BÖLÜM I
  1. BANKALARARASI TAKAS ODALARI MERKEZİ
  2. YÖNETİM KURULU
  3. PERSONEL YAPISI
BÖLÜM II
  1. BANKALARARASI TAKAS ODALARI 2010 YILI FAALİYETLERİ
  2. 2009 YILI İDARİ FAALİYETLERİ
  3. İYİLEŞTİRME VE GELİŞTİRME ÇALIŞMALARI
BÖLÜM III
  1. 2009 YILI BİLANÇO VE GELİR-GİDER YAPISI
  2. ÇEK MAALİYETİ
BÖLÜM IV
  1. EK TABLOLAR

BÖLÜM I

BANKALARARASI TAKAS ODALARI MERKEZİ

1211 sayılı Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Kanunu'nun 55 inci maddesi, 5941 sayılı Çek Kanunu’nun 8 inci ve mülga 3167 sayılı Çekle Ödemelerin Düzenlenmesi ve Çek Hamillerinin Korunması Hakkında Kanun'un 6 ncı maddesinin Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’na verdiği yetki uyarınca, çeklerin banka şubeleri arasında hesaben tesviyesini sağlamak amacıyla tüzel kişiliği haiz Bankalararası Takas Odaları Merkezi (BTOM) 1985 yılında kurulmuştur. Çek takası faaliyetleri İstanbul ve Ankara takas odalarında, BTOM Yönetmeliği ile bu Yönetmeliğe ilişkin İzahname esasları çerçevesinde yürütülmektedir.


Takas işlemleri, 18 Ekim 1993 tarihinden itibaren Bankalararası İstanbul Takas Odası'nda, 16 Haziran 1997 tarihinden itibaren de Bankalararası Ankara Takas Odası'nda elektronik ortamda yürütülmektedir. 16 Nisan 1998 tarihinde Bankalararası İstanbul Takas Odası’nda başlatılan uygulama ile çek takası; isteyen katılımcılarca çek başına işlem maliyetlerini ve çeklerin naklinde karşılaşılacak riskleri azaltmak ve işlemleri hızlandırmak amacıyla, Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetim Kurulu’nca hazırlanan protokolü imzalamak suretiyle elektronik ortamda fiziken ibraz edilen çeklerle birlikte fiziken ibraz edilmeksizin sadece çek bilgileri üzerinden yapılmaktadır.


Bu sisteme katılan bankalar yurt çapındaki tüm şubelerinden takasa konu olabilecek çekleri Bankalararası İstanbul Takas Odası’nda işleme alabilmektedirler. Bunun sonucunda, 31 Aralık 2009 itibariyle çek takasının, ihmal edilebilecek kadar küçük bir kısmı hariç olmak üzere tamamına yakın bölümü İstanbul Takas Odası’nda yürütülür hale gelmiştir.


31 Aralık 2009 tarihi itibariyle bankalararası takas odaları faaliyetlerine katılan üyelerin sayısı 40'dır. Bunlardan 34’ü fiziken ibraz edilmeksizin yapılan çek takası sistemine katılmaktadır.


Bankalararası Takas Odaları Merkezi çek takası sistemine katılan tek şubeli 6 bankanın 3'ü fiziken ibrazsız çek takasına, 3'ü fiziken ibrazlı çek takasına katılmaktadır. Sadece İstanbul’da faaliyet gösteren bu bankalar çek takas işlemlerini İstanbul Takas Odasında yürütmektedir.


Ödeme sistemleri arasında önemli bir yer tutan çek takası faaliyetlerinin kesintisiz ve sorunsuz bir şekilde hizmet verebilmesi büyük önem taşımaktadır. Bu nedenle, sunulan hizmetin kalitesinin ve etkinliğinin artırılabilmesi amacıyla teknolojik gelişmeler takip edilmekte ve mevcut takas yazılımında ortaya çıkan gereksinimler de dikkate alınarak iyileştirme yapılmaktadır.


YÖNETİM KURULU

Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetmeliği'nin 5 inci maddesi uyarınca Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetim Kurulu, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Bankacılık ve Finansal Kuruluşlar Genel Müdür ya da Genel Müdür Yardımcısı ile Türkiye Bankalar Birliği Yönetim Kurulu'nu oluşturan bankaların (Kalkınma ve Yatırım Bankaları hariç) en az şube müdürü seviyesindeki temsilcilerinden oluşmaktadır. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası temsilcisi Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetim Kurulu başkanlık görevini yürütmektedir.


2009 yılında aşağıda yer alan banka temsilcileri BTOM Yönetim Kurulu üyesi olarak görev almışlardır:


  1. Akbank T.A.Ş.,
  2. Denizbank A.Ş.
  3. ING Bank A.Ş.
  4. Şekerbank T.A.Ş.,
  5. Turkish Bank A.Ş.
  6. Türk Ekonomi Bankası A.Ş.,
  7. Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankası A.Ş.,
  8. Türkiye Garanti Bankası A.Ş.,
  9. Türkiye Halk Bankası A.Ş.,
  10. Türkiye İş Bankası A.Ş.,
  11. Türkiye Vakıflar Bankası T.A.O.,
  12. Yapı ve Kredi Bankası A.Ş.,

PERSONEL YAPISI

Tablo 1. Bankalararası Takas Odalarının Personel Yapısı (31.12.2010 itibariyle)
  Proje Sorumlusu Bilgisayar Uzmanı Büro Memuru Hizmetli Toplam
Ankara 1 1 6   8
İstanbul     4 1 5
Toplam 1 1 10 1 13
Kaynak : BTOM

Bankalararası Takas Odaları Merkezi’nde 31.12.2009 tarihi itibariyle 8’i Ankara, 5’i İstanbul Takas Odası’nda olmak üzere toplam 13 personel çalışmaktadır (Tablo 1). Büro memurlarından 2 kişi muhasebe ve idari işlerle ilgili görev yapmakta olup, diğer personel elektronik çek takası sisteminde vardiyalı şekilde işletmen olarak çalışmaktadır. Büro memurları ve hizmetli Banka-Sigorta İşçileri Sendikası (BASİSEN) üyesidirler. Personelin 4’ü üniversite, 8’i lise ve 1’i ortaokul mezunudur.

BÖLÜM II

BANKALARARASI TAKAS ODALARI 2011 YILI FAALİYETLERİ

2009 yılında takas odalarında 99.552 milyon TL tutarında 6.246.553 adet şehir içi, 160.563 milyon TL tutarında 15.325.136 adet şehir dışı olmak üzere toplam 260.115 milyon TL tutarında 21.571.689 adet çek işlem görmüştür (Tablo 2).


Tablo 2. Bankalararası Takas Odalarında İşleme Alınan Çekler
  ÇEK ADEDİ ÇEK TUTARI (TL)
  Şehir içi Şehir dışı Toplam Şehir içi Şehir dışı Toplam
31 Aralık 2008 7.866.157 17.744.860 25.611.017 119.300.263.700 145.966.483.538 265.266.747.238
31 Aralık 2009 6.246.553 15.325.136 21.571.689 99.552.276.326 160.563.200.056 260.115.476.382
Değişim Tutarı -1.619.604 -2.419.724 -4.039.328 -19.747.987.374 14.596.716.518 -5.151.270.856
DeğişimYüzdesi - 20,6 -13,6 - 15,8 -16,6 10,0 -1,9
Kaynak : BTOM

Ancak, toplam çek adedinin yüzde 10,5’i muhtelif gerekçelerle iade edilmiş olup, iade edilen çekler düşüldüğünde, 19.310.239 adet ve 200.778 milyon TL tutarında çekin hesaplaşmaya tabi tutulduğu görülmektedir. Hesaplaşmaya tabi tutulan çeklerde, 2008 yılına göre tutar olarak yüzde 14,3 adet olarak ise yüzde 16,6 oranında azalış olmuştur (Tablo 3, Grafik 1).


Tablo 3. Bankalararası Takas Odalarında Hesaplaşmaya Tabi Tutulan Çekler
  ÇEK ADEDİ ÇEK TUTARI (TL)
  Şehir içi Şehir dışı Toplam Şehir içi Şehir dışı Toplam
31 Aralık 2008 7.146.930 16.009.580 23.156.510 108.355.836.341 125.916.277.717 234.272.114.058
31 Aralık 2009 5.630.256 13.679.983 19.310.239 90.659.007.864 110.118.944.344 200.777.952.208
Değişim Tutarı - 1.516.674  -2.329.597 -3.846.271 -17.696.828.477 -15.797.333.373 -3.494.161.850
DeğişimYüzdesi - 21,2 -14,6 - 16,6 -16,3 -12,5 -14,3
Kaynak : BTOM

Takastan iade edilen çekler incelendiğinde; 99 kodu ile iade edilen karşılıksız çeklerin adedinin 1.651.880 olduğu ve en önemli iade sebebini teşkil ettiği, bunu 397.093 adet ile 98- Diğer Hatalı Çekler ve 129.021 adet ile 93- Keşideci Tarafından Ödeme Yasağı Konulan Çekler[1] Kodlarının izlediği görülmüştür. Bahsi geçenlerin dışında kalan kodlar ile yapılan iadelerin adedi ise 83.456 olmuştur (Grafik 1).

Grafik 1. İadelerin Nedenlerine Göre Dağılımı
Kaynak: BTOM

2009 yılında bankalararası takas odalarında işleme alınan toplam çek tutarında Üretici Fiyat Endeksi (2003=100)’ne göre yüzde 7,43, hesaplaşmaya tabi tutulan toplam çek tutarında ise yüzde 19,9 oranında reel azalış gerçekleşmiştir.


31 Aralık 2008 – 31 Aralık 2009 döneminde emisyon hacmi yüzde 20,8, bankacılık sektörünün aktif büyüklüğü yüzde 13,2 artarken, takasta işleme alınan toplam çek tutarında yüzde 1,9 oranında azalış gerçekleştiği görülmektedir.


Grafik 2. Bankalararası Takas Odalarında Hesaplaşmaya Tabi Tutulan Çeklerin Gelişimi (Bin Adet, Milyon TL)
Kaynak: BTOM
Grafik 3. Bankalararası İstanbul Takas Odasında İşleme Alınan Çeklerin Toplam İçindeki Payı (Bin Adet, %)
Kaynak: BTOM

1 Ocak 2009–31 Aralık 2009 döneminde bankalararası takas odalarında işlem gören toplam çek adet ve tutarının tamamı İstanbul Takas Odası’nda gerçekleşmiştir. Elektronik ortamda çek takasının başladığı 18 Ekim 1993 tarihinden itibaren, İstanbul Takas Odası’na ibraz edilen çeklerin toplam takas içerisindeki payının yıllar itibariyle gelişimi Grafik 3’de gösterilmektedir.

İstanbul Takas Odası’nın işlem hacmi, fiziken ibrazsız çek takası uygulamasının başladığı 16 Nisan 1998 tarihinde yüzde 67,3 iken, bu tarihten itibaren artan bir seyir izleyerek 2005 yılından itibaren yaklaşık yüzde 100 seviyesine ulaşmıştır.

31 Aralık 2009 itibariyle fiziken ibraz olmaksızın çek bilgileri üzerinden takas yapan 34 katılımcının genel toplam içindeki payı yüzde 99,9 olarak gerçekleşmiştir.


Grafik 4. 2009 Yılı İçinde Bankalararası Takas Odalarında En Fazla İşlem Hacmine Sahip Bankalar Verilen çeklere göre)
Kaynak: BTOM
Grafik 5. 2009 Yılı İçinde Bankalararası Takas Odalarında En Fazla İşlem Hacmine Sahip Bankalar (Alınan çeklere göre)
Kaynak: BTOM

2009 yılı içinde bankalararası takas odalarında işleme alınan 21.572 bin adet çekin katılımcılar arasındaki dağılımı incelendiğinde;

  • T.Garanti Bankası A.Ş.’nin 3.026 bin adet çek,
  • Yapı ve Kredi Bankası A.Ş.’nin 2.544 bin adet çek,
  • T.İş Bankası A.Ş.’nin 2.203 bin adet çek,
  • Akbank T.A.Ş.’nin 2.046 bin adet çek,
  • T. Halk Bankası A.Ş.’nin 1.382 bin adet çek

ile ilk beş sırada yer aldığı ve işlem hacminin yüzde 51,9'unu oluşturduğu görülmektedir (Grafik 4).


Aynı inceleme bankaların kendi nezdlerindeki hesaplar üzerine keşide edilmiş çekler açısından yapıldığında;

  • T.İş Bankası A.Ş.’nin 3.003 bin adet çek,
  • T.Garanti Bankası A.Ş.’nin 2.211 bin adet çek,
  • Yapı ve Kredi Bankası A.Ş.’nin 1.825 bin adet çek,
  • T.C. Ziraat Bankası A.Ş.’nin 1.747 bin adet çek,
  • Akbank T.A.Ş.’nin 1.703 bin adet çek

ile ilk beş sırada yer aldığı ve işlem hacminin yüzde 48,6'sını oluşturduğu görülmektedir (Grafik 5).


Grafik 6. 2009 Yılı İçinde Bankalararası Takas Odalarında Net Olarak En Fazla Provizyon Masrafı Tahsil Eden Bankalar (%)
Kaynak: BTOM
Grafik 7. 2009 Yılı İçinde Bankalararası Takas Odalarında Net Olarak En Fazla Provizyon Masrafı Ödeyen Bankalar (%)
Kaynak: BTOM

Şehir dışı çekler için uygulanmakta olan provizyon masrafları açısından bakıldığında; tahsilat bakımından ilk beş bankanın toplamın yüzde 91’ini oluşturduğu görülmektedir   (Grafik 6).

Provizyon masrafı ödeyen bankalar incelendiğinde ise ilk beş bankanın toplam provizyon masraflarının yüzde 70’ini karşıladığı görülmektedir (Grafik 7).


2009 YILI İDARİ FAALİYETLERİ

Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetim Kurulu’nun Bankalararası Takas Odaları Merkezi ve bu Merkeze bağlı odaların faaliyetleri ile ilgili olarak yıl içinde yaptığı toplantılarda aldığı kararlardan önemli görülenleri aşağıda belirtilmiştir.


  1. BTOM Yönetmeliği’nin 8 inci maddesi uyarınca dönüşümlü olarak ve Bankalararası Ankara ve İstanbul takas odaları için ayrı ayrı kura çekilmek suretiyle yapılan seçim sonucunda, görev süreleri 25.12.2009 tarihinde sona erecek söz konusu takas odalarının yönetim komitelerine aşağıdaki bankaların ilgili şubelerinin iki yıl süre ile üye olarak seçilmesine karar verilmiştir. (Karar no: 134, Karar tarihi: 24.12.2009)
    BANKALARARASI ANKARA TAKAS ODASI YÖNETİM KOMİTESİ ÜYELERİ
    • Alternatif Bank A.Ş.
    • Bankpozitif Kredi ve Kalkınma Bankası A.Ş.
    • Eurobank Tekfen A.Ş.
    • Anadolu Bank A.Ş. (Yedek üye)

    BANKALARARASI İSTANBUL TAKAS ODASI YÖNETİM KOMİTESİ ÜYELERİ
    • Citibank N.A.
    • Societe Generale (SA)
    • Turkland Bank A.Ş.
    • Bank Mellat (Yedek üye)
  2. BTOM ile Banka-Sigorta İşçileri Sendikası BASİSEN arasında yapılacak XII. Dönem Toplu İş Sözleşmesi görüşmelerini yürütmek, uyuşmazlık zaptını veya sözleşmeyi imzalamak ve diğer işlemler için;

    T.C. Merkez Bankası Rifat Günay ve/veya Çiğdem Koğar,
    T.C. Ziraat Bankası A.Ş. Gülümser Bulduk Uyar,
    T. Halk Bankası A.Ş. M.Ali Coşkuner,
    T. İş Bankası A.Ş. Aytaç Yeşil,
    Denizbank A.Ş. Ali Eşref Erkani
  3. Banka-Sigorta İşçileri Sendikası (BASİSEN) ile imzalanan XI. Dönem Toplu İş Sözleşmesi’nin 32 nci maddesi uyarınca Disiplin Kurulu’nda Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetim Kurulu’nu (İşveren) temsil etmek üzere, Bankalararası Ankara Takas Odası Yönetim Komitesi Başkanı’nın başkanlığında anılan Komite üyelerinden ABN AMRO Bank A.Ş. ve Albaraka Türk Katılım Bankası A.Ş.’nin asil, Asya Katılım Bankası A.Ş.’nin yedek üye olarak seçilmelerine karar verilmiştir. (Karar no: 133, Karar tarihi: 2.7.2009)
  4. BTOM’ye ait Bankalararası Bursa hizmet yerinin kamu yararına faaliyet gösteren dernek, vakıf vb. kuruluşlara tahsis veya hibe edilmesine yönelik talepleri ile söz konusu taşınmaza ilişkin gelebilecek benzer talepleri değerlendirerek karara bağlanması konusunda sonradan Yönetim Kurulu’nu bilgilendirmek kaydıyla BTOM Yönetim Kurulu Başkanı’na yetki verilmiştir.(Karar no: 134, Karar tarihi: 24.12.2009)
  5. Bankaların müşterek mülkiyetinde bulunan kapatılan hizmet yerlerinin vergi, sigorta, işyeri yönetim ve yakacak v.b. giderlerinin 2010 yılında da ödenmesine ve giderlerin yıl sonunda hissedar bankalardan tahsil edilmesine devam edilmesine karar verilmiştir. (Karar no: 134, Karar tarihi: 24.12.2009)
  6. 1.1.2010 tarihinden geçerli olmak üzere, BTOM Yönetmeliği'nin 12 nci maddesinin (d) fıkrası gereğince bankalararası takas odalarına sonradan katılan bankalardan bir defaya mahsus tahsil edilen katılım payının 31.950.-TL, 12 nci maddesinin (f) fıkrası gereğince işletme masrafları karşılığı olarak alınan avansın 975.- TL olarak uygulanmasına karar verilmiştir.(Karar no: 134, Karar tarihi: 24.12.2009)
  7. BTOM Yönetim Kurulu'nun 12.12.1991 tarih, 43 no.lu Kararı ile bir bütçe döneminde hesaplar arasında belirlenen tutarda aktarma yapabilme konusunda yönetim komitelerine verilen yetkiye ilişkin tutarın, 1.1.2010 tarihinden geçerli olmak üzere 3.200.-TL’ye yükseltilmesine karar verilmiştir. (Karar no: 134, Karar tarihi: 24.12.2009)
  8. 1.1.2010 tarihinden geçerli olmak üzere, Bankalararası Takas Odaları Merkezi Alım, Satım ve İhale İşleri İzahnamesi'nin 6 ncı maddesinde yer alan bazı tutarlar yeniden belirlenmiştir. (Karar no: 134, Karar tarihi: 24.12.2009)

Ayrıca;


Bankalararası Takas Odaları Merkezi’nin faaliyetleri ile ilgili olarak odaların 2009 yılı içinde yapacağı harcamalara ilişkin bütçe ödenekleri onaylanmıştır.


Bankalararası takas odalarının yıl içerisinde gereken ödenek ve ek ödenek ihtiyaçları karşılanmıştır.


BTOM adına Bursa’da satın alınan gayrimenkul ile ilgili dava ve icra takipleri sürdürülmektedir. Söz konusu davayla ilgili 2009 yılı içinde davalı taraftan tahsil edilen tutar 18.708.-TL olurken, davaya ilişkin toplam tahsil edilen tutar 2009 yılı sonu itibariyle 50.844,13 TL’ye ulaşmıştır. Ayrıca, anılan hizmet yerine ilişkin 2010/1242 ve 2010/1115 esas sayılı davalar ile 2008/1179 Esas ve 2009/2487 Karar sayılı davanın murafaası devam etmektedir.


BTOM aleyhine açılan 2004/710 Esas no.lu davanın temyiz süreci 2009 yılında devam etmiştir.


Banka-Sigorta İşçileri Sendikası (BASİSEN) ile imzalanan XI. Dönem Toplu İş Sözleşmesi’nin 31 inci maddesi uyarınca bankalararası takas odaları personeli için Aksigorta A.Ş. ile Grup Sağlık Sigortası yapılmıştır.


BASİSEN ile imzalanan XI. Dönem Toplu İş Sözleşmesi uyarınca 01.03.2009 tarihinden geçerli olmak üzere, sözleşmenin “Ücret Zammı” başlıklı 15/B maddesi uyarınca personelin aylık ücretleri yüzde 7,73, “Yakacak Yardımı” başlıklı 19, “Yemek Yardımı” başlıklı 21 nci maddeleri uyarınca da söz konusu yardım ve tazminatlar yüzde 7,73 oranında artırılmıştır.


BTOM bilgisayar uzmanlarının aylık net ücretleri günün koşullarına göre yeniden belirlenmiştir.


Kapatılan Bankalararası Adana Takas Odası’nın bankaların müşterek mülkiyetinde bulunan hizmet yerine ilişkin olarak gayrimenkulün ortak kullanım gideri ve masrafları için toplam 1.425.-TL BTOM bütçesine dahil edilmeden ödenmiş ve söz konusu tutar ilgili odaya hissedar bankalardan hisse payları göz önünde bulundurularak tahsil edilmiştir.


BTOM mülkiyetinde bulunan Bankalararası Bursa, Edirne ve İskenderun Takas Odası hizmet yerleri için iş yeri sigortası (yangın, dahili su, deprem vb.) yaptırılmış, sigorta işlemi için gerçekleştirilen giderler Bankalararası Ankara Takas Odası 2009 bütçesinden karşılanmıştır.


12.10.1983 tarihinde işe başlayan BTOM hizmetli personelinin sözleşmesi, kıdem ve ihbar tazminatı Bankalararası Ankara Takas Odası 2009 yılı bütçesi “Personel ücreti, ikramiye, fazla çalışma ücretleri, yolluklar ve kanuni kesintiler” hesabından ödenmek suretiyle 11.05.2009 tarihi itibariyle feshedilmiştir.


Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu (TMSF) tarafından, Bankalararası Ankara Takas Odası hizmet yeri olarak kullanılan gayrimenkulün tüm hisselerinin satılabilmesi için söz konusu taşınmazda BTOM’a ait hisselerin satışı için TMSF’ye muvafakat verilmesinin talep edilmiş, ancak söz konusu talep Bankalararası Ankara Takas Odasının faaliyetlerine satışı planlanan gayrimenkulde devam etmesi nedeniyle uygun görülmemiştir.


BTOM web sitesi ile hızlı bilgi aktarımı için internet erişim hizmetine ilişkin Meteksan firması ile yapılan sözleşme 1.10.2009 tarihinde feshedilerek, anılan tarihten itibaren bir yıl süre ile Ortadoğu Yazılım Hizmetleri A.Ş. (TR.NET) ile sözleşme imzalanmıştır.


Bankalararası Takas Odaları Merkezine bağlı Ankara ve İstanbul Takas Odalarının internet altyapılarının yedekli çalışacak şekilde ayarlanmasını teminen Türksat Uydu Haberleşme Kablo TV ve İşletme A.Ş. ile Kablo TV ve İnteraktif Hizmetler abonelik sözleşmesi imzalanmıştır.


Tasfiye Halinde Unicredit S.P.A’nın Bankalararası Takas Odaları Merkezi üyeliği 08.05.2009 tarihi itibariyle sona ermiştir.


BTOM 2008 yılı faaliyet raporu hazırlanarak, basım işlemi gerçekleştirilmiş ve BTOM internet sitesinde yayımlanmıştır.


İYİLEŞTİRME ve GELİŞTİRME ÇABALARI

BTOM elektronik çek takası yeni yazılımında bankaların kimlik doğrulamasında kullanılan güvenlik sertifikaları güncellenmiş, söz konusu çalışmalar kapsamında isteyen bankaların takas elemanları tarafından kullanılan özel şifreler yenilenmiştir.


 BTOM elektronik çek takası sisteminin yeni yazılımı kapsamında, bankalara hızlı, güvenilir ve esnek çek bilgisi dağıtımı yapılabilmesi amacıyla, yüksek standartlı teknoloji uygulaması gerektiren görüntü transferi fizibilite çalışmaları yapılmıştır.


4/5/2007 tarihli ve 5651 sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanunun 10 uncu maddesinin dördüncü fıkrasının (ç) bendi, 11 inci maddesinin ikinci fıkrası ve Geçici 1 inci maddesine dayanılarak çıkarılan “Telekomünikasyon Kurumu Tarafindan Erişim Sağlayıcılara ve Yer Sağlayıcılara Faaliyet Belgesi Verilmesine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik” uyarınca, 2008 yılında edinilen Yer Sağlayıcı Yetki Belgesi kriterlerine uygunluk açısından 10 yılı aşkın süredir Ankara Takas Odası’nda çalışmakta olan BTOM Web Sitesi sunucusu, daha yeni ve güçlü bir donanımla değiştirilmiş; söz konusu eski sunucu İstanbul Takas Odası’nda yedek Web Sunucu sıfatıyla kullanıma alınmıştır.



BÖLÜM III

2009 YILI BİLANÇO ve GELİR-GİDER YAPISI

  • BİLANÇO
    1. AKTİF KALEMLERİN İNCELENMESİ

      Bankalararası Takas Odaları Merkezi'nin dönen ve duran varlıklar kalemlerinden oluşan aktif kıymetleri toplamı 2008 yılında 25.104 TL iken, 2009 yıl sonu itibariyle 25.332 TL olarak gerçekleşmiştir.

      1. Dönen Varlıklar
        1. Bankalar

          Toplam aktiflerin tamamını oluşturan bankalar kalemi 2009 yılı sonu itibariyle bir önceki yıla göre reel olarak yüzde 4,75 azalışla 25.332 TL olmuştur. Söz konusu tutar,  Bankalararası Takas Odalarında çalışan personelin 2009 Aralık ayındaki ücretlerinden yapılan vergi, fon, prim ve sendika kesintilerinden oluşmaktadır. Bu hesap 2010 Ocak ayında tasfiye edilmiştir.

      2. Duran Varlıklar
        1. Gayrimenkuller:

          “Maddi Duran Varlıklar” içinde yer alan gayrimenkullerin toplam tutarı yıl sonu itibariyle 19.556 TL olarak gerçekleşmiştir. Gayrimenkuller, “Bankalararası Takas Odaları Merkezi-BTOM” tüzel kişiliği adına satın alınmış olan Bankalararası İstanbul, İskenderun, Edirne ve Bursa Takas Odalarına ait hizmet yerleri ile Bankalararası Ankara Takas Odası hizmet binasındaki Merkez’e ait 5050/1.800.000 hisseden oluşmaktadır.

        2. Menkuller:

          2008 yılı sonu itibariyle 309.815 TL olan menkuller toplamı, 2009 yılı sonu itibariyle nominal olarak yüzde 2,7’lik artış, reel olarak ise yüzde 3,1’lik azalışla 318.108 TL olarak gerçekleşmiştir.

        3. Diğer Maddi Olmayan Duran Varlıklar:

          2008 yılında 198.113 TL olan diğer maddi olmayan duran varlıklar kalemi 2009 yıl sonu itibariyle 200.197 TL olarak gerçekleşmiştir.

        4. Birikmiş Amortismanlar:

          Duran varlıklar hesabı altındaki tüm kalemlerin tamamına amortisman ayrılmıştır. Birikmiş amortismanlar 2009 yılında, maddi duran varlıklar için 337.665 TL, maddi olmayan duran varlıklar için 200.197 TL olmak üzere toplam 537.862 TL olarak bilançonun aktifinde (-) olarak yer almaktadır. 2008 yılında 527.484 TL tutarında olan birikmiş amortismanlar 2009 yılında 10.378 TL’lik artış göstermiştir. Aktifte yer alan kıymetlerin yıllar itibariyle karşılaştırmalı dağılımı Ek Tablo 1’de gösterilmiştir.

    2. PASİF KALEMLERİN İNCELENMESİ

      Bankalararası Takas Odaları Merkezi’nin, ödenecek vergi ve diğer yükümlülüklerden oluşan pasif kaleminin toplamı 2009 yılında 25.332 TL olarak gerçekleşmiştir.

      Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar

      1. Alınan Avanslar:

        Bankalardan 2009 yılı içinde takas odaları faaliyetleri nedeniyle alınan avanslardan yapılan harcamalardan kalan bakiye yıl sonunda bankalara iade edildiğinden, bu kalemin bakiyesi bilançoda sıfır olmuştur.

      2. Ödenecek Vergi ve Diğer Yükümlülükler:

        Ödenecek vergi ve diğer yükümlülükler hesabı, bankalararası takas odalarında çalışan personelin 2009 yılının Aralık ayı ücretlerinden kesilen ve kanuni kesintiler ile işveren katkısı olarak ilgili kuruluşlara 2010 yılının Ocak ayı içerisinde ödenen vergi, fon, prim ve sendika kesintilerinin toplamından oluşmaktadır. Söz konusu kalem 2008 yılında 25.104 TL iken, 2009 yılında reel yüzde 4,75’lik azalışla 25.332 TL olarak gerçekleşmiştir.

      Pasifte yer alan kıymetlerin yıllar itibariyle karşılaştırmalı dağılımı Ek Tablo 1’de gösterilmiştir.

    3. NAZIM HESAPLAR

      Nazım hesapta yer alan bakiye sözleşme karşılığı yaptırılan işler nedeniyle firmalardan alınan teminat mektuplarının tutarı olup; 2008 yılında 13.300 TL olan tutar 2009 yılında 29.260 TL olarak gerçekleşmiştir.

  • GELİR-GİDER TABLOSU

    Bankalararası Takas Odaları Merkezinin bankalardan tahsil edilen paralar ile katılım paylarından karşılanan harcamaları 2008 yılına göre reel olarak yüzde 3,5 azalışla 1.033.455 TL olmuştur.

    1. GELİRLER

      Bankalardan Tahsil Edilen Paralar:

      Bankalararası takas odaları faaliyetleri nedeniyle yapılan masrafları karşılamak amacıyla Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetmeliği'nin 12 nci maddesi hükümleri çerçevesinde katılımcılardan 2009 yılı içinde, işletme masrafları karşılığı olarak bir önceki yıla göre reel olarak yüzde 3,5’lik azalışla 1.033.455 TL tahsil edilmiştir.

    2. GİDERLER

      Bankalararası takas odalarında 2009 yılı içinde yapılan harcamaların ilgili takas odalarına ve masraf türlerine göre dökümü Ek Tablo 3’te gösterilmiş olup, söz konusu giderlerdeki gelişmeler aşağıda özetlenmiştir.

      1. Gayrimenkullere Ait Satın Alma, Vergi ve Sair Giderler:

        Bankalararası Takas Odaları Merkezi adına kayıtlı hizmet yerlerine ilişkin vergi ve sair giderler ile çevre temizlik vergisi toplamı 2009 yılında bir önceki yıla göre reel olarak yüzde 5,63 oranında artarak 3.300 TL olmuştur.

      2. Hizmet Yeri Yangın Sigortası Giderleri:

        Bankalararası Takas Odaları Merkezi adına kayıtlı hizmet binalarının 2009 yılı içinde yangın tehlikesine karşı yaptırılan sigorta giderleri tutarı bir önceki yıla göre reel olarak  yüzde 2,9 oranında azalarak 2.935 TL olmuştur.

      3. Bilgisayar Donanım Giderleri:

        2008 yılında 698 TL olarak gerçekleşen donanım harcamaları, 2009 yılında 8.293 TL olarak gerçekleşmiştir.

      4. Bilgisayar Yazılım Giderleri:

        2008 yılında 5.520 TL olan bilgisayar yazılım giderleri, 2009 yılında 2.084 TL olarak gerçekleşmiştir.

      5. Bina Tadilat ve Onarım Giderleri:

        2008 yılında 3.900 TL olan bina tadilat ve onarım giderlerinde 2009 yılında harcama gerçekleşmemiştir.

      6. Elektronik Cihaz Sigorta Gideri:

        2008 yılında 1.827 TL olan sigorta giderleri, 2009 yılında 1.645 TL'ye gerilemiştir.

      7. Personel Ücreti, İkramiye, Fazla Çalışma Ücretleri, Yolluklar ve Kanuni Kesintiler:

        Banka-Sigorta İşçileri Sendikası (BASİSEN) ile yapılan XI. Dönem Toplu İş Sözleşmesi uyarınca, personelin ücretlerine 1.3.2009 tarihinde yapılan yüzde 7,73’lük zam oranına rağmen, personel giderleri kalemi bir önceki yıla göre reel olarak yüzde 4,27’lik azalışla 792.925 TLolarak gerçekleşmiştir. Böylece, 2008 yılında toplam giderler içerisinde yüzde 77,3'lük paya sahip olan söz konusu kalemin payı 2009 yılında yüzde 76,7’ye gerilemiştir.

      8. Ayni Yardımlar:

        2009 yılı içinde ayni yardımlar toplamı bir önceki yıla göre 1.930 TL azalarak 1.485 TL olarak gerçekleşmiştir.

      9. Sağlık Yardımları:

        2009 yılında sağlık yardımları tutarı 4.433 TL azalarak toplam 41.908 TL olmuştur.

        Personel için yapılan giderler toplam olarak dikkate alındığında;

        • Personel Ücreti, İkramiye, Fazla Çalışma Ücretleri, Yolluklar ve Kanuni Kesintiler için 792.925 TL,
        • Ayni Yardımlar için 1.485 TL,
        • Sağlık Yardımları için 41.908 TL

        olmak üzere toplam 836.318 TL’lik bir gider oluşmuştur.

        2008 yılı içerisinde personele ilişkin söz konusu kalemlerin toplam giderler içindeki payı yüzde 82 iken, 2009 yılında bu oran yüzde 81’e düşmüş, toplam personel giderleri 2008 yılına göre reel olarak yüzde 5,1 oranında azalış göstermiştir.

      10. Satın Alınmış Demirbaş Giderleri:

        2009 yılında 170 TL’lik demirbaş alımı gerçekleştirilmiştir.

      11. Bakım Onarım Giderleri:

        Bankalararası Takas Odaları hizmet binaları ile kullanılan demirbaş eşyanın 2009 yılı içindeki bakım ve onarım giderleri toplamı bir önceki yıla göre 490 TL azalarak 26.519 TL olmuştur.

      12. Haberleşme Giderleri:

        2009 yılı içinde kiralık hat ile internet erişim hizmetine ödenen ücretleri de kapsayan haberleşme giderleri, 2008 yılına göre 439 TL artarak 74.847 TL olmuştur.

      13. Elektrik Su Giderleri:

        Bir önceki yıla göre 2.993 TL artan elektrik ve su giderleri toplamı 20.680 TL olmuştur.

      14. İşyeri Yönetim ve Yakacak Giderleri:

        Bankalararası Takas Odaları hizmet binalarının ısıtılması ve yönetim amacıyla yapılan harcamalar toplamı bir önceki yıla göre 1.478 TL azalarak 20.462 TL’ye gerilemiştir.

      15. Matbua ve Kırtasiye Giderleri:

        Matbua ve kırtasiye giderleri, 2008 yılına göre 490 TL artarak 2.630 TL’ye yükselmiştir.

      16. Bilgisayar Tüketim Malzemesi:

        Bilgisayar tüketim malzemesi bir önceki yıla göre 451 TL azalarak 2009 yılında 493 TL olarak gerçekleşmiştir.

      17. Temizlik Malzemesi Giderleri:

        Bankalararası Takas Odalarında temizlik malzemesi giderleri bir önceki yıla göre 130 TL azalarak 2009 yılında 962 TL olmuştur.

      18. Şirket Temizlik Giderleri:

        Bankalararası Takas Odalarının temizlik işleri 2009 yılından itibaren özel bir firma tarafından gerçekleştirilmeye başlanmış olup, 2009 yılında temizlik şirketi giderleri kalemi 11.535 olarak gerçekleşmiştir.

      19. Avukatlık Ücreti:

        2008 yılında ödenen 2.877 TL’lik avukatlık ücreti,  2009 yılında 2.956 TL olmuştur.

      20. Mali Müşavirlik Ücreti:

        2008 yılında 3.300 TL mali müşavirlik ücreti ödenirken, söz konusu ücret 2009 yılında 3.973 TL olarak gerçekleşmiştir.

      21. Sair Giderler:

        Sair giderler kalemi bir önceki yıla göre 931 TL artarak 3.991 TL olarak gerçekleşmiştir.

      22. Yurt içi Seyahat Gideri:

        2008 yılında 6.947 TL olarak gerçekleşen yurt içi seyahat giderleri 2.712 TL artarak 2009 yılında 9.659 TL olarak gerçekleşmiştir.

ÇEK MALİYETİ

Bankalararası takas odalarının toplam harcamaları 2009 yılında bir önceki yıla göre yüzde 2,2 artarken, aynı dönemde hesaplaşmaya tabi tutulan çek adedi yüzde 16,6 azalmıştır. Bu çerçevede, yıl içinde yapılan harcamaların hesaplaşmaya tabi tutulan çek adedine oranını gösteren çek başına maliyet 2008 yılında 4,4 Kr. iken, 2009 yılında yüzde 22,6 artışla 5,4 Kr.’ye yükselmiştir (Grafik 8).

Grafik 8. Bankalararası Takas Odalarında Hesaplaşmaya Tabi Tutulan Çek Adetleri ile Çek Başına Maliyet (Bin Adet, Kr)
Kaynak: BTOM

Benzer hesaplama işleme alınan çek adetlerine göre yapıldığında 2008 yılında 3,9 Kr olan çek başına maliyetin 2009 yılında 4,8 Kr.’ye yükseldiği görülmektedir.


2009 yılında yapılan giderlerden bankalara eşit olarak paylaştırılan tutarlar düşüldükten sonra, 2009 yılı avansının kapatılmasında kullanılan toplam çek adedine göre hesaplanan çek maliyeti 4,7 Kr. olmuştur.


Bankalararası Takas Odaları Merkezi’nin 2009 yılında yapılan harcamalarının çek başına maliyetini etkileyen kalemler incelendiğinde, bu maliyetin yüzde 76,7’lik kısmını personel ücretlerinin oluşturduğu görülmektedir. Haberleşme giderleri (yüzde 7,2), sağlık yardımları (yüzde 4,1), Bakım Onarım Giderleri (yüzde 2,6), İşyeri Yönetim ve Yakacak Giderleri ve Elektrik Su Giderleri (yüzde 2), çek başına maliyeti etkileyen diğer önemli kalemler olarak ortaya çıkmaktadır (Ek Tablo 6).


BÖLÜM IV

EK TABLOLAR

[1] 29/6/1956 tarihli ve 6762 sayılı Türk Ticaret Kanununun 711 inci maddesinin üçüncü fıkrası, 28.2.2009 tarih, 27155 (Mükerrer) sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 5838 sayılı “Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun”un 32 inci maddesinin 19 uncu fıkrası ile yürürlükten kaldırıldığından, anılan tarihten itibaren “93- Keşideci Tarafından Ödeme Yasağı Konulan Çekler” iade kodu kullanılmamaktadır.