BÖLÜM I
  1. BANKALARARASI TAKAS ODALARI MERKEZİ
  2. YÖNETİM KURULU
  3. PERSONEL YAPISI
BÖLÜM II
  1. BANKALARARASI TAKAS ODALARI 2016 YILI FAALİYETLERİ
  2. 2016 YILI İDARİ FAALİYETLERİ
  3. İYİLEŞTİRME VE GELİŞTİRME ÇALIŞMALARI
BÖLÜM III
  1. 2016 YILI BİLANÇO VE GELİR-GİDER YAPISI
  2. ÇEK MAALİYETİ
BÖLÜM IV
  1. EK TABLOLAR

BÖLÜM I

BANKALARARASI TAKAS ODALARI MERKEZİ

Mülga 3167 sayılı Çekle Ödemelerin Düzenlenmesi ve Çek Hamillerinin Korunması Hakkında Kanunun 6’ncı maddesinin Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB)’ye verdiği yetki uyarınca,tüzel kişiliği haiz Bankalararası Takas Odaları Merkezi (BTOM) çeklerin banka şubeleri arasında hesaben tesviyesini sağlamak amacıyla 1985 yılında kurulmuştur.


6493 sayılı Ödeme ve Menkul Kıymet Mutabakat Sistemleri, Ödeme Hizmetleri ve Elektronik Para Kuruluşları Hakkında Kanun ve ilgili düzenleme hükümleri çerçevesinde 12.6.2015 tarih ve 10162/19761 sayılı TCMB Kararı ile sistem işleticisi olarak faaliyet izni alan BTOM’da çek takası faaliyetleri Bankalararası İstanbul ve Ankara Takas Odalarında, BTOM Yönetmeliği ile bu Yönetmeliğe ilişkin İzahname esasları çerçevesinde yürütülmektedir.


Takas işlemleri, 18 Ekim 1993 tarihinden itibaren Bankalararası İstanbul Takas Odası’nda, 16 Haziran 1997 tarihinden itibaren de Bankalararası Ankara Takas Odası’nda elektronik ortamda yürütülmektedir. 16 Nisan 1998 tarihinde Bankalararası İstanbul Takas Odası’nda başlatılan uygulama ile çek takası, çek başına işlem maliyetlerini ve çeklerin naklinde karşılaşılacak riskleri azaltmak ve işlemleri hızlandırmak amacıyla, elektronik ortamda fiziken ibraz edilen çeklerle veya fiziken ibraz edilmeksizin sadece çek bilgileri üzerinden yapılmaktadır.


31 Aralık 2015 tarihi itibariyle bankalararası takas odaları faaliyetlerine katılan üyelerin sayısı 42’dir. Bunlardan 39’u fiziken ibraz edilmeksizin yapılan çek takası sistemine katılmaktadır.


Ödeme sistemleri arasında önemli bir yer tutan çek takası faaliyetlerinin kesintisiz ve sorunsuz bir şekilde hizmet verebilmesi önem taşımaktadır. Bu nedenle, sunulan hizmetin kalitesinin ve etkinliğinin artırılabilmesi amacıyla teknolojik gelişmeler takip edilmekte ve mevcut takas yazılımında ortaya çıkan gereksinimler de dikkate alınarak iyileştirmeler yapılmaktadır.


Ödeme sistemleri arasında önemli bir yer tutan çek takası faaliyetlerinin kesintisiz ve sorunsuz bir şekilde hizmet verebilmesi büyük önem taşımaktadır. Bu nedenle, sunulan hizmetin kalitesinin ve etkinliğinin artırılabilmesi amacıyla teknolojik gelişmeler takip edilmekte ve mevcut takas yazılımında ortaya çıkan gereksinimler de dikkate alınarak iyileştirme yapılmaktadır.


YÖNETİM KURULU

BTOM Yönetmeliği’nin 5’inci maddesi uyarınca Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetim Kurulu, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Ödeme Sistemleri Genel Müdürü ya da Genel Müdür Yardımcısı başkanlığında Türkiye Bankalar Birliği Yönetim Kurulu’nu oluşturan bankaların (kalkınma ve yatırım bankaları hariç) en az şube müdürü seviyesindeki temsilcilerinden oluşmaktadır.


2016 yılında aşağıda yer alan banka temsilcileri BTOM Yönetim Kurulu üyesi olarak görev almışlardır:


  1. Akbank T.A.Ş.
  2. HSBC Bank A.Ş.
  3. ING Bank A.Ş.
  4. Şekerbank T.A.Ş.
  5. Turklandbank A.Ş.
  6. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası A.Ş.
  7. Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankası A.Ş.
  8. Türk Ekonomi Bankası A.Ş.
  9. Türkiye Garanti Bankası A.Ş.
  10. Türkiye Halk Bankası A.Ş.
  11. Türkiye İş Bankası A.Ş.
  12. Türkiye Vakıflar Bankası T.A.O.
  13. Yapı ve Kredi Bankası A.Ş.

PERSONEL YAPISI

Tablo 1. BTOM Personel Yapısı
  Müdür Kıdemli Yazılım Mühendisi Yazılım Mühendisi Sistem Mühendisi Büro Memuru Toplam
Ankara 1 1 3 1 6   12
İstanbul         4 4
Toplam 1 1 3 1 10 16
Kaynak : BTOM

BTOM’da 31.12.2016 tarihi itibariyle 12’si Ankara Takas Odası, 4’ü İstanbul Takas Odası’nda olmak üzere toplam 16 personel çalışmaktadır (Tablo 1). Büro memurlarından 2 kişi muhasebe ve idari işler ile ilgili görev yapmakta olup, diğer personel elektronik çek takası sisteminde vardiyalı şekilde operatör olarak çalışmaktadır. Büro memurları Banka-Finans ve Sigorta İşçileri Sendikası (BASİSEN) üyesidirler.

BÖLÜM II

BANKALARARASI TAKAS ODALARI 2016 YILI FAALİYETLERİ

2016 yılında takas odalarında işleme alınan çek sayısı bir önceki yıla göre yüzde 8,4 oranında azalarak 16.472.773 adet olurken, işleme alınan çek tutarı bir önceki yıla göre yüzde 3,2 oranında artarak 500,7 milyar TL olmuştur. İşleme alınan çek tutarının gayri safi yurt içi hasılaya oranının 2015 yılında yüzde 20,8, 2016 yılında ise yüzde 19,3 olarak gerçekleştiği görülmektedir.


Toplam işleme alınan çek adedinin yüzde 6,4’ünün muhtelif gerekçelerle iade edilmesi sonucunda 2016 yılında takas odalarında 15.418.021 adet ve 454,0 milyar TL tutarında çek mahsuplaşmaya tabi tutulmuştur. Bankalararası takas odalarında mahsuplaşmaya tabi tutulan çek sayısı ve tutarındaki gelişmeler incelendiğinde, çek tutarlarında 2010 yılından itibaren görülen artış eğilimi ile çek adedinde görülen sınırlı düşüş eğiliminin 2016 yılında da devam ettiği görülmektedir (Grafik 1).


Grafik 1. Hesaplaşmaya Tabi Tutulan Çek Adet ve Tutarları (Milyon Adet, Milyar TL)
Kaynak: BTOM

Reel olarak bakıldığında ise 2016 yılında bankalararası takas odalarında işleme alınan toplam çek tutarında yüzde 6,1 oranında, mahsuplaşmaya tabi tutulan toplam çek tutarında ise yüzde 6,7 oranında düşüş gerçekleştiği görülmektedir(1).


Çek ile gerçekleştirilen ödemelerin payı, 2016 yılında diğer ödeme sistemlerine göre görece azalmaktadır. Ekonomik faaliyetlerde çeke alternatif olarak kullanılabilecek nakit ve banka/kredi kartı alışverişleri ile yapılan ödemelerle karşılaştırıldığında; 2016 yılında takas odalarında işleme alınan çek tutarında bir önceki yıla göre yüzde 3,2’lik bir artış görülürken, emisyon hacminde yüzde 19,3 oranında, yurt içinde yerli banka/kredi kartı ile yapılan alışverişlerde ise yüzde 11,4 oranında artış görülmektedir. Bu yönüyle takas odalarında 2016 yılında işleme alınan çek tutarındaki nominal artışın, aynı yıl içinde emisyon hacmi, banka ve kredi kartı işlem tutarları gibi karşılaştırılabilir ödeme araçlarındaki artışların gerisinde kaldığı gözlemlenmektedir.


2016 yılında takastan iade edilen çekler incelendiğinde ise; “82- Hesapta Yeterli Karşılığı Olmayan Çek- II” (2)kodunun 591.128 adet ile en çok kullanılan iade sebebini teşkil ettiği, bunu 407.064 adet ile “98- Diğer Hatalı Çekler”in izlediği ve “99-Karşılıksız Çek” kodu ile iade adedinin ise 1.400 adet olduğu görülmüştür. Bunların dışında kalan kodlar ile yapılan iadelerin adedi ise 55.160 olmuştur (Grafik 2).


Grafik 2. İadelerin Nedenlerine Göre Dağılımı
Kaynak: BTOM

2016 yılı içinde bankalararası takas odalarında işleme alınan 16,5 milyon adet çekin katılımcılar arasındaki dağılımı incelendiğinde;

  • T.Garanti Bankası A.Ş.’nin 2,0 milyon adet çek,
  • Akbank T.A.Ş.’nin 1,7 milyon adet çek,
  • Yapı ve Kredi Bankası A.Ş.’nin 1,7 milyon adet çek,
  • T.İş Bankası A.Ş.’nin 1,7 milyon adet çek,
  • T.C. Ziraat Bankası A.Ş.’nin 1,2 milyon adet çek

ile ilk beş sırada yer aldığı ve işleme alınan çek adedinin yüzde 50,4’ünü oluşturduğu görülmektedir (Grafik 3).


Grafik 3. 2016 Yılı İçinde Bankalararası Takas Odalarında En Fazla İşlem Hacmine Sahip Bankalar (Verilen çeklere göre)
Kaynak: BTOM

Aynı inceleme bankaların kendi nezdlerindeki hesaplar üzerine keşide edilmiş çekler açısından yapıldığında;

  • Yapı ve Kredi Bankası A.Ş.’nin 2,1 milyon adet çek,
  • T.İş Bankası A.Ş.’nin 1,7 milyon adet çek,
  • T.Halk Bankası A.Ş.’nin 1,7 milyon adet çek,
  • Akbank T.A.Ş.’nin 1,5 milyon adet çek,
  • T.Garanti Bankası A.Ş.’nin 1,4 milyon adet çek

ile ilk beş sırada yer aldığı ve işleme alınan çek adedinin yüzde 51,1’ini oluşturduğu görülmektedir. (Grafik 4)


Grafik 4. 2016 Yılı İçinde Bankalararası Takas Odalarında En Fazla İşlem Hacmine Sahip Bankalar (Alınan çeklere göre)
Kaynak: BTOM

Takasta işlem gören çekler için uygulanmakta olan provizyon masrafları açısından bakıldığında; tahsilat bakımından ilk beş bankanın toplamın yüzde 91,7’sini oluşturduğu görülmektedir (Grafik 5).


Grafik 5. 2016 Yılı İçinde Bankalararası Takas Odalarında Net Olarak En Fazla Provizyon Masrafı Tahsil Eden Bankalar (%)
Kaynak: BTOM

Provizyon masrafı ödeyen bankalar incelendiğinde ise ilk beş bankanın toplam provizyon masraflarının yüzde 62,4’ünü ödediği görülmektedir (Grafik 6).


Grafi 6. 2016 Yılı İçinde Bankalararası Takas Odalarında Net Olarak En Fazla Provizyon Masrafı Ödeyen Bankalar (%)
Kaynak: BTOM

2016 YILI İDARİ FAALİYETLERİ

BTOM Yönetim Kurulunun Bankalararası Takas Odaları Merkezi ve bu Merkeze bağlı odaların faaliyetleri ile ilgili olarak 2016 yılı içinde yaptığı toplantılarda aldığı kararlardan önemli görülenleri aşağıda belirtilmiştir.


  1. BTOM Yönetim Kurulu’nun 19.6.2014 tarihli toplantısında alınan Karar ile onaylanan, Görüntülü Elektronik Çek İşleme ve Takas Sistemi (GEÇİT) projesi geliştirme aşamalarından “Çeklere ilişkin görüntülerin sistem üzerinden transferi, merkezi sistemde depolanması ve Milli Çek Arşivi’nin oluşturulması” aşamasına ilişkin sürdürülen çalışmalar sonucunda yeni yazılımın tamamlanması ve bankalarla paralel uygulamanın başarıyla gerçekleştirilmesi nedeniyle, çeklere ilişkin görüntülerin transferine imkân sağlayan yeni uygulamaya geçiş tarihi 9.5.2016 olarak belirlenmiştir (Karar no: 152, Karar tarihi: 4.4.2016).
  2. Günlük takas işlemlerinin yürütülmesini teminen katılımcıların uygulayacakları teknik işlem adımlarını gösteren “Çek Takas Sistemi Kullanım Kuralları Kılavuzu”nun çeklere ilişkin görüntülerin transferine imkân sağlayan yeni uygulamayı da içerecek şekilde hazırlanıp yayımlanmasına karar verilmiştir (Karar no: 152, Karar tarihi: 4.4.2016).
  3. Çeklere ilişkin görüntülerin transferine imkân sağlayan yeni uygulamaya 9.5.2016 tarihinde geçilmesi ile birlikte, BTOM Yönetim Kurulu’nun 4.4.2016 ve 5.10.2016 tarihli toplantılarında sistemden görüntü alımının engellenmesinde sırasıyla yüzde elli ve yüzde yetmiş olarak uygulanmasına karar verilen birikimli olarak transfer edilen görüntü adedinin toplam ibraz edilen çek adedine oranının 23.12.2016 tarihli BTOM Yönetim Kurulu Kararı uyarınca 9.1.2017 tarihinden itibaren birikimli olarak yüzde yetmiş beş olarak uygulanmasına karar verilmiştir (Karar no: 152, Karar tarihi: 4.4.2016, Karar no: 153, Karar tarihi: 5.10.2016, Karar no: 155, Karar tarihi: 23.12.2016).
  4. Banka Finans ve Sigorta İşçileri Sendikası (BASİSEN) ile imzalanan XV. Dönem Toplu İş Sözleşmesi’nin 32’nci maddesi uyarınca Disiplin Kurulu’nda BTOM Yönetim Kurulu’nu (İşveren) temsil etmek üzere, Bankalararası Ankara Takas Odası Yönetim Komitesi Başkanının başkanlığında anılan Komite üyelerinden Albaraka Türk Katılım Bankası A.Ş. ve Denizbank A.Ş.’nin asil, Fibabanka A.Ş.’nin yedek üye olarak seçilmesine karar verilmiştir (Karar no: 153, Karar tarihi: 5.10.2016).
  5. Hisselerinin tamamı BTOM adına kayıtlı Bankalararası İstanbul ve Edirne Takas Odaları ile müşterek mülkiyet esasına göre alınan ve 3/36 hissesi BTOM adına kayıtlı Bankalararası Ankara Takas Odası eski hizmet yerleri ile ilgili olarak, anılan hisselerin bankalararası takas odalarına üye 41 banka arasında, eşit oranda tapuya tescil edilmesine karar verilmiştir (Karar no:154, Karar tarihi: 16.11.2016).
  6. 1.1.2017 tarihinden geçerli olmak üzere, BTOM Yönetmeliği’nin 12’nci maddesinin (d) fıkrası gereğince bankalararası takas odalarına sonradan katılan bankalardan bir defaya mahsus tahsil edilen katılım payının 175.000.-TL, 12’nci maddesinin (f) fıkrası gereğince işletme masrafları karşılığı olarak alınan avansın 1.750.- TL olarak uygulanmasına karar verilmiştir (Karar no: 155, Karar tarihi: 23.12.2016).
  7. Ayrıca;

  8. Fiziken ibrazlı çek takası katılımcılarından Societe Generale S.A.’nın talebi üzerine 29.2.2016 tarihinden itibaren BTOM faaliyetlerinden çıkarılması, Vakıf Katılım Bankası A.Ş.’nin ise 14.3.2016 tarihinden itibaren fiziken ibrazsız çek takası sistemine katılması uygun görülmüştür.
  9. 4.4.2016 tarihli Yönetim Kurulu Toplantısında onaylanan “Çek Takas Sistemi Kullanım Kuralları Kılavuzu” 27.4.2016 tarihinde https://online.btom.org.tr adresinden kullanıcıların erişimine açılmıştır.
  10. Asya Katılım Bankası A.Ş.’nin BTOM üyeliği, Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulunun faaliyet iznini kaldırması nedeniyle, BTOM Yönetmeliğinin 10’uncu maddesi uyarınca 22.7.2016 tarihinde sona ermiştir.
  11. BTOM Yönetim Kurulunun 21.12.2015 tarih, 151 no.lu Kararı ile verilen yetki uyarınca BASİSEN ile XV. Dönem Toplu İş Sözleşmesi görüşmelerinin yürütülmüş ve 9.5.2016 tarihinde anlaşmaya varılarak sözleşme imzalanmıştır.
  12. “Bankalararası Takas Odaları Merkezi Kullanıcı Grubu Toplantısı” Türkiye Bankalar Birliği, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası ve BTOM’un ortak etkinliği olarak 4 Kasım 2016 tarihinde İstanbul’da gerçekleştirilmiştir. Anılan toplantı-da BTOM yetkilileri tarafından GEÇİT Projesi kapsamında 9.5.2016 tarihi itibariyle çek görüntülerinin transferine imkan sağlayan aşamanın uygulamaya alınması ile Projenin diğer aşamalarına yönelik olarak yürütülen çalışmalar hakkında bilgi verilmiştir.

İYİLEŞTİRME ve GELİŞTİRME ÇABALARI

BTOM Yönetim Kurulu’nun 19.6.2014 tarihli toplantısında alınan Karar ile onaylanan, Görüntülü Elektronik Çek İşleme ve Takas Sistemi (GEÇİT) projesi geliştirme aşamalarından “Çeklere ilişkin görüntülerin sistem üzerinden transferi, merkezi sistemde depolanması ve Milli Çek Arşivi’nin oluşturulması” aşamasına ilişkin sürdürülen çalışmalar sonucunda yeni yazılımın tamamlaması ve bankalarla paralel uygulamanın başarıyla gerçekleştirilmesi sonucunda çeklere ilişkin görüntülerin transferine imkân sağlayan yeni uygulamaya 9.5.2016 tarihinde geçilmiştir.


Yeni uygulamaya geçiş ile birlikte, tüm bankaların sisteme gönderdikleri görüntülerin toplam çek adedine oranı incelendiğinde, söz konusu oranda artış eğilimi görülmekte olup, 2016 yılı sonu itibariyle ilgili oran yüzde 92 olarak gerçekleşmiştir (Grafik 7).


Grafik 7.Görüntü Transferine İmkan Sağlayan Uygulamaya Geçiş Sonrasında Gönderilen Görüntülerin Toplam Çek Adedine Oranı(%)
Kaynak: BTOM

Bankalararası Elektronik Takas Sistemi (BETS) Banka Uygulaması, bankaların iş süreçlerine yardımcı olmak amacıyla ihtiyaçlar doğrultusunda güncellenerek, “Diğer İşlemler Menüsü” altında “Sonradan Gelen Görüntüler Dağıtımı” ve “Şube Bazında Eksik İbraz Edilmiş Görüntüler Raporu” isimli iki yeni özellik eklenmiştir. Eklenen özelliklerin yanı sıra bankalardan gelen geri bildirimlerle birlikte BETS Banka ve BETS Online Uygulamalarında performans iyileştirmeleri yapılmış ve BTOM iş akışını desteklemek amacıyla geliştirmeler yapılmıştır.


BTOM sistemine giren görüntülerin ilgili çek bilgisi ile uyumlu olup olmadığının kontrol edilebilmesi ve doğru çek görüntüleri ile eşleşme sağlanmasının artırılmasıyla Milli Çek Arşivinin oluşturulmasına katkıda bulunacak yazılım çalışmaları kapsamında MICR tanıma ve eşleştirme ile AR-GE çalışmaları gerçekleştirilmiştir.


Ayrıca, BTOM sistemlerinde yaşanabilecek kesintiler nedeniyle oluşabilecek olağanüstü durumlarda sunulan hizmetlerin sürekliliğini sağlamak amacıyla hazırlanan “İş Sürekliliği Planı”nın “Olağanüstü Durumlar ve Eşgüdümün Sağlanması” başlıklı 2’nci bölümünde yer alan “2.3. Eşgüdüm Masaları İletişim Bilgileri” alt başlığının güncellenmesi çalışmaları tamamlanmış olup, ilgili Plan çerçevesinde rutin test senaryoları işletilmiş ve raporlanmıştır.


BÖLÜM III

2016 YILI BİLANÇO ve GELİR-GİDER YAPISI

  • BİLANÇO
    1. AKTİF

      BTOM’un dönen ve duran varlıklar kalemlerinden oluşan aktif kıymetleri toplamı 2015 yılında 153.890 TL iken, 2016 yıl sonu itibariyle 171.123 TL olarak gerçekleşmiştir.

      1. Dönen Varlıklar
        1. Bankalar

          Bankalar kalemi 2016 yılı sonu itibariyle 54.982 TL olmuştur. Söz konusu tutar, bankalararası takas odaları personelinden yapılan 2016 yılı Aralık ayı kanuni kesintileri ile işveren katkısından oluşmaktadır. Bu hesap 2017 yılı Ocak ayında tasfiye edilmiştir.

        2. Gelecek Aylara Ait Giderler

          Dönen Varlık altında yer alan “Gelecek Aylara Ait Giderler” kalemi 116.141 TL olarak gerçekleşmiş olup söz konusu tutar Bankalararası Ankara Takas Odası hizmet yerinin 2017 hesap dönemi Ocak-Mayıs aylarına ilişkin peşin ödenmiş kira giderlerinden oluşmaktadır.

      2. Duran Varlıklar
        1. Gayrimenkuller:

          “Maddi Duran Varlıklar” içinde yer alan gayrimenkullerin toplam tutarı yıl sonu itibariyle 30.317 TL olarak gerçekleşmiştir. Gayrimenkuller, BTOM tüzel kişiliği adına satın alınmış olan Bankalararası İstanbul ve Edirne Takas Odalarına ait hizmet yerleri ile Bankalararası Ankara Takas Odası eski hizmet binasındaki BTOM’a ait 7575/1.800.000 hisseden oluşmaktadır.

        2. Menkuller:

          2015 yılı sonu itibariyle 6.204.240 TL olan menkuller toplamı, 2016 yılı sonu itibariyle 6.247.554 TL olarak gerçekleşmiştir.

        3. Özel Maliyetler:

          Bina tadilat ve onarımına yapılan harcamalardan oluşmakta olup 326.664 TL olarak gerçekleşmiştir.

        4. Diğer Maddi Olmayan Duran Varlıklar:

          2015 yılında 675.613 TL olan diğer maddi olmayan duran varlıklar kalemi 2016 yıl sonu itibariyle 842.939 TL olarak gerçekleşmiş olup kalemin tamamı bilgisayar yazılım harcamalarından oluşmaktadır.

        5. Birikmiş Amortismanlar:

          Duran varlıklar hesabı altındaki kalemlerin tamamına amortisman ayrılmıştır. Birikmiş amortismanlar 2016 yılında, maddi duran varlıklar için 6.277.871 TL, maddi olmayan duran varlıklar için 1.169.603 TL olmak üzere toplam 7.447.474 TL olarak bilançonun aktifinde (-) olarak yer almaktadır. Birikmiş amortismanlar 2016 yılında 210.639 TL artış göstermiştir.


    2. PASİF

      Geçici hesaplar ile ödenecek vergi ve diğer yükümlülüklerden oluşan pasif kaleminin toplamı 2016 yılında 171.123 TL olarak gerçekleşmiştir.

      Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar:

      1. Geçici Hesaplar:

        Geçici hesaplar kalemi, Bankalararası Ankara Takas Odası hizmet yerine ilişkin 116.141 TL tutarındaki peşin ödenmiş kira gideri karşılığından oluşmaktadır.

      2. Ödenecek Vergi ve Diğer Yükümlülükler:

        Ödenecek vergi ve diğer yükümlülükler hesabı, bankalararası takas odalarında çalışan personelin 2016 yılının Aralık ayı ücretlerinden kanuni kesintiler ile işveren katkısı olarak ilgili kuruluşlara 2017 yılının Ocak ayı içerisinde ödenen vergi, fon, prim ve sendika kesintilerinin toplamından oluşmaktadır. Söz konusu kalem 2015 yılında 44.786 TL iken, 2016 yılında 54.982 TL olarak gerçekleşmiştir.

        Aktif ve pasifte yer alan kıymetlerin yıllar itibariyle karşılaştırmalı dağılımı Ek Tablo 1’de gösterilmiştir.

    3. NAZIM HESAPLAR

      2016 yılında sözleşme yapılmadığından bu kalemin bakiyesi bilançoda sıfır olmuştur.

  • GELİR-GİDER TABLOSU

    1. GELİRLER

      Bankalardan Tahsil Edilen Paralar:

      Bankalararası takas odaları faaliyetleri nedeniyle yapılan masrafları karşılamak amacıyla BTOM Yönetmeliği’nin 12’nci maddesi hükümleri çerçevesinde katılımcılardan 2016 yılı içinde, işletme masrafları karşılığı olarak bir önceki yıla göre yüzde 52,8’lik azalışla 3.552.552 TL tahsil edilmiştir.

    2. GİDERLER

      Bankalardan 2016 yılı bütçesi çerçevesinde tahsil edilen paralardan karşılanan harcamalar 2015 yılına göre yüzde 52,8’lik azalışla 3.552.552 TL olarak gerçekleşmiş olup, bu tutarın 229.636 TL’si eşit, 3.322.917 TL’si işlem hacmine göre dağıtılmıştır.

      Bankalararası takas odalarında 2016 yılı içinde yapılan harcamaların ilgili takas odalarına ve masraf türlerine göre dökümü Ek Tablo 3’te gösterilmiş olup, söz konusu giderlerdeki temel gelişmeler aşağıda özetlenmiştir.

      1. Bilgisayar Donanım Giderleri:

        BTOM Yönetim Kurulu’nun 21.05.2015 tarihli toplantısında alınan karar uyarınca GEÇİT Projesi kapsamında alınan donanım nedeniyle 2015 yılında 4.931.979 TL olarak gerçekleşen donanım harcamaları, 2016 yılında 42.349 TL olarak gerçekleşmiştir.

      2. Bilgisayar Yazılım Giderleri:

        2015 yılında 8.678 TL olarak gerçekleşen bilgisayar yazılım giderleri, 2016 yılında 167.325 TL olarak gerçekleşmiştir. Söz konusu tutardaki artış, GEÇİT Projesi kapsamında gerçekleştirilen alımlardan kaynaklanmaktadır.

      3. Personel Brüt Ücret Giderleri:

        BASİSEN ile yapılan XV. Dönem Toplu İş Sözleşmesi çerçevesinde 01.03.2016 tarihinden itibaren uygulanan ücret artışı ile personel brüt ücret giderleri 1.592.701 TL olarak gerçekleşmiştir. 2016 yılında söz konusu giderlerin toplam giderler içindeki payı yüzde 44,8’dir.

      4. Sağlık Yardımı Giderleri:

        2016 yılında sağlık yardımları tutarı reel olarak yüzde 24,2 oranında azalarak 36.930 TL olmuştur.

      5. İşyeri Kira Giderleri:

        Bankalararası Ankara ve İstanbul Takas Odası hizmet yerlerinin 2016 yılı kira ve stopaj bedeli 386.887 TL olarak gerçekleşmiştir.

      6. Haberleşme Giderleri:

        2015 yılı içinde kiralık hat ile internet erişim hizmetine ödenen ücretleri de kapsayan haberleşme giderleri 272.200 TL iken, 2016 yılında 879.077 TL olmuştur. Söz konusu tutardaki artış, GEÇİT projesi çerçevesinde daha kapsamlı internet hizmeti ihtiyacından kaynaklanmıştır.

      7. Şirket Temizlik Giderleri:

        Bankalararası takas odalarının temizlik işleri özel bir firma tarafından gerçekleştirilmekte olup, 2016 yılında temizlik şirketi giderleri kalemi 87.078 TL olarak gerçekleşmiştir.

      8. Yurt İçi Seyahat Giderleri:

        2015 yılında 35.364 TL olarak gerçekleşen yurt içi seyahat giderleri, 2016 yılında 77.667 TL olarak gerçekleşmiştir.

      9. Yurt Dışı Seyahat Giderleri:

        2015 yılında 28.377 TL olarak gerçekleşen yurt dışı seyahat giderleri, 2016 yılında 4.005 TL olarak gerçekleşmiştir.

ÇEK MALİYETİ

Bankalararası Takas Odalarının toplam harcamaları 2016 yılında bir önceki yıla göre yüzde 52,8 azalırken, aynı dönemde mahsuplaşmaya tabi tutulan çek adedi ise yüzde 8,9 azalmıştır. Bu çerçevede, yıl içinde yapılan harcamaların mahsuplaş-maya tabi tutulan çek adedine oranını gösteren çek başına maliyet 2015 yılında 44,5 Kuruş iken, 2016 yılında 23,0 Kuruşa gerilemiştir (Grafik 8).

Bankalararası Takas Odalarında Mahsuplaşmaya Tabi Tutulan Çek Adetleri ile Çek Başına Maliyet (Bin Adet, Kr)
Kaynak: BTOM

Benzer hesaplama işleme alınan çek adetlerine göre yapıldığında 2015 yılında 41,9 Kuruş olan çek başına maliyetin 2016 yılında 21,6 Kuruşa düştüğü görülmektedir.


2016 yılında yapılan giderlerden bankalara eşit olarak paylaştırılan tutarlar düşüldükten sonra, 2016 yılı sonu itibariyle işleme alınan çek adetlerine göre hesaplanan çek maliyeti ise 20,2 Kuruş olmuştur.


Bankalararası Takas Odaları Merkezinin 2016 yılında yapılan harcamalarının çek başına maliyetini etkileyen kalemler incelendiğinde, bu maliyetin yüzde 44,8’lik kısmını personel brüt ücret giderlerinin oluşturduğu görülmektedir. Haberleşme giderleri (yüzde 24,7), işyeri kira giderleri (yüzde 10,9) ve bilgisayar yazılım giderleri (yüzde 4,7) ise çek başına maliyeti etkileyen diğer önemli kalemler olarak ortaya çıkmaktadır (Ek Tablo 2).


BÖLÜM IV

EK TABLOLAR

[1] Hesaplamalarda Yİ-ÜFE (2003=100) kullanılmıştır.

[2]20.12.2009 tarih ve 27348 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 5941 Sayılı Kanun’un 3’üncü ve 8’inci maddeleri uyarınca, anılan Kanuna göre bastırılan çeklerde, çek takası sistemine iade edilen çekler için kullanılan kodlarda çek tutarının, sorumluluk tutarı ve hesap bakiyesi toplamına eşit veya altında olduğu durumlar için “81- Hesapta yeterli karşılığı olmayan çek-I”; çek tutarının, sorumluluk tutarı ve hesap bakiyesi toplamı üzerinde olduğu durumlar için “82- Hesapta yeterli karşılığı olmayan çek-II” iade kodu kullanılmakta olup, mülga 3167 sayılı Kanun uyarınca karşılıksız kalan çekler için 99 numaralı iade kodu kullanılmaya devam edilmektedir.