. (Karar no: 151, Karar tarihi: 21.12.2015)
  6. 1.1.2016 tarihinden geçerli olmak üzere, BTOM Yönetmeliği’nin 12 nci maddesinin (d) fıkrası gereğince bankalararası takas odalarına sonradan katılan bankalardan bir defaya mahsus tahsil edilen katılım payının 165.000.-TL, 12 nci maddesinin (f) fıkrası gereğince işletme masrafları karşılığı olarak alınan avansın 1.600.- TL olarak uygulanmasına karar verilmişir. (Karar no: 151, Karar tarihi: 21.12.2015)

Ayrıca;

6493 sayılı Ödeme ve Menkul Kıymet Mutabakat Sistemleri, Ödeme Hizmetleri ve Elektronik Para Kuruluşları Hakkında Kanun uyarınca ödeme sistemi işleticisinin sistem ile ilgili olarak yılda bir defa hazırlaması gereken öz değerlendirme raporu tamamlanarak Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası ile paylaşılmıştır.


BTOM faaliyetleri ile ilgili olarak Ankara ve İstanbul Takas Odalarının 2016 yılı içinde yapacağı harcamalara ilişkin bütçe ödenekleri onaylanmıştır.


Ziraat Katılım Bankası A.Ş.’nin 15.06.2015 tarihinden itibaren fiziken ibrazsız çek takası sistemine katılımı uygun görülmüştür.


GEÇİT Projesinde bankalarla bilgi paylaşımı, proje hakkındaki soruların cevaplanması ve projeye ilişkin takvimin belirlenmesi ile projenin geliştirilmesine ilişkin soruların cevaplandırılması amacıyla takas sistemi üye bankaların katılımcıları ile 20.04.2015 tarihinde toplantı gerçekleştirilmiştir.


İlk kez düzenlenen “Bankalararası Takas Odaları Merkezi Kullanıcı Grubu Toplantısı” Türkiye Bankalar Birliği, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası ve BTOM’un ortak etkinliği olarak 23 Ekim 2015 tarihinde İstanbul’da gerçekleş-tirilmiştir. Anılan toplantıda TCMB ve BTOM yetkilileri tarafından GEÇİT Projesinin birinci aşaması olan çek görüntülerinin transferinin sağlanması ve bu görüntülerin depolanması, çek takasının daha hızlı ve güvenilir yapılmasına yönelik olarak yürütülen çalışmalar hakkında sunumlar yapılmıştır. Ayrıca TBB Çek Çalışma Grubunun takas sisteminin işleyişine ilişkin olarak hazırladıkları sorular gündeme getirilmiş ve karşılıklı değerlendirmelerde bulunulmuştur.


İYİLEŞTİRME ve GELİŞTİRME ÇABALARI

Görüntülü Elektronik Çek İşleme ve Takas Sistemi (GEÇİT) Projesi kapsamında çeklerin görüntülerinin aktarılması ve depolanmasını, aynı zamanda projenin ileri aşamalarında da yeterli teknik altyapıyı sağlayacak donanım ve yazılım değişiklikleri 2015 yılında gerçekleştirilmiştir. Bu amaçla söz konusu yazılım ve donanımların Bankalararası Ankara Takas Odası hizmet yerine 17.08.2015 tarihinde, Bankalararası İstanbul Takas Odası hizmet yerine 18.08.2015 tarihinde teslim ve montajı gerçekleştirilmiştir. Bankalararası Takas Odaları Merkezi Bilgi İşlem Birimi’nce hazırlanan Görüntü Transfer ve Depolama yazılımları ve ilgili Veritabanı değişiklikleri tamamlanmış ve iç testleri gerçekleştirilerek bankaların hizmetine sunulmuştur. Aynı zamanda, yapılan tüm yeni yazılım geliştirmeleri üye bankalarla yapılan istişare ve bilgilendirme toplantılarında detaylı olarak sunulmuştur.


Bununla birlikte BTOM bünyesindeki Ankara ve İstanbul Takas Odaları Sistem Operasyon Birimlerinde kullanılmak üzere Çağrı Merkezi uygulaması hazırlanarak devreye alınmıştır. Buna göre üye bankalardan gelen tüm çağrılar dijital ortamda saklanarak, konulara göre tasnif edilmekte ve böylelikle üyelere hızlı çözümler sunulabilmektedir.


Ayrıca yıl içerisinde elektronik çek takası yazılımı ile ilgili olarak güncellenmiş güvenlik sertifikaları dosyasını içeren CD’ler bankalara dağıtılarak sertifika güncelleme çalışmaları bankaların teknik ekipleriyle beraber yürütülen çalışmalar sonrasında tamamlanmıştır.


Diğer taraftan GEÇİT Projesi kapsamında yapılacak test çalışmalarında yaşanabilecek bağlantı karışıklıklarını önlemek amacıyla BTOM Test Sunucularına bağlantıda kullanılacak banka şifreleri bir defaya mahsus olmak üzere BTOM Bilgi İşlem Birimi tarafından her bankaya özel olarak üretilerek bankalara dağıtılmıştır.


Yine GEÇİT Projesi kapsamında ihtiyaç duyulmakta olan yüksek kapasiteli ve yedekli geniş-bant fiber bağlantı ihtiyacı yapılan kavram ispat çalışmaları ile nihayet bulmuş ve mevcut hatlarla aynı anda eşlenik olarak çalışmak üzere 500 Mbps’lik yeni fiber hatlar devreye alınmıştır.


1 Eylül 2015 tarihi itibari ile üye bankalar arasından belirlenen 5 bankanın katılımıyla gerçek veri kullanımıyla gerçekleş-tirilen görsel ve altyapı sistemlerinin, olağan günlük iş akışının, veri doğruluğunun test edilmesi süreci kapsamında pilot test çalışmalarına başlanmıştır.


Ayrıca 2014 yılında Yönetim Kurulu Kararı ile yürürlüğe giren Olağanüstü Durum Planı çerçevesinde haberli ve habersiz olmak üzere rutin test senaryoları işletilmiş ve raporlanmıştır.


BÖLÜM III

2015 YILI BİLANÇO ve GELİR-GİDER YAPISI

  • BİLANÇO
    1. AKTİF KALEMLERİN İNCELENMESİ

      BTOM’un dönen ve duran varlıklar kalemlerinden oluşan aktif kıymetleri toplamı 2014 yılında 134.552 TL iken, 2015 yıl sonu itibariyle 153.890 TL olarak gerçekleşmiştir.

      1. Dönen Varlıklar
        1. Bankalar

          Bankalar kalemi 2015 yılı sonu itibariyle 44.786 TL olmuştur. Söz konusu tutar, bankalararası takas odaları personelinden yapılan 2015 Aralık ayı kanuni kesintileri ile işveren katkısından oluşmaktadır. Bu hesap 2016 Ocak ayında tasfiye edilmiştir.

        2. Gelecek Aylara Ait Giderler

          Dönen Varlık altında yer alan “Gelecek Aylara Ait Giderler” kalemi 109.104 TL olarak gerçekleşmiş olup söz konusu tutar Bankalararası Ankara Takas Odası hizmet yerinin 2016 hesap dönemi Ocak-Mayıs aylarına ilişkin peşin ödenmiş kira giderlerinden oluşmaktadır.

      2. Duran Varlıklar
        1. Gayrimenkuller:

          “Maddi Duran Varlıklar” içinde yer alan gayrimenkullerin toplam tutarı yıl sonu itibariyle 30.317 TL olarak gerçekleşmiştir. Gayrimenkuller, BTOM tüzel kişiliği adına satın alınmış olan Bankalararası İstanbul ve Edirne Takas Odalarına ait hizmet yerleri ile Bankalararası Ankara Takas Odası eski hizmet binasındaki BTOM’a ait 7575/1.800.000 hisseden oluşmaktadır.

        2. Menkuller:

          2014 yılı sonu itibariyle 1.271.768 TL olan menkuller toplamı, 2015 yılı sonu itibariyle nominal olarak yüzde 387,8’lik artışla 6.204.240 TL olarak gerçekleşmiştir. Söz konusu artış 4.931.978 TL’lik bilgisayar donanım alımlarından kaynaklanmaktadır.

        3. Özel Maliyetler:

          Bina tadilat ve onarımına yapılan harcamalardan oluşmakta olup 326.664 TL olarak gerçekleşmiştir.

        4. Diğer Maddi Olmayan Duran Varlıklar:

          2014 yılında 666.935 TL olan diğer maddi olmayan duran varlıklar kalemi 2015 yıl sonu itibariyle 675.613 TL olarak gerçekleşmiş olup kalemin tamamı bilgisayar yazılım harcamalarından oluşmaktadır.

        5. Birikmiş Amortismanlar:

          Duran varlıklar hesabı altındaki kalemlerin tamamına amortisman ayrılmıştır. Birikmiş amortismanlar 2015 yılında, maddi duran varlıklar için 6.234.557 TL, maddi olmayan duran varlıklar için 1.002.278 TL olmak üzere toplam 7.236.835 TL olarak bilançonun aktifinde (-) olarak yer almaktadır. 2015 yılında 2.295.685 TL tutarında olan birikmiş amortismanlar 2015 yılında 4.941.150 TL’lik artış göstermiştir


          Aktifte yer alan kıymetlerin yıllar itibariyle karşılaştırmalı dağılımı Ek Tablo 1’de gösterilmiştir

    2. PASİF KALEMLERİN İNCELENMESİ

      Geçiçi hesaplar ile ödenecek vergi ve diğer yükümlülüklerden oluşan pasif kaleminin toplamı 2015 yılında 153.890 TL olarak gerçekleşmiştir.

      Bu kalemin 109.104 TL’si Bankalararası Ankara Takas Odası’nın peşin ödenmiş kira gideri karşılığı, 44.786 TL’si ise ödenecek vergi ve diğer yükümlülüklerden oluşmaktadır.

      Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar

      1. Geçici Hesaplar:

        Geçici hesaplar kalemi, Bankalararası Ankara Takas Odası hizmet yerine ilişkin 109.104 TL tutarındaki peşin ödenmiş kira gideri karşılığından oluşmaktadır.

      2. Alınan Avanslar:

        Bankalardan 2015 yılı içinde takas odaları faaliyetleri nedeniyle alınan avanslardan yapılan harcamalardan kalan bakiye yıl sonunda bankalara iade edildiğinden, bu kalemin bakiyesi bilançoda sıfır olarak görünmektedir.

      3. Ödenecek Vergi ve Diğer Yükümlülükler:

        Ödenecek vergi ve diğer yükümlülükler hesabı, bankalararası takas odalarında çalışan personelin 2015 yılının Aralık ayı ücretlerinden kanuni kesintiler ile işveren katkısı olarak ilgili kuruluşlara 2016 yılının Ocak ayı içerisinde ödenen vergi, fon, prim ve sendika kesintilerinin toplamından oluşmaktadır. Söz konusu kalem 2014 yılında 53.215 TL iken, 2015 yılında 44.786 TL olarak gerçekleşmiştir.

        Pasifte yer alan kıymetlerin yıllar itibariyle karşılaştırmalı dağılımı Ek Tablo 1’de gösterilmiştir

      Pasifte yer alan kıymetlerin yıllar itibariyle karşılaştırmalı dağılımı Ek Tablo 1’de gösterilmiştir.

    3. NAZIM HESAPLAR

      2015 yılında sözleşme yapılmadığından bu kalemin bakiyesi bilançoda sıfır olmuştur.

  • GELİR-GİDER TABLOSU

    Bankalardan tahsil edilen paralar ile katılım paylarından karşılanan harcamaları 2014 yılına göre yüzde 212,1’lik artışla 7.527.219 TL olarak gerçekleştirilmiş olup, bu tutarın 4.970.758 TL’si eşit, 2.556.460 TL’si işlem hacmine göre dağıtılmıştır.

    1. GELİRLER

      Bankalardan Tahsil Edilen Paralar:

      Bankalararası takas odaları faaliyetleri nedeniyle yapılan masrafları karşılamak amacıyla BTOM Yönetmeliği’nin 12 nci maddesi hükümleri çerçevesinde katılımcılardan 2015 yılı içinde, işletme masrafları karşılığı olarak bir önceki yıla göre yüzde 212,1’lik artışla 7.527.219 TL tahsil edilmiştir.

    2. GİDERLER

      Bankalararası takas odalarında 2015 yılı içinde yapılan harcamaların ilgili takas odalarına ve masraf türlerine göre dökümü Ek Tablo 3’te gösterilmiş olup, söz konusu giderlerdeki gelişmeler aşağıda özetlenmiştir.

      1. Bilgisayar Donanım Giderleri:

        2014 yılında 111.086 TL olarak gerçekleşen donanım harcamaları, 2015 yılında 4.931.979 TL olarak gerçekleşmiştir. Söz konusu gider BTOM Yönetim Kurulu’nun 21.05.2015 tarihli toplantısında alınan karar uyarınca GEÇİT Projesi kapsamında alımı gerçekleştirilen donanımlardan kaynaklanmaktadır.

      2. Bilgisayar Yazılım Giderleri:

        2014 yılında 30.477 TL olarak gerçekleşen bilgisayar yazılım giderleri, 2015 yılında 8.678 TL olarak gerçekleşmiştir.

      3. Personel Brüt Ücret Giderleri:

        BASİSEN ile yapılan XIV. Dönem Toplu İş Sözleşmesi uyarınca, personel ücretlerine 01.03.2015 tarihinde yapılan yüzde 7,55’lik zam oranı ile birlikte bir önceki yıla göre reel olarak yüzde 2,6’lık artışla 1.530.940 TL olarak gerçekleşmiştir. Ancak 2014 yılında toplam giderler içerisinde yüzde 58,5’lik paya sahip olan söz konusu kalemin payı bilgisayar donanım giderlerinde meydana gelen artış nedeniyle 2015 yılında yüzde 20,3’e gerilemiştir.

      4. Sağlık Yardımları:

        2015 yılında sağlık yardımları tutarı reel olarak yüzde 14 oranında artarak 44.290 TL olmuştur. Personel için yapılan giderler toplam olarak dikkate alındığında;

        • Personel brüt ücret giderleri için 1.530.940 TL,
        • Ayni yardım giderleri için 30.144 TL,
        • Sağlık yardımı giderleri için 44.290 TL

        olmak üzere toplam 1.605.374 TL’lik bir gider oluşmuştur.

        2014 yılı içerisinde personele ilişkin söz konusu kalemlerin toplam giderler içindeki payı yüzde 60,8 iken, 2015 yılında bu pay yüzde 21,3’e gerilemiştir.

      5. İşyeri Kira Giderleri:

        Bankalararası Ankara ve İstanbul Takas Odası hizmet yerlerinin 2015 ve 2016 yılı kira ve stopaj bedeli 383.707 TL olarak gerçekleşmiştir.

      6. Demirbaşlar Bakım Onarım Giderleri:

        Bankalararası Takas Odaları hizmet binaları ile kullanılan demirbaş eşyanın 2014 yılı içindeki bakım ve onarım giderleri toplamı 157.449 TL iken, 2015 yılında 2.324 TL olmuştur. Azalış Demirbaşlar bakım onarım giderleri altında izlenen internet giderlerinin, 19.12.2014 tarihli Yönetim Kurulu kararı ile onaylanan Bankalararası Takas Odaları Merkezi Tek Düzen Hesap Planı’na göre 2015 yılından itibaren Haberleşme giderleri altında izlenmesinden kaynaklanmaktadır.

      7. Haberleşme Giderleri

        2014 yılı içinde kiralık hat ile internet erişim hizmetine ödenen ücretleri de kapsayan haberleşme giderleri 11.406 TL iken, 2015 yılında 270.371 TL olmuştur. Artış Demirbaşlar bakım onarım giderleri altında izlenen internet giderlerinin, 19.12.2014 tarihli Yönetim Kurulu kararı ile onaylanan Bankalararası Takas Odaları Merkezi Tek Düzen Hesap Planı’na göre 2015 yılından itibaren Haberleşme giderleri altında izlenmesinden kaynaklanmaktadır.

      8. Şirket Temizlik Malzemesi Giderleri:

        Bankalararası Ankara Takas Odasının temizlik işleri 2009 yılından itibaren özel bir firma tarafından gerçekleştirilmekte olup, 2015 yılında temizlik şirketi giderleri kalemi 48.840 TL olarak gerçekleşmiştir.

      9. Yurt içi Seyahat Gideri:

        2014 yılında 20.200 TL olarak gerçekleşen yurt içi seyahat giderleri 2015 yılında 35.364 TL olarak gerçekleşmiştir.

      10. Yurt dışı Seyahat Gideri:

        2014 yılında 58.364 TL olarak gerçekleşen yurt dışı seyahat gideri 2015 yılında 28.377 TL olarak gerçekleşmiştir.

ÇEK MALİYETİ

Bankalararası Takas Odalarının toplam harcamaları 2015 yılında bir önceki yıla göre yüzde 212,1 artarken, aynı dönemde hesaplaşmaya tabi tutulan çek adedi yüzde 2,7 azalmıştır. Bu çerçevede, yıl içinde yapılan harcamaların hesaplaşmaya tabi tutulan çek adedine oranını gösteren çek başına maliyet 2014 yılında 13,9 Kr. iken, 2015 yılında 44,5 Kr.’a çıkmıştır (Grafik 7).

Grafik 7. Bankalararası Takas Odalarında Hesaplaşmaya Tabi Tutulan Çek Adetleri ile Çek Başına Maliyet (Bin Adet, Kr)
Kaynak: BTOM

Benzer hesaplama işleme alınan çek adetlerine göre yapıldığında 2014 yılında 13,2 Kr olan çek başına maliyetin 2015 yılında 41,9 Kr.’a çıktığı görülmektedir.


2015 yılında yapılan giderlerden bankalara eşit olarak paylaştırılan tutarlar düşüldükten sonra, 2015 yılı sonu itibariyle işleme alınan çek adetlerine göre hesaplanan çek maliyeti 14,2 Kr. olmuştur.


Bankalararası Takas Odaları Merkezinin 2015 yılında yapılan harcamalarının çek başına maliyetini etkileyen kalemler incelendiğinde, bu maliyetin yüzde 65,5’lik kısmını bilgisayar donanım giderlerinin oluşturduğu görülmektedir. Personel brüt ücret giderleri (yüzde 20,3), İşyeri kira giderleri (yüzde 5,1) ve Haberleşme giderleri (yüzde 3,6) çek başına maliyeti etkileyen diğer önemli kalemler olarak ortaya çıkmaktadır (Ek Tablo 2).


BÖLÜM IV

EK TABLOLAR

[1] Hesaplamalarda Yİ-ÜFE (2003=100) kullanılmıştır.

[2] 20.12.2009 tarih ve 27348 sayılı Resmi Razete’de yayımlanan 5941 Sayılı Kanun’un 3 üncü ve 8 inci maddeleri uyarınca, anılan Kanuna göre bastırılan çeklerde, çek takası sistemine iade edilen çekler için kullanılan kodlarda çek tutarının, sorumluluk tutarı ve hesap bakiyesi toplamına eşit veya altında olduğu durumlar için “81- Hesapta yeterli karşılığı olmayan çek-I”; çek tutarının, sorumluluk tutarı ve hesap bakiyesi toplamı üzerinde olduğu durumlar için “82- Hesapta yeterli karşılığı olmayan çek-II” iade kodu kullanılmakta olup, mülga 3167 Kanun uyarınca karşılıksız kalan çekler için 99 numaralı iade kodu kullanılmaya devam edilmektedir.