BÖLÜM I
  1. BANKALARARASI TAKAS ODALARI MERKEZİ
  2. YÖNETİM KURULU
  3. PERSONEL YAPISI
BÖLÜM II
  1. BANKALARARASI TAKAS ODALARI 2011 YILI FAALİYETLERİ
  2. 2011 YILI İDARİ FAALİYETLERİ
  3. İYİLEŞTİRME VE GELİŞTİRME ÇALIŞMALARI
BÖLÜM III
  1. 2010 YILI BİLANÇO VE GELİR-GİDER YAPISI
  2. ÇEK MAALİYETİ
BÖLÜM IV
  1. EK TABLOLAR

BÖLÜM I

BANKALARARASI TAKAS ODALARI MERKEZİ

1211 sayılı Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Kanunu'nun 55 inci maddesi, 5941 sayılı Çek Kanunu’nun 8 inci ve mülga 3167 sayılı Çekle Ödemelerin Düzenlenmesi ve Çek Hamillerinin Korunması Hakkında Kanun'un 6 ncı maddesinin Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’na verdiği yetki uyarınca, çeklerin banka şubeleri arasında hesaben tesviyesini sağlamak amacıyla tüzel kişiliği haiz Bankalararası Takas Odaları Merkezi (BTOM) 1985 yılında kurulmuştur. Çek takası faaliyetleri İstanbul ve Ankara takas odalarında, BTOM Yönetmeliği ile bu Yönetmeliğe ilişkin İzahname esasları çerçevesinde yürütülmektedir.


Takas işlemleri, 18 Ekim 1993 tarihinden itibaren Bankalararası İstanbul Takas Odası'nda, 16 Haziran 1997 tarihinden itibaren de Bankalararası Ankara Takas Odası'nda elektronik ortamda yürütülmektedir. 16 Nisan 1998 tarihinde Bankalararası İstanbul Takas Odası’nda başlatılan uygulama ile çek takası; isteyen katılımcılarca çek başına işlem maliyetlerini ve çeklerin naklinde karşılaşılacak riskleri azaltmak ve işlemleri hızlandırmak amacıyla, Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetim Kurulu’nca hazırlanan protokolü imzalamak suretiyle elektronik ortamda fiziken ibraz edilen çeklerle birlikte fiziken ibraz edilmeksizin sadece çek bilgileri üzerinden yapılmaktadır.


Bu sisteme katılan bankalar yurt çapındaki tüm şubelerinden takasa konu olabilecek çekleri Bankalararası İstanbul Takas Odası’nda işleme alabilmektedirler. Bunun sonucunda, 31 Aralık 2011 itibariyle çek takasının, ihmal edilebilecek kadar küçük bir kısmı hariç olmak üzere tamamına yakın bölümü İstanbul Takas Odası’nda yürütülür hale gelmiştir.


31 Aralık 2011 tarihi itibariyle bankalararası takas odaları faaliyetlerine katılan üyelerin sayısı 40'dır. Bunlardan 35’i fiziken ibraz edilmeksizin yapılan çek takası sistemine katılmaktadır.


Bankalararası Takas Odaları Merkezi çek takası sistemine katılan tek şubeli 8 bankanın 5'i fiziken ibrazsız çek takasına, 3'ü fiziken ibrazlı çek takasına katılmaktadır. Sadece İstanbul’da faaliyet gösteren bu bankalar çek takas işlemlerini İstanbul Takas Odasında yürütmektedir.


Ödeme sistemleri arasında önemli bir yer tutan çek takası faaliyetlerinin kesintisiz ve sorunsuz bir şekilde hizmet verebilmesi büyük önem taşımaktadır. Bu nedenle, sunulan hizmetin kalitesinin ve etkinliğinin artırılabilmesi amacıyla teknolojik gelişmeler takip edilmekte ve mevcut takas yazılımında ortaya çıkan gereksinimler de dikkate alınarak iyileştirme yapılmaktadır.


YÖNETİM KURULU

Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetmeliği'nin 5 inci maddesi uyarınca Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetim Kurulu, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Bankacılık ve Finansal Kuruluşlar Genel Müdür ya da Genel Müdür Yardımcısı ile Türkiye Bankalar Birliği Yönetim Kurulu'nu oluşturan bankaların (Kalkınma ve Yatırım Bankaları hariç) en az şube müdürü seviyesindeki temsilcilerinden oluşmaktadır. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası temsilcisi Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetim Kurulu başkanlık görevini yürütmektedir.


2011 yılında aşağıda yer alan banka temsilcileri BTOM Yönetim Kurulu üyesi olarak görev almışlardır:


  1. Akbank T.A.Ş.,
  2. Turklandbank A.Ş.,
  3. Finansbank A.Ş.,
  4. Şekerbank T.A.Ş.,
  5. HSBC Bank
  6. Türk Ekonomi Bankası A.Ş.,
  7. Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankası A.Ş.,
  8. Türkiye Garanti Bankası A.Ş.,
  9. Türkiye Halk Bankası A.Ş.,
  10. Türkiye İş Bankası A.Ş.,
  11. Türkiye Vakıflar Bankası T.A.O.,
  12. Yapı ve Kredi Bankası A.Ş.,

PERSONEL YAPISI

Tablo 1. Bankalararası Takas Odalarının Personel Yapısı (31.12.2011 itibariyle)
  Proje Sorumlusu Bilgisayar Uzmanı Büro Memuru Hizmetli Toplam
Ankara   3 4   7
İstanbul     4 1 5
Toplam   3 8 1 12
Kaynak : BTOM

Bankalararası Takas Odaları Merkezi’nde 31.12.2011 tarihi itibariyle 7’si Ankara, 5’i İstanbul Takas Odası’nda olmak üzere toplam 12 personel çalışmaktadır (Tablo 1). Büro memurlarından 2 kişi muhasebe ve idari işlerle ilgili görev yapmakta olup, diğer personel elektronik çek takası sisteminde vardiyalı şekilde işletmen olarak çalışmaktadır. Büro memurları ve hizmetli Banka-Sigorta İşçileri Sendikası (BASİSEN) üyesidirler.

BÖLÜM II

BANKALARARASI TAKAS ODALARI 2011 YILI FAALİYETLERİ

2011 yılında takas odalarında 128.537 milyon TL tutarında 5.530.020 adet şehir içi, 165.706 milyon TL tutarında 13.520.245 adet şehir dışı olmak üzere toplam 294.243 milyon TL tutarında 19.050.265 adet çek işlem görmüştür (Tablo 2).


Tablo 2. Bankalararası Takas Odalarında İşleme Alınan Çekler
  ÇEK ADEDİ ÇEK TUTARI (TL)
  Şehir içi Şehir dışı Toplam Şehir içi Şehir dışı Toplam
31 Aralık 2010 5.632.744 14.155.273 19.788.017 108.983.568.878 136.202.293.119 245.185.861.997
31 Aralık 2011 5.530.020 13.520.245 19.050.265 128.537.355.590 165.705.989.593 294.243.345.183
Değişim Tutarı - 102.724 - 635.028 -737.752 19.553.786.712 29.503.696.474 49.057.483.186
DeğişimYüzdesi - 1,8 - 4,5 - 3,7 17,9 21,7 20,0
Kaynak : BTOM

Ancak, toplam çek adedinin yüzde 4,4’ü muhtelif gerekçelerle iade edilmiş olup, iade edilen çekler düşüldüğünde, 18.209.638 adet ve 275.405 milyon TL tutarında çekin hesaplaşmaya tabi tutulduğu görülmektedir. Hesaplaşmaya tabi tutulan çeklerde, 2010 yılına göre tutar olarak yüzde 20,8 oranında artış, adet olarak ise yüzde 2,5 oranında azalış olmuştur (Tablo 3).


Tablo 3. Bankalararası Takas Odalarında Hesaplaşmaya Tabi Tutulan Çekler
  ÇEK ADEDİ ÇEK TUTARI (TL)
  Şehir içi Şehir dışı Toplam Şehir içi Şehir dışı Toplam
31 Aralık 2010 5.340.498 13.329.508 18.670.006 103.184.687.242 124.832.467.310 228.017.154.552
31 Aralık 2011 5.294.277 12.915.361 18.209.638 122.404.889.795 153.000.194.333 275.405.084.128
Değişim Tutarı - 46.221  - 414.147 - 460.368 19.220.202.553 28.167.727.023  47.387.929.576
DeğişimYüzdesi - 0,9 -3,1 - 2,5 18,6 22,6 20,8
Kaynak : BTOM

Takastan iade edilen çekler incelendiğinde; 82- Hesapta Yeterli Karşılığı Olmayan Çeklerin- II[1] 423.849 adet ile en önemli iade sebebini teşkil ettiği, bunu 264.069 adet ile 98- Diğer Hatalı Çeklerin izlediği ve 99 kodu ile iade edilen karşılıksız çeklerin adedinin ise 92.066 adet olduğu görülmüştür. Bahsi geçenlerin dışında kalan kodlar ile yapılan iadelerin adedi ise 60.643 olmuştur (Grafik 1).


Grafik 1. İadelerin Nedenlerine Göre Dağılımı
Kaynak: BTOM

2011 yılında bankalararası takas odalarında işleme alınan toplam çek tutarında Üretici Fiyat Endeksi (2003=100)’ne göre yüzde 5,89, hesaplaşmaya tabi tutulan toplam çek tutarında da yüzde 6,58 oranında reel artış gerçekleşmiştir. 31 Aralık 2010 – 31 Aralık 2011 döneminde emisyon hacminde yüzde 12,6, bankacılık sektörünün aktif büyüklüğünde yüzde 21, takasta işleme alınan toplam çek tutarında yüzde 20 oranında artış gerçekleştiği görülmektedir.


Grafik 2. Bankalararası Takas Odalarında Hesaplaşmaya Tabi Tutulan Çeklerin Gelişimi (Bin Adet, Milyon TL)
Kaynak: BTOM
Grafik 3. Bankalararası İstanbul Takas Odasında İşleme Alınan Çeklerin Toplam İçindeki Payı (Bin Adet, %)
Kaynak: BTOM

1 Ocak 2011–31 Aralık 2011 döneminde bankalararası takas odalarında işlem gören toplam çek adet ve tutarının tamamı İstanbul Takas Odası’nda gerçekleşmiştir. Elektronik ortamda çek takasının başladığı 18 Ekim 1993 tarihinden itibaren, İstanbul Takas Odası’na ibraz edilen çeklerin toplam takas içerisindeki payının yıllar itibariyle gelişimi Grafik 3’de gösterilmektedir. İstanbul Takas Odası’nın işlem hacmi, fiziken ibrazsız çek takası uygulamasının başladığı 16 Nisan 1998 tarihinde yüzde 67,3 iken, bu tarihten itibaren artan bir seyir izleyerek 2005 yılından itibaren yüzde 100 seviyesine ulaşmıştır.


Grafik 4. 2011 Yılı İçinde Bankalararası Takas Odalarında En Fazla İşlem Hacmine Sahip Bankalar Verilen çeklere göre)
Kaynak: BTOM
Grafik 5. 2011 Yılı İçinde Bankalararası Takas Odalarında En Fazla İşlem Hacmine Sahip Bankalar (Alınan çeklere göre)
Kaynak: BTOM

2011 yılı içinde bankalararası takas odalarında işleme alınan 19.050 bin adet çekin katılımcılar arasındaki dağılımı incelendiğinde;

  • T.Garanti Bankası A.Ş.’nin 2.412 bin adet çek
  • Yapı ve Kredi Bankası A.Ş.’nin 2.144 bin adet çek,
  • T.İş Bankası A.Ş.’nin 2.071 bin adet çek,
  • Akbank T.A.Ş.’nin 1.833 bin adet çek,
  • T. Ekonomi Bankası A.Ş.’nin 1.660 bin adet çek

ile ilk beş sırada yer aldığı ve işlem hacminin yüzde 53,1'ni oluşturduğu görülmektedir (Grafik 4).


Aynı inceleme bankaların kendi nezdlerindeki hesaplar üzerine keşide edilmiş çekler açısından yapıldığında;

  • T.İş Bankası A.Ş.’nin 2.750 bin adet çek,
  • Yapı ve Kredi Bankası A.Ş.’nin 2.147 bin adet çek,
  • T.Garanti Bankası A.Ş.’nin 1.926 bin adet çek,
  • T.Halk Bankası A.Ş.’nin 1.496 bin adet çek
  • Akbank.A.Ş.’nin 1.324 bin adet çek

ile ilk beş sırada yer aldığı ve işlem hacminin yüzde 50,6'ını oluşturduğu görülmektedir (Grafik 5).


Grafik 6. 2011 Yılı İçinde Bankalararası Takas Odalarında Net Olarak En Fazla Provizyon Masrafı Tahsil Eden Bankalar (%)
Kaynak: BTOM
Grafik 7. 2011 Yılı İçinde Bankalararası Takas Odalarında Net Olarak En Fazla Provizyon Masrafı Ödeyen Bankalar (%)
Kaynak: BTOM

Şehir dışı çekler için uygulanmakta olan provizyon masrafları açısından bakıldığında; tahsilat bakımından ilk beş bankanın toplamın yüzde 89’unu oluşturduğu görülmektedir (Grafik 6). Provizyon masrafı ödeyen bankalar incelendiğinde ise ilk beş bankanın toplam provizyon masraflarının yüzde 74’ünü karşıladığı görülmektedir (Grafik 7).


2011 YILI İDARİ FAALİYETLERİ

Bankalararası Takas Odaları Merkezi (BTOM) Yönetim Kurulu’nun Bankalararası Takas Odaları Merkezi ve bu Merkeze bağlı odaların faaliyetleri ile ilgili olarak yıl içinde yaptığı toplantılarda aldığı kararlardan önemli görülenleri aşağıda belirtilmiştir.


  1. BTOM Yönetmeliği’nin 8 inci maddesi uyarınca dönüşümlü olarak ve Bankalararası Ankara ve İstanbul takas odaları için ayrı ayrı kura çekilmek suretiyle yapılan seçim sonucunda, görev süreleri 24.12.2011 tarihinde sona erecek söz konusu takas odalarının yönetim komitelerine aşağıdaki bankaların ilgili şubelerinin iki yıl süre ile üye olarak seçilmesine karar verilmiştir. (Karar no: 138, Karar tarihi: 23.12.2011)


    BANKALARARASI ANKARA TAKAS ODASI YÖNETİM KOMİTESİ ÜYELERİ
    • Denizbank A.Ş.
    • Tekstil Bank A.Ş.
    • T. Finans Katılım Bank. A.Ş.
    • Deutsche Bank A.Ş. (Yedek üye)

    BANKALARARASI İSTANBUL TAKAS ODASI YÖNETİM KOMİTESİ ÜYELERİ
    • ING Bank A.Ş.
    • Anadolubank A.Ş.
    • Asya Katılım Bankası A.Ş.
    • Habib Bank A.Ş. (Yedek üye)
  2. BTOM ile Banka-Sigorta İşçileri Sendikası (BASİSEN) arasında yapılacak XIII. Dönem Toplu İş Sözleşmesi görüşmelerini yürütmek, uyuşmazlık zaptını veya sözleşmeyi imzalamak ve diğer işlemler için

    T.C. Merkez Bankası Çiğdem Koğar ve/veya Cihan Aktaş,
    Türk Ekonomi Bankası A.Ş. Kadir Yılmaz,
    T. İş Bankası A.Ş. Aytaç Yeşil,
    T. Vakıflar Bankası A.Ş. Fatma Ardıç,
    T.C. Ziraat Bankası A.Ş. İbrahim Ziya Akbulut,
    T. Halk Bankası A.Ş. Mehmet Ali Coşkuner (Yedek üye)

    in yetkili kılınmasına ve yeterli sayıda gözlemci bulundurulmasına karar verilmiştir. (Karar no: 138, Karar tarihi: 23.12.2011)

  3. Bankaların, Türkiye Bankalar Birliği (TBB) aracılığı ile iletilen talepleri doğrultusunda, çeklerin imajlarının elektronik ortamda transfer edilebilmesi ve bunların tüm üye bankalar tarafından görüntülenebilmesi için çalışmalara başlanması hususunun değerlendirilmesi, ayrıca mevcut yazılım donanım ve iletişim altyapısının, günün ihtiyaçlarını karşılamakta yetersiz kalması ve zaman zaman sorunlara yol açması da dikkate alınarak, çeklerin imajlarının elektronik ortamda transfer edilmesi projesinin hayata geçirilmesi durumunda dahi ihtiyaçları karşılayabilecek şekilde sağlanması için Bankalararası Ankara Takas Odası Yönetim Komitesi’nce alınacak Karara göre gerekli ödeneğin tahsisi konularında BTOM Yönetim Kurulu Başkanı yetkilendirilmiştir. (Karar No: 137, Karar Tarihi: 10.06.2011)
  4. 1.1.2011 tarihinden geçerli olmak üzere, BTOM Yönetmeliği'nin 12 nci maddesinin (d) fıkrası gereğince bankalararası takas odalarına sonradan katılan bankalardan bir defaya mahsus tahsil edilen katılım payının 50.000.-TL, 12 nci maddesinin (f) fıkrası gereğince işletme masrafları karşılığı olarak alınan avansın 1.150.- TL olarak uygulanmasına karar verilmiştir. (Karar no: 138, Karar tarihi: 23.12.2011)
  5. BTOM Yönetim Kurulu'nun 12.12.1991 tarih, 43 no.lu Kararı ile bir bütçe döneminde hesaplar arasında belirlenen tutarda aktarma yapabilme konusunda yönetim komitelerine verilen yetkiye ilişkin tutarın, 1.1.2011 tarihinden geçerli olmak üzere 12.500.-TL’ye yükseltilmesine karar verilmiştir. (Karar no: 138, Karar tarihi: 23.12.2011)
  6. 1.1.2011 tarihinden geçerli olmak üzere, Bankalararası Takas Odaları Merkezi Alım, Satım ve İhale İşleri İzahnamesi'nin 6 ncı maddesinde yer alan bazı tutarlar yeniden belirlenmiştir. (Karar no: 138, Karar tarihi: 23.12.2011)
  7. Bankaların müşterek mülkiyetinde bulunan kapatılan hizmet yerlerinin vergi, sigorta, işyeri yönetim ve yakacak v.b. giderlerinin 2012 yılında da ödenmesine ve giderlerin yıl sonunda hissedar bankalardan tahsil edilmesine devam edilmesine karar verilmiştir. (Karar no: 138, Karar tarihi: 23.12.2011)

Ayrıca;

BTOM faaliyetleri ile ilgili olarak Ankara ve İstanbul Takas Odalarının 2012 yılı içinde yapacağı harcamalara ilişkin bütçe ödenekleri onaylanmıştır.


BTOM Yönetim Kurulu’nun 10.6.2011 tarihli toplantısında alınan karar uyarınca, çek takası sisteminde olağanüstü durumlarda karşılaşılabilecek risklerin en aza indirilmesi amacıyla alınması gereken önlemlerin belirlenebilmesini teminen TBB tarafından 8.7.2011 tarihinde bankaların ilgili birimlerinin katıldığı bir toplantı düzenlenmiş ve söz konusu toplantıda BTOM tarafından hazırlanan “İş Sürekliliği Planı” bankalarla paylaşılmıştır.


BTOM Yönetim Kurulu’nun 10.12.2010 tarihli toplantısında alınan Karar uyarınca, çeklerin elektronik ortamda imajlarının transfer edilebilmesi ve görüntülenebilmesi projesinin teknik ve hukuki boyutlarıyla değerlendirildiği teknik toplantı 4.2.2011 tarihinde TBB tarafından düzenlenmiştir.


BTOM Yönetim Kurulu’nun 10.12.2010 tarihli toplantısında alınan Karar uyarınca, BTOM’a ait Bankalararası Bursa hizmet yerinin Darüşşafaka Cemiyeti’ne hibe işleminin 2.6.2011 tarihinde tamamlanmış ve söz konusu işlemler için 145.-TL masraf ile anılan hizmet yerinin eski dönemlerine ait 3.298,86-TL ve 2011 yılına ait 698.-TL emlak vergisi ödenmiştir.


BTOM Yönetim Kurulu’nun 10.12.2010 tarihli toplantısında alınan Karar uyarınca, Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu (TMSF) tarafından satışa çıkarılan Bankalararası Ankara Takas Odası hizmet yeri olarak kullanılan gayrimenkulün müflis T. İmar Bankası T.A.Ş.’ye ait 1/36 hissesi 18.000.-TL bedelle satın alınmış, söz konusu işlemler için 442.-TL masraf ödenmiş, TMSF ve Tasfiye Halinde Türk Ticaret Bankası A.Ş.'ye ait diğer hisselerin TMSF’ce yaptırılan yeni ekspertiz değerlemesi sonucu BTOM’a teklif edilen fiyattan yüksek olması nedeniyle alımından vazgeçilmiştir.


BTOM adına satın alınan Bursa Takas Odası hizmet yeri ile ilgili olarak 2010 yılı ilk dört aylık dönemine ait işhanı aidatı ve asansör bakım bedeli toplamı 1.284.-TL ile anılan hizmet yerine ait 163,80.TL arsa vergisi ödenmiştir.


BTOM adına satın alınan Bursa Takas Odası hizmet yerinin bulunduğu Güneş İş Hanının tapuya kayıtlı hisse oranlarının gerçek ve fiili duruma uygun hale getirilmesi amacıyla Av.Şerif Civan tarafından Bursa 2.Sulh Hukuk Mahkemesi nezdinde açılan 2010/1115 Esas sayılı dava ile Bursa 4.Sulh Hukuk Mahkemesi nezdinde açılan 2010/1950 Esas sayılı davaların dosyalarının birleştirilmesine 25.03.2011 tarihinde karar verilmiştir. Ayrıca, anılan hizmet yerine ilişkin BTOM adına Bursa 1. Sulh Hukuk Mahkemesinde Avukat Murat davarcı tarafından Nuray Demir Sevinç aleyhine açılan sözleşmeden kaynaklı talep edilen cezai şart davasında verilen ara karar gereğince 186.87-TL ödenmiştir.


BTOM Yönetim Kurulu’nun 26.4.2001 tarihli Kararı ile Yönetim Kurulu Başkanına verilen yetki çerçevesinde; BASİSEN ile imzalanan XII. Dönem Toplu İş Sözleşmesi’nin 31 inci maddesi uyarınca bankalararası takas odaları personeli için Halk Sigorta A.Ş. ile 30.278.-TL bedelle Grup Sağlık Sigortası yapılmak üzere anlaşmaya varılmıştır.


BASİSEN ile imzalanan XII. Dönem Toplu İş Sözleşmesi uyarınca 01.03.2011 tarihinden geçerli olmak üzere, sözleşmenin “Ücret Zammı” başlıklı 15/B maddesi uyarınca personelin aylık ücretleri ile “İşe Giriş Ücreti” başlıklı 14 üncü, “Yakacak Yardımı” başlıklı 19 uncu ve “Yemek Yardımı” başlıklı 21 nci maddeleri uyarınca söz konusu ücret ve yardımlar yüzde 4,16 oranında artırılmıştır.


Kapatılan Bankalararası Adana Takas Odası’nın bankaların müşterek mülkiyetinde bulunan hizmet yerine ilişkin olarak gayrimenkulün ortak kullanım gideri ve masrafları için toplam 280.-TL ödenmiş ve söz konusu tutarın ilgili odaya hissedar bankalardan hisse payları göz önünde bulundurularak tahsil edilmiştir.


BTOM bilgisayar uzmanları Çağdaş Aydın ve Asım Fatih Çağlayan’ın aylık net ücretleri günün koşullarına göre 1.1.2011 tarihinden geçerli olmak üzere yeniden belirlenmiştir.


BTOM’da çalışan bilgisayar uzmanlarının işin gereği yapacakları yurt içi seyahatlerde günlük net olarak ödenen gündelik tutarının 90.-TL ve her seyahat için bir kez ödenen zaruri gider tutarları 1.1.2011 tarihinden geçerli olmak üzere 65.-TL’ye yükseltilmiştir.


BTOM Yönetim Kurulu’nun 17.12.2002 tarihli Kararı ile Yönetim Kurulu Başkanı’na verilen yetki çerçevesinde, işlem bazında danışmanlık hizmeti alınan Mali Müşavir Sedat Cakova’ya 2010 yılı müşavirlik hizmeti olarak 4.152,54-TL ödenmiştir.


BTOM mülkiyetinde bulunan Bankalararası Edirne ve İskenderun Takas Odası hizmet yerleri için iş yeri sigortası (yangın, dahili su, deprem vb.) yaptırıldığı, sigorta işlemi için gerçekleştirilen gider Bankalararası Ankara Takas Odası 2010 bütçesinden karşılanmıştır.


BTOM Yönetim Kurulu’nun 25.09.2002 tarihli Kararı ile Yönetim Kurulu Başkanı’na verilen yetki çerçevesinde Bursa Takas Odası ile ilgili davalar için yetkilendirilen Avukat Murat Davarcı tarafından talep edilen (KDV Hariç) 2.750.-TL ödenmiştir.


BTOM Yönetim Kurulu’nun 14.8.2003 tarihli Kararı ile Yönetim Kurulu Başkanı’na verilen yetki çerçevesinde, BTOM Proje Sorumlusu Çağdaş Aydın’ın katıldığı “Electronic Imaging 2011” konulu konferansa ilişkin harcamalar için Bankalararası Ankara Takas Odası'nın 2011 yılı bütçesi "Yurt Dışı Seyahat Gideri" ile "Eğitim Gideri" hesaplarına sırasıyla 5.500.-TL ve 1.500.-TL olmak üzere toplam 7.000.-TL ek ödenek tahsis edilmiştir.


BTOM Yönetim Kurulu’nun 10.12.2010 tarihli Kararı ile kabul edilen ve Bankalararası Ankara Takas Odası 2011 yılı bütçesinde yer alan “Satın Alınmış Demirbaş Giderleri” hesabından karşılanmak üzere 1 adet regülatör, 1 adet klima ve 1 adet UPS’in fiyat, kalite ve garanti yönünden en iyi teklifi veren SEE Elektrik, Elektronik, Güvenlik, Otomasyon Bilgisayar Taah. Tic.’den Bankalararası Ankara Takas Odası Yönetim Komitesi’nin Kararı çerçevesinde 25.700.-Avro ve 13.500.-TL (KDV hariç) bedelle satın alınmıştır.


BTOM Yönetim Kurulu’nun 10.12.2010 tarihli Kararı ile kabul edilen ve Bankalararası Ankara Takas Odası 2011 yılı bütçesinde yer alan “Bina Tadilat ve Onarım Giderleri” hesabından karşılanmak üzere PVC dikey perdelerin tamirat ve temizliği, duvar ve tavanların alçı tamiratlarının yapılması ve silinebilir su bazlı boya ile boyanması işi en iyi teklifi veren Karakaş Dekorasyon İnş.Tic.Ltd.Şti.’ne Bankalararası Ankara Takas Odası Yönetim Komitesi’nin Kararı çerçevesinde 6.400.-TL (KDV hariç) bedelle yaptırılmıştır.


Bankalararası Ankara ve İstanbul Takas Odalarında kurulu bilgisayar sistemleri için alınan firewall (güvenlik duvarı) programı ile bu programın her iki odada kurulum hizmetinin Bilişim Sistemleri ve Danışmanlık San. Tic. A.Ş.’den 18.694,41.-TL bedelle satın alınmış, bu tutarın Bankalararası Ankara Takas Odası 2011 yılı bütçesi “Bilgisayar Yazılım Gideri” hesabından karşılanmış, ayrıca takas iade paketinin zamanında alınabilmesini teminen 3 adet sabit diskin Omni Teknoloji Bilgisayar Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.’den 1.019,52.-USD bedelle satın alınmış ve bu tutar Bankalararası Ankara Takas Odası 2011 yılı bütçesi “Bilgisayar Donanım Gideri” hesabından karşılanmıştır.


BTOM 2010 yılı faaliyet raporunun Baydan Ofset Matbaacılık Kırt. Elektronik Bilişim sanal Mağazacılık San. ve Dış Tic.Ltd.Şti.’ne ve BTOM Yönetim Kurulu’nun 10.06.2011 tarihli Kararı ile Yönetim Kurulu Başkanı’na verilen yetki çerçevesinde, 1.593.-TL (KDV dahil) bedelle bastırılmıştır.


1.8.1997 tarihinde BTOM’de Büro Memuru olarak çalışmaya başlayan Necdet Özoğlu’nun 5.9.2011 tarihi itibariyle emekliye ayrılmış, 1.7.1997 tarihinde aynı unvanla çalışmaya başlayan Özlem Fatoş Pekgür’ün iş akdinin 4.10.2011 tarihi itibariyle feshedilmiş ve BTOM Yönetim Kurulu’nun 10.03.2005 tarihli toplantısında alınan Karar ile Yönetim Kurulu Başkanı’na verilen yetki çerçevesinde, Bankalararası Ankara Takas Odası 2011 yılı bütçesi “Personel ücreti, ikramiye, fazla çalışma ücretleri, yolluklar ve kanuni kesintiler” hesabından Necdet Özoğlu’na ödenecek kıdem tazminatı için 39.780,09.-TL, Özlem Fatoş Pekgür’e ödenecek kıdem tazminatı için 40.006,23.-TL ödenek tahsis edilmiş, 6.1.2004 tarihinde BTOM’de Proje Sorumlusu olarak çalışmaya başlayan Çağdaş Aydın’ın ise 4.9.2011 tarihi itibariyle görevinden ayrılması nedeniyle Eylül ayındaki çalışmasının karşılığı 4 günlük ücret olan 966,41-TL’nin ödenmiştir.


Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetim Kurulu’nun 09.3.2006 tarihli toplantısında alınan karar uyarınca; Mahmut Gülnaz 4.10.2011 tarihinde, Sümeyra Ümmühan Demir 10.10.2011 tarihinde bilgisayar uzmanı olarak Bankalararası Takas Odaları Merkezi’nde göreve başlatılmış, ancak Mahmut Gülnaz’ın görevinden ayrılmak istediğini belirten 7.10.2011 tarihli dilekçesine istinaden iş akdi sona erdirilmiştir.


BTOM web sitesi ile hızlı bilgi aktarımı için internet erişim hizmetine ilişkin olarak Ortadoğu Yazılım Hizmetleri A.Ş.’ye (TR.NET) Ankara ve İstanbul Takas Odaları için 3 aylık (Ekim-Kasım-Aralık 2011) dönemi için toplam 3.990.-TL ödenmiştir.


İYİLEŞTİRME ve GELİŞTİRME ÇABALARI

BTOM elektronik çek takası yeni yazılımında bankaların kimlik doğrulamasında kullanılan güvenlik sertifikaları güncellenmiş, söz konusu çalışmalar kapsamında isteyen bankaların takas elemanları tarafından kullanılan özel şifreler yenilenmiştir.


Bankalararası Ankara ve İstanbul Takas Odalarında kurulu bilgisayar sistemlerine yetkisiz ulaşımın engellenmesine yönelik olarak güvenlik yazılımının iyileştirilmesi için firewall (güvenlik duvarı) programı yenilenmiştir.


Takas iade dağıtım paketinin zamanında alınabilmesine ve ay sonlarında yaşanan sıkıntıların en aza indirilebilmesini teminen Bankalararası Ankara Takas Odasının donanım sisteminde ihtiyaç duyulan 4 adet sabit disk alımı gerçekleştirilmiştir.


BÖLÜM III

2011 YILI BİLANÇO ve GELİR-GİDER YAPISI

  • BİLANÇO
    1. AKTİF KALEMLERİN İNCELENMESİ

      Bankalararası Takas Odaları Merkezi'nin dönen ve duran varlıklar kalemlerinden oluşan aktif kıymetleri toplamı 2010 yılında 26.460 TL iken, 2011 yıl sonu itibariyle 23.985 TL olarak gerçekleşmiştir.

      1. Dönen Varlıklar
        1. Bankalar

          Toplam aktiflerin tamamını oluşturan bankalar kalemi 2011 yılı sonu itibariyle bir önceki yıla göre reel olarak yüzde 20,0 azalışla 23.985 TL olmuştur. Söz konusu tutar, Bankalararası Takas Odalarında çalışan personelin 2011 Aralık ayındaki ücretlerinden yapılan vergi, fon, prim ve sendika kesintilerinden oluşmaktadır. Bu hesap 2012 Ocak ayında tasfiye edilmiştir.

      2. Duran Varlıklar
        1. Gayrimenkuller:

          “Maddi Duran Varlıklar” içinde yer alan gayrimenkullerin toplam tutarı yıl sonu itibariyle 30.368 TL olarak gerçekleşmiştir. Söz konusu kalemde bir önceki yıla göre görülen yüzde 37’lik artış Bankalararası Ankara Takas Odası hizmet yeri olarak kullanılan gayrimenkulun müflis T. İmar Bankası A.Ş.’ye ait hissesinin BTOM adına alınmasından kaynaklanmıştır. Gayrimenkuller, “Bankalararası Takas Odaları Merkezi-BTOM” tüzel kişiliği adına satın alınmış olan Bankalararası İstanbul, İskenderun ve Edirne Takas Odalarına ait hizmet yerleri ile Bankalararası Ankara Takas Odası hizmet binasındaki BTOM’a ait 7575/1.800.000 hisseden oluşmaktadır.

        2. Menkuller:

          2010 yılı sonu itibariyle 323.785 TL olan menkuller toplamı, 2011 yılı sonu itibariyle nominal yüzde 20,5, reel ise yüzde 6,3’lük artışla 389.993 TL olarak gerçekleşmiştir.

        3. Diğer Maddi Olmayan Duran Varlıklar:

          2010 yılında 204.510 TL olan diğer maddi olmayan duran varlıklar kalemi 2011 yıl sonu itibariyle 225.599 TL olarak gerçekleşmiştir.

        4. Birikmiş Amortismanlar:

          Duran varlıklar hesabı altındaki tüm kalemlerin tamamına amortisman ayrılmıştır. Birikmiş amortismanlar 2011 yılında, maddi duran varlıklar için 420.361 TL, maddi olmayan duran varlıklar için 225.599 TL olmak üzere toplam 645.960 TL olarak bilançonun aktifinde (-) olarak yer almaktadır. 2010 yılında 547.851 TL tutarında olan birikmiş amortismanlar 2011 yılında 98.109 TL’lik artış göstermiştir. Aktifte yer alan kıymetlerin yıllar itibariyle karşılaştırmalı dağılımı Ek Tablo 1’de gösterilmiştir.

    2. PASİF KALEMLERİN İNCELENMESİ

      Bankalararası Takas Odaları Merkezi’nin, ödenecek vergi ve diğer yükümlülüklerden oluşan pasif kaleminin toplamı 2011 yılında 23.985 TL olarak gerçekleşmiştir.

      Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar

      1. Alınan Avanslar:

        Bankalardan 2011 yılı içinde takas odaları faaliyetleri nedeniyle alınan avanslardan yapılan harcamalardan kalan bakiye yıl sonunda bankalara iade edildiğinden, bu kalemin bakiyesi bilançoda sıfır olmuştur.

      2. Ödenecek Vergi ve Diğer Yükümlülükler:

        Ödenecek vergi ve diğer yükümlülükler hesabı, bankalararası takas odalarında çalışan personelin 2011 yılının Aralık ayı ücretlerinden kesilen ve kanuni kesintiler ile işveren katkısı olarak ilgili kuruluşlara 2012 yılının Ocak ayı içerisinde ödenen vergi, fon, prim ve sendika kesintilerinin toplamından oluşmaktadır. Söz konusu kalem 2010 yılında 26.460 TL iken, 2011 yılında reel yüzde 20,0’lik azalışla 23.985 TL olarak gerçekleşmiştir.

      Pasifte yer alan kıymetlerin yıllar itibariyle karşılaştırmalı dağılımı Ek Tablo 1’de gösterilmiştir.

    3. NAZIM HESAPLAR

      Sözleşme karşılığı yaptırılan iş nedeniyle firmadan alınan teminat mektubu tutarı 2010 yılında 15.960 TL olup; 2011 yılında sözleşme yapılmadığından bu kalemin bakiyesi bilançoda sıfır olmuştur.

  • GELİR-GİDER TABLOSU

    Bankalararası Takas Odaları Merkezinin bankalardan tahsil edilen paralar ile katılım paylarından karşılanan harcamaları 2010 yılına göre reel olarak yüzde 0,7 artışla 1.206.294 TL olmuştur.

    1. GELİRLER

      Bankalardan Tahsil Edilen Paralar:

      Bankalararası takas odaları faaliyetleri nedeniyle yapılan masrafları karşılamak amacıyla Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetmeliği'nin 12 nci maddesi hükümleri çerçevesinde katılımcılardan 2011 yılı içinde, işletme masrafları karşılığı olarak bir önceki yıla göre reel olarak yüzde 0,7’lik artışla 1.206.294 TL tahsil edilmiştir.

    2. GİDERLER

      Bankalararası takas odalarında 2011 yılı içinde yapılan harcamaların ilgili takas odalarına ve masraf türlerine göre dökümü Ek Tablo 3’te gösterilmiş olup, söz konusu giderlerdeki gelişmeler aşağıda özetlenmiştir.

      1. Gayrimenkullere Ait Satın Alma, Vergi ve Sair Giderler:

        Bankalararası Takas Odaları Merkezi adına kayıtlı hizmet yerlerine ilişkin vergi ve sair giderler ile çevre temizlik vergisi toplamı 2011 yılında bir önceki yıla göre reel olarak yüzde 252,9 oranında artarak 29.231 TL olmuştur. Söz konusu artışta T.İmar Bankası A.Ş.nin Ankara Takas odasındaki 1/36 hissesinin, BTOM adına satın alınması ve Bankalararası Bursa Takas Odası hizmet yerinin hibesi işleminden doğan masraflar etkili olmuştur.

      2. Hizmet Yeri Yangın Sigortası Giderleri:

        Bankalararası Takas Odaları Merkezi adına kayıtlı hizmet binalarının 2011 yılı içinde yangın tehlikesine karşı yaptırılan sigorta giderleri tutarı bir önceki yıla göre reel olarak yüzde 24,8 oranında azalarak 2.666 TL olmuştur.

      3. Bilgisayar Donanım Giderleri:

        2010 yılında 4.867 TL olarak gerçekleşen donanım harcamaları, 2011 yılında 6.669 TL olarak gerçekleşmiştir.

      4. Bilgisayar Yazılım Giderleri:

        2010 yılında 4.313 TL olan bilgisayar yazılım giderleri, 2011 yılında 21.090 TL olarak gerçekleşmiştir.

      5. Bina Tadilat ve Onarım Giderleri:

        2011 yılında 4.956 TL.lik harcama yapılarak Bankalararası Ankara Takas Odası hizmet yerinin boya ve tadilat işleri yaptırılmıştır.

      6. Elektronik Cihaz Sigorta Gideri:

        2010 yılında 1.728 TL olan sigorta giderleri, 2011 yılında 1.588 TL olarak gerçekleşmiştir.

      7. Personel Ücreti, İkramiye, Fazla Çalışma Ücretleri, Yolluklar ve Kanuni Kesintiler:

        Banka-Sigorta İşçileri Sendikası (BASİSEN) ile yapılan XII. Dönem Toplu İş Sözleşmesi uyarınca, personelin ücretlerine 01.03.2011 tarihinde yapılan yüzde 4,16’lık zam oranına rağmen, personel giderleri kalemi bir çalışanın emekli olması bir çalışanın ise ilişiğinin kesilmesi nedeniyle bir önceki yıla göre reel olarak yüzde 4,57’lik azalışla 838.612 TL olarak gerçekleşmiştir. Böylece, 2010 yılında toplam giderler içerisinde yüzde 73,4'lük paya sahip olan söz konusu kalemin payı 2011 yılında yüzde 69,5’e gerilemiştir.

      8. Ayni Yardımlar:

        2011 yılı içinde ayni yardımlar toplamı bir önceki yıla göre 450 TL artarak 1.700 TL olarak gerçekleşmiştir.

      9. Sağlık Yardımları:

        2011 yılında sağlık yardımları tutarı reel olarak yüzde 40,2 oranında azalarak 28.367 TL olmuştur.

        Personel için yapılan giderler toplam olarak dikkate alındığında;

        • Personel Ücreti, İkramiye, Fazla Çalışma Ücretleri, Yolluklar ve Kanuni Kesintiler için 838.612 TL,
        • Ayni Yardımlar için 1.700 TL,
        • Sağlık Yardımları için 28.367 TL

        olmak üzere toplam 868.679 TL’lik bir gider oluşmuştur.

        2010 yılı içerisinde personele ilişkin söz konusu kalemlerin toplam giderler içindeki payı yüzde 77,4 iken, 2011 yılında bu oran yüzde 72’ye düşmüş, toplam personel giderleri 2010 yılına göre reel olarak yüzde 4,6 oranında azalış göstermiştir.

      10. Satın Alınmış Demirbaş Giderleri:

        2011 yılında satın alınmış demirbaş giderleri yüzde 6.451 oranında artarak 60.110 TL olarak gerçekleştirilmiştir. Söz konusu yüksek artış Bankalararası Ankara Takas Odasında kullanılmak üzere 1 adet regülatör, 1 adet klima ve 1 adet UPS cihazının satın alınmasından kaynaklanmaktadır.

      11. Bakım Onarım Giderleri:

        Bankalararası Takas Odaları hizmet binaları ile kullanılan demirbaş eşyanın 2011 yılı içindeki bakım ve onarım giderleri toplamı bir önceki yıla göre reel olarak yüzde 43,8 oranında azalarak 24.373 TL olmuştur.

      12. Haberleşme Giderleri:

        2011 yılı içinde kiralık hat ile internet erişim hizmetine ödenen ücretleri de kapsayan haberleşme giderleri, 2010 yılına göre reel olarak yüzde 3,6 olarak azalarak 77.199 TL olmuştur.

      13. Elektrik Su Giderleri:

        Bir önceki yıla göre 2.748 TL artan elektrik ve su giderleri toplamı 25.798 TL olmuştur.

      14. İşyeri Yönetim ve Yakacak Giderleri:

        Bankalararası Takas Odaları hizmet binalarının ısıtılması ve yönetim amacıyla yapılan harcamalar toplamı bir önceki yıla göre reel olarak yüzde 10.5 oranında azalarak 22.548 TL olmuştur.

      15. Matbua ve Kırtasiye Giderleri:

        Matbua ve kırtasiye giderleri, 2010 yılına göre önemli bir değişim göstermeyerek 3.692 TL olmuştur.

      16. Bilgisayar Tüketim Malzemesi:

        Bilgisayar tüketim malzemesi bir önceki yıla göre 53 TL artarak 2011 yılında 706 TL olarak gerçekleşmiştir.

      17. Temizlik Malzemesi Giderleri:

        Bankalararası Takas Odalarında temizlik malzemesi giderleri bir önceki yıla göre 640 TL azalarak 2011 yılında 1.159 TL olmuştur.

      18. Şirket Temizlik Giderleri:

        Bankalararası Takas Odalarının temizlik işleri 2009 yılından itibaren özel bir firma tarafından gerçekleştirilmeye başlanmış olup, 2011 yılında temizlik şirketi giderleri kalemi 24.467 TL. olarak gerçekleşmiştir.

      19. Avukatlık Ücreti:

        2010 yılında ödenen 5.546 TL’lik avukatlık ücreti, 2011 yılında 3.432 TL olmuştur.

      20. Mali Müşavirlik Ücreti:

        2010 yılında 4.371 TL mali müşavirlik ücreti ödenirken, söz konusu ücret 2011 yılında 5.000 TL olarak gerçekleşmiştir.

      21. Sair Giderler:

        Sair giderler kalemi bir önceki yıla göre 882 TL artarak 5.127 TL olarak gerçekleşmiştir.

      22. Yurt içi Seyahat Gideri:

        2010 yılında 17.037 TL olarak gerçekleşen yurt içi seyahat giderleri 5.723 TL azalarak 2011 yılında 11.314 TL olarak gerçekleşmiştir.

      23. Yurt dışı Seyahat Gideri:

        2011 yılında San Francisco-ABD’de gerçekleştirilen “Electronic Imaging 2011” konulu konferans için Ocak ayında görevlendirilen personelin; ulaşım, konaklama, gündelik ve zaruri giderleri 5.273 TL. olarak gerçekleşmiştir.

      24. Eğitim Gideri:

        2011 yılında San Francisco-ABD’de gerçekleştirilen “Electronic Imaging 2011” konulu konferans için Ocak ayında görevlendirilen personelin; eğitim gideri 1.217 TL. olarak gerçekleşmiştir.

ÇEK MALİYETİ

Bankalararası takas odalarının toplam harcamaları 2011 yılında bir önceki yıla göre yüzde 14,1 artarken, aynı dönemde hesaplaşmaya tabi tutulan çek adedi yüzde 2,5 azalmıştır. Bu çerçevede, yıl içinde yapılan harcamaların hesaplaşmaya tabi tutulan çek adedine oranını gösteren çek başına maliyet 2010 yılında 5,7 Kr. iken, 2011 yılında yüzde 17 artışla 6,6 Kr.’ye yükselmiştir (Grafik 7).

Grafik 7. Bankalararası Takas Odalarında Hesaplaşmaya Tabi Tutulan Çek Adetleri ile Çek Başına Maliyet (Bin Adet, Kr)
Kaynak: BTOM

Benzer hesaplama işleme alınan çek adetlerine göre yapıldığında 2010 yılında 5,3 Kr olan çek başına maliyetin 2011 yılında 6,3 Kr.’ye yükseldiği görülmektedir.


2011 yılında yapılan giderlerden bankalara eşit olarak paylaştırılan tutarlar düşüldükten sonra, 2011 yılı avansının kapatılmasında kullanılan toplam çek adedine göre hesaplanan çek maliyeti 6,0 Kr. olmuştur. Bankalararası Takas Odaları Merkezi’nin 2011 yılında yapılan harcamalarının çek başına maliyetini etkileyen kalemler incelendiğinde, bu maliyetin yüzde 69,5’lik kısmını personel ücretlerinin oluşturduğu görülmektedir. Haberleşme giderleri (yüzde 6,4), demirbaş alım giderleri (yüzde 4,98), gayrimenkul satın alma vergi v.s. giderler (yüzde 2,4) sağlık yardımları (yüzde 2,4), Elektrik Su Giderleri (yüzde 2,1),


Bakım Onarım Giderleri (yüzde 2,0), Şirket Temizlik Giderleri (yüzde 2,0) ve İşyeri Yönetim ve Yakacak Giderleri (yüzde 1,9) çek başına maliyeti etkileyen diğer önemli kalemler olarak ortaya çıkmaktadır (Ek Tablo 6).


BÖLÜM IV

EK TABLOLAR

[1] 20.12.2009 tarih ve 27348 sayılı Resmi Razete’de yayımlanan 5941 Sayılı Kanun’un 3 üncü ve 8 inci maddeleri uyarınca, anılan Kanuna göre bastırılan çeklerde, çek takası sistemine iade edilen çekler için kullanılan kodlarda çek tutarı, sorumluluk tutarı ve hesap bakiyesi toplamına eşit veya altında olanlar için “81- Hesapta yeterli karşılığı olmayan çek-I”; çek tutarı, sorumluluk tutarı ve hesap bakiyesi toplamı üzerinde olanlarda “82- Hesapta yeterli karşılığı olmayan çek-II” iade kodları kullanılmakta olup, mülga 3167 Kanun uyarınca karşılıksız kalan çekler için 99 numaralı kod kullanılmaya devam edilmektedir.