BÖLÜM I
  1. BANKALARARASI TAKAS ODALARI MERKEZİ
  2. YÖNETİM KURULU
  3. PERSONEL YAPISI
BÖLÜM II
  1. BANKALARARASI TAKAS ODALARI 2010 YILI FAALİYETLERİ
  2. 2007 YILI İDARİ FAALİYETLERİ
  3. İYİLEŞTİRME VE GELİŞTİRME ÇALIŞMALARI
BÖLÜM III
  1. 2007 YILI BİLANÇO VE GELİR-GİDER YAPISI
  2. ÇEK MAALİYETİ
BÖLÜM IV
  1. EK TABLOLAR

BÖLÜM I

BANKALARARASI TAKAS ODALARI MERKEZİ

1211 sayılı Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Kanunu'nun 55 inci maddesi ve 3167 sayılı Çekle Ödemelerin Düzenlenmesi ve Çek Hamillerinin Korunması Hakkında Kanun'un 6 ncı maddesinin Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’na verdiği yetki uyarınca, çeklerin banka şubeleri arasında hesaben tesviyesini sağlamak amacıyla tüzel kişiliği haiz Bankalararası Takas Odaları Merkezi (BTOM) 1985 yılında kurulmuştur. Çek takası faaliyetleri İstanbul ve Ankara takas odalarında, BTOM Yönetmeliği ile bu Yönetmeliğe ilişkin İzahname esasları çerçevesinde yürütülmektedir.


Takas işlemleri, 18 Ekim 1993 tarihinden itibaren Bankalararası İstanbul Takas Odası'nda, 16 Haziran 1997 tarihinden itibaren de Bankalararası Ankara Takas Odası'nda elektronik ortamda yürütülmektedir. 16 Nisan 1998 tarihinde Bankalararası İstanbul Takas Odası’nda başlatılan uygulama ile çek takası; isteyen katılımcılarca çek başına işlem maliyetlerini ve çeklerin naklinde karşılaşılacak riskleri azaltmak ve işlemleri hızlandırmak amacıyla, Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetim Kurulu’nca hazırlanan protokolü imzalamak suretiyle elektronik ortamda fiziken ibraz edilen çeklerle birlikte fiziken ibraz edilmeksizin sadece çek bilgileri üzerinden yapılmaktadır.


Bu sisteme katılan bankalar yurt çapındaki tüm şubelerinden takasa konu olabilecek çekleri Bankalararası İstanbul Takas Odası’nda işleme alabilmektedirler. Bunun sonucunda, 31 Aralık 2007 itibariyle çek takasının, ihmal edilebilecek kadar küçük bir kısmı hariç olmak üzere tamamına yakın bölümü İstanbul Takas Odası’nda yürütülür hale gelmiştir.


31 Aralık 2007 tarihi itibariyle bankalararası takas odaları faaliyetlerine katılan üyelerin sayısı 41'dir. Bunlardan 34’ü fiziken ibraz edilmeksizin yapılan çek takası sistemine katılmaktadır.


Bankalararası Takas Odaları Merkezi çek takası sistemine katılan tek şubeli 8   bankanın 3'ü fiziken ibrazsız çek takasına, 5'i fiziken ibrazlı çek takasına katılmaktadır. Sadece İstanbul’da faaliyet gösteren bu bankalar çek takas işlemlerini İstanbul Takas Odasında yürütmektedir.


Ödeme sistemleri arasında önemli bir yer tutan çek takası faaliyetlerinin kesintisiz ve sorunsuz bir şekilde hizmet verebilmesi büyük önem taşımaktadır. Bu nedenle, sunulan hizmetin kalitesinin ve etkinliğinin artırılabilmesi amacıyla teknolojik gelişmeler takip edilmekte ve mevcut takas yazılımında ortaya çıkan gereksinimler de dikkate alınarak iyileştirmeler yapılmaktadır.


YÖNETİM KURULU

Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetmeliği'nin 5 inci maddesi uyarınca Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetim Kurulu, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Bankacılık ve Finansal Kuruluşlar Genel Müdür ya da Genel Müdür Yardımcısı ile Türkiye Bankalar Birliği Yönetim Kurulu'nu oluşturan bankaların (Kalkınma ve Yatırım Bankaları hariç) en az şube müdürü seviyesindeki temsilcilerinden oluşmaktadır. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası temsilcisi Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetim Kurulu başkanlık görevini yürütmektedir.


2007 yılında aşağıda yer alan banka temsilcileri BTOM Yönetim Kurulu üyesi olarak görev almışlardır:


  1. Akbank T.A.Ş.,
  2. Finansbank A.Ş.
  3. Fortis Bank A.Ş.
  4. Oyak Bank A.Ş.,
  5. Şekerbank T.A.Ş.
  6. Türk Ekonomi Bankası A.Ş.,
  7. Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankası A.Ş.,
  8. Türkiye Garanti Bankası A.Ş.,
  9. Türkiye Halk Bankası A.Ş.,
  10. Türkiye İş Bankası A.Ş.,
  11. Türkiye Vakıflar Bankası T.A.O.,
  12. Yapı ve Kredi Bankası A.Ş.,

PERSONEL YAPISI

Tablo 1. Bankalararası Takas Odalarının Personel Yapısı
  Proje Sorumlusu Bilgisayar Uzmanı Büro Memuru Hizmetli Toplam
Ankara 1 2 6 1 10
İstanbul     4 2 6
Toplam 1 2 10 3 16
Kaynak : BTOM

Bankalararası Takas Odaları Merkezi’nde 31.12.2007 tarihi itibariyle 10’u Ankara, 6’sı İstanbul Takas Odası’nda olmak üzere toplam 16 personel çalışmaktadır (Tablo 1). Büro memurlarından 2 kişi muhasebe ve idari işlerle ilgili görev yapmakta olup, diğer personel elektronik çek takası sisteminde vardiyalı şekilde işletmen olarak çalışmaktadır. Büro memurları ve hizmetliler Banka-Sigorta İşçileri Sendikası (BASİSEN) üyesidirler. Personelin 5’i yüksek okul, 1’i teknik lise, 2’si meslek lisesi, 5’i lise ve 3’ü ortaokul mezunudur.

BÖLÜM II

BANKALARARASI TAKAS ODALARI 2007 YILI FAALİYETLERİ

2007 yılında faaliyetlerine devam eden takas odalarında 110.225 milyon YTL tutarında 8.343.108 adet şehir içi, 133.452 milyon YTL tutarında 18.737.418 adet şehir dışı olmak üzere toplam 243.677 milyon YTL tutarında 27.080.526 adet çek işlem görmüştür (Tablo 2).


Tablo 2. Bankalararası Takas Odalarında İşleme Alınan Çekler
  ÇEK ADEDİ ÇEK TUTARI (TL)
  Şehir içi Şehir dışı Toplam Şehir içi Şehir dışı Toplam
31 Aralık 2006 7.949.783 17.398.414 25.348.197 96.766.880.476 107.587.773.179 204.354.653.655
31 Aralık 2007 8.343.108 18.737.418 27.080.526 110.224.992.807 133.451.816.604 243.676.809.411
Değişim Tutarı 393.325 1.339.004 1.732.329 13.458.112.331 25.864.043.425 39.322.155.756
DeğişimYüzdesi 5,0 7,7 6,8 13,9 25,9 19,2
Kaynak : BTOM

Ancak, toplam çek adedinin yüzde 8,1'i muhtelif gerekçelerle iade edilmiş olup, iade edilen çekler düşüldüğünde, 24.886.415 adet ve 220.465 milyon YTL tutarında çekin hesaplaşmaya tabi tutulduğu görülmektedir. Hesaplaşmaya tabi tutulan çeklerde, 2006 yılına göre tutar olarak yüzde 17,1, adet olarak ise yüzde 5,6 oranında artış olmuştur (Tablo 3).


Tablo 3. Bankalararası Takas Odalarında Hesaplaşmaya Tabi Tutulan Çekler
  ÇEK ADEDİ ÇEK TUTARI (TL)
  Şehir içi Şehir dışı Toplam Şehir içi Şehir dışı Toplam
31 Aralık 2006 7.499.386 16.058.849 23.558.235 91.734.623.343 96.523.879.407 188.258.502.750
31 Aralık 2007 7.752.794 17.133.621 24.886.415 102.495.278.072 117.969.719.837 220.464.997.909
Değişim Tutarı 253.408  1.074.772 1.328.180 10.760.654.729 21.445.840.430 32.206.495.160
DeğişimYüzdesi 3,4 6,7 5,6 11,7 22,2 17,1
Kaynak : BTOM

2007 yılında bankalararası takas odalarında işleme alınan toplam çek tutarında Üretici Fiyat Endeksi (2003=100)’ne göre yüzde 12,6, hesaplaşmaya tabi tutulan toplam çek tutarında ise yüzde 10,5 oranında reel artış gerçekleşmiştir. 31 Aralık 2006 – 31 Aralık 2007 döneminde emisyon hacminde yüzde 10,7, bankacılık sektörünün aktif büyüklüğünde yüzde 15,7 ve takasta işleme alınan toplam çek tutarında yüzde 19,2 oranında artış gerçekleştiği görülmektedir.

Grafik 1. İadelerin Nedenlerine Göre Dağılımı
Kaynak: BTOM
Grafik 2. Bankalararası Takas Odalarında Hesaplaşmaya Tabi Tutulan Çeklerin Gelişimi (Bin Adet, Milyon TL)
Kaynak: BTOM

Bankalararası takas odalarında hesaplaşmaya tabi tutulan çek adedi 2006 yılına göre yüzde 5,6 oranında, çek tutarı ise yüzde 17,1 oranında artmıştır (Grafik 1).


1 Ocak 2007–31 Aralık 2007 döneminde bankalararası takas odalarında işlem gören toplam çek adet ve tutarının yaklaşık yüzde 100'ü İstanbul Takas Odası’nda gerçekleşmiştir. Elektronik ortamda çek takasının başladığı 18 Ekim 1993 tarihinden itibaren, İstanbul Takas Odası’na ibraz edilen çeklerin toplam takas içerisindeki payının yıllar itibariyle gelişimi Grafik 2’de gösterilmektedir.

İstanbul Takas Odası’nın işlem hacmi, fiziken ibrazsız çek takası uygulamasının başladığı 16 Nisan 1998 tarihinde yüzde 67,3 iken, bu tarihten itibaren artan bir seyir izleyerek 2005-2007 yıllarında yüzde 100 seviyesine ulaşmıştır.

31 Aralık 2007 itibariyle fiziken ibraz olmaksızın çek bilgileri üzerinden takas yapan 34 katılımcının genel toplam içindeki payı yüzde 99,9 olarak gerçekleşmiştir.


Grafik 3. Bankalararası İstanbul Takas Odasında İşleme Alınan Çeklerin Toplam İçindeki Payı (Bin Adet, %)
Kaynak: BTOM
Grafik 4. 2007 Yılı İçinde Bankalararası Takas Odalarında En Fazla İşlem Hacmine Sahip Bankalar Verilen çeklere göre)
Kaynak: BTOM

2007 yılı içinde bankalararası takas odalarında işleme alınan 27.081 bin adet çekin katılımcılar arasındaki dağılımı incelendiğinde;

  • T.Garanti Bankası A.Ş.’nin 3.553 bin adet çek,
  • Yapı ve Kredi Bankası A.Ş.’nin 3.031 bin adet çek,
  • Akbank T.A.Ş.’nin 2.969 bin adet çek,
  • T.İş Bankası A.Ş.’nin 2.530 bin adet çek,
  • T. Ekonomi Bankası A.Ş.’nin 1.670 bin adet çek

ile ilk beş sırada yer aldığı ve işlem hacminin yüzde 51'ini oluşturduğu görülmektedir (Grafik 3).


Aynı inceleme bankaların kendi nezdlerindeki hesaplar üzerine keşide edilmiş çekler açısından yapıldığında;

  • T.İş Bankası A.Ş.’nin 3.654 bin adet çek,
  • Akbank T.A.Ş.’nin 3.067 bin adet çek,
  • Yapı ve Kredi Bankası A.Ş.’nin 2.324 bin adet çek,
  • T.Garanti Bankası A.Ş.’nin 2.322 bin adet çek,
  • T.C. Ziraat Bankası A.Ş.’nin 2.194 bin adet çek

ile ilk beş sırada yer aldığı ve işlem hacminin yüzde 50'sini oluşturduğu görülmektedir (Grafik 4).


Grafik 5. 2007 Yılı İçinde Bankalararası Takas Odalarında En Fazla İşlem Hacmine Sahip Bankalar (Alınan çeklere göre)
Kaynak: BTOM

Grafik 6. 2007 Yılı İçinde Bankalararası Takas Odalarında Net Olarak En Fazla Provizyon Masrafı Tahsil Eden Bankalar (%)
Kaynak: BTOM

Şehir dışı çekler için uygulanmakta olan provizyon masrafları açısından bakıldığında; tahsilat bakımından ilk beş bankanın toplamın yüzde 93’ünü oluşturduğu görülmektedir   (Grafik 5).

Provizyon masrafı ödeyen bankalar incelendiğinde ise; ilk beş bankanın toplam provizyon masraflarının yüzde 74’ünü karşıladığı görülmektedir (Grafik 6).


2007 YILI İDARİ FAALİYETLERİ

Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetim Kurulu’nun Bankalararası Takas Odaları Merkezi ve bu Merkeze bağlı odaların faaliyetleri ile ilgili olarak yıl içinde yaptığı toplantılarda aldığı kararlardan önemli görülenleri aşağıda belirtilmiştir.


  1. BTOM Yönetmeliği’nin 8 inci maddesi uyarınca dönüşümlü olarak ve Bankalararası Ankara ve İstanbul takas odaları için ayrı ayrı kura çekilmek suretiyle yapılan seçim sonucunda, görev süreleri 25.12.2007 tarihinde sona eren Ankara ve İstanbul Takas Odalarının yönetim komitelerine aşağıdaki bankaların ilgili şubelerinin iki yıl süre ile üye olarak seçilmesine karar verilmiştir. (Karar no: 130, Karar tarihi: 13.12.2007)
    BANKALARARASI ANKARA TAKAS ODASI YÖNETİM KOMİTESİ ÜYELERİ
    • ABN AMRO Bank A.Ş.
    • Albaraka Türk Katılım Bankası A.Ş.
    • Asya Katılım Bankası A.Ş.
    • Alternatif Bank A.Ş. (Yedek üye)

    BANKALARARASI İSTANBUL TAKAS ODASI YÖNETİM KOMİTESİ ÜYELERİ
    • ABN AMRO Bank A.Ş.
    • Albaraka Türk Katılım Bankası A.Ş.
    • Turkish Bank A.Ş.
    • Societe Generale (SA) (Yedek üye)
  2. BTOM ile Banka-Sigorta İşçileri Sendikası BASİSEN arasında yapılacak XI. Dönem Toplu İş Sözleşmesi görüşmelerini yürütmek, uyuşmazlık zaptını veya sözleşmeyi imzalamak ve diğer işlemler için,
    T.C. Merkez Bankası Rifat Günay ve/veya Çiğdem Koğar,
    Oyakbank A.Ş. Tevfik Çutur,
    T. Garanti Bankası A.Ş. Ejder Odabaş,
    T. İş Bankası A.Ş. H. Ekrem Kürkçü,
    T. Vakıflar Bankası T.A.O.  Orhan Güney
  3. Banka-Sigorta İşçileri Sendikası (BASİSEN) ile imzalanan X. Dönem Toplu İş Sözleşmesi’nin 32 nci maddesi uyarınca Disiplin Kurulu’nda Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetim Kurulu’nu (İşveren) temsil etmek üzere, Bankalararası Ankara Takas Odası Yönetim Komitesi Başkanı’nın başkanlığında Nurol Yatırım Bankası A.Ş. ve Turkland Bank A.Ş.’nin asil, Türkiye Finans Katılım Bankası A.Ş.’nin yedek üye olarak seçilmelerine karar verilmiştir. (Karar no:129, Karar tarihi: 18.07.2007)
  4. Kapatılan takas odalarında çalışan personelden süresi dolanların emekli edilmesi, istihdamında fayda görülen personelin diğer odalarda görevlendirilmesi, kalan personelin ise kıdem tazminatlarının ödenerek görevlerine son verilmesi ve gerekli ödeneğin tahsisi konusunda 25.09.2002 tarih, 115 no.lu Karar ile Yönetim Kurulu Başkanı’na verilen yetkinin, diğer özlük haklarının ödenebilmesini de kapsayacak şekilde genişletilmesine karar verilmiştir. (Karar no:130, Karar tarihi: 13.12.2007)
  5. Haftada 5 gün 24 saat vardiya usulü ile çalışmakta olan Bankalararası Takas Odaları Merkezi elektronik çek takası sisteminin vardiya saatlerinin 08.09.2006 tarihinde işletime alınan yeni yazılım dikkate alınarak yeniden düzenlenmesi hakkında Yönetim Kurulu Başkanı’na yetki verilmesine karar verilmiştir.(Karar no: 129, Karar tarihi: 18.07. 2007)
  6. Bankalararası İstanbul Takas Odası Yönetim Komitesi’nin teklifi üzerine, adıgeçen takas odasında bulunan çelik kasanın Bankalararası Ankara Takas Odası’na devredilmesine, ekonomik ömrünü tamamlamış ve kullanılmayacak durumda olan diğer demirbaşların Bankalararası Takas Odaları Merkezi Alım Satım ve İhale İşleri İzahnamesi’nin 27 nci maddesinde belirtilen kurum, kuruluş veya derneklere hibe edilmesine, edilemeyenlerin imha edilmesine ve demirbaş kayıtlarından düşülmesine karar verilmiştir. (Karar no:129, Karar tarihi: 18.07.2007)
  7. Bankaların müşterek mülkiyetinde bulunan kapatılan Bankalararası Adana Takas Odası hizmet yerinin vergi, sigorta, işyeri yönetim ve yakacak v.b. giderlerinin 2008 yılında da ödenmesine ve giderlerin yıl sonunda hissedar bankalardan tahsil edilmesine devam edilmesine karar verilmiştir. (Karar no:130, Karar tarihi: 13.12.2007)
  8. 1.1.2008 tarihinden geçerli olmak üzere, BTOM Yönetmeliği'nin 12 nci maddesinin (d) fıkrası gereğince bankalararası takas odalarına sonradan katılan bankalardan bir defaya mahsus tahsil edilen katılım payının 27.000.-YTL, 12 nci maddesinin (f) fıkrası gereğince işletme masrafları karşılığı olarak alınan avansın 850.-YTL olarak uygulanmasına karar verilmiştir. (Karar no:130, Karar tarihi: 13.12.2007)
  9. BTOM Yönetim Kurulu'nun 12.12.1991 tarih, 43 no.lu Kararı ile bir bütçe döneminde hesaplar arasında belirlenen tutarda aktarma yapabilme konusunda yönetim komitelerine verilen yetkiye ilişkin tutarın, 1.1.2008 tarihinden geçerli olmak üzere 2.750.-YTL’ye yükseltilmesine karar verilmiştir. (Karar no:130, Karar tarihi: 13.12.2007)
  10. 1.1.2008 tarihinden geçerli olmak üzere, Bankalararası Takas Odaları Merkezi Alım, Satım ve İhale İşleri İzahnamesi'nin 6 ncı maddesinde yer alan bazı tutarlar yeniden belirlenmiştir. (Karar no:130, Karar tarihi: 13.12.2007)

Ayrıca;


Bankalararası Takas Odaları Merkezi’nin faaliyetleri ile ilgili olarak odaların 2008 yılı içinde yapacağı harcamalara ilişkin bütçe ödenekleri onaylanmıştır.


Bankalararası takas odalarının yıl içerisinde gereken ödenek ve ek ödenek ihtiyaçları karşılanmıştır.


BTOM adına Bursa’da satın alınan gayrimenkul ile ilgili dava ve icra takipleri sürdürülmektedir. Söz konusu davayla ilgili 2007 yılı içinde davalı taraftan tahsil edilen tutar 4.264,58.-YTL olurken, davaya ilişkin toplam tahsil edilen tutar 2007 yılı sonu itibariyle 28.386,13 YTL’ye ulaşmıştır.


Bankalararası İstanbul Takas Odası’nın yeni hizmet yerinde bulunan gazlı yangın söndürme sisteminin arızalanarak gazının boşalması ve söz konusu sistemi kuran firmanın sözleşme hükümlerini yerine getirmemesi nedeniyle, firmadan alınan teminat mektubu nakte çevrilerek katılımcı bankalara eşit olarak dağıtılmış ve söz konusu söndürme sistemi FM 200 gazlı yangın söndürme sistemine göre yenilenmiştir.


BASİSEN ile imzalanan X. Dönem Toplu İş Sözleşmesi uyarınca 01.03.2007 tarihinden geçerli olmak üzere, sözleşmenin “Ücret Zammı” başlıklı 15/B maddesi uyarınca personelin aylık ücretleri yüzde 11,16, “İşe Giriş Ücreti” başlıklı 14, “Yakacak Yardımı” başlıklı 19, “Yemek Yardımı” başlıklı 21 ve “Makina Tazminatı” başlıklı 27 nci maddeleri uyarınca da söz konusu ücret, yardım ve tazminatlar yüzde 10,16 oranında artırılmıştır.


Kapatılan Bankalararası Adana Takas Odası’nın bankaların müşterek mülkiyetinde bulunan hizmet yerine ilişkin olarak gayrimenkulün ortak kullanım gideri ve masrafları için toplam 216.-YTL’nin BTOM’nin 2007 yılı bütçesine dahil edilmeden ödenmiş ve söz konusu tutarın ilgili odaya hissedar bankalardan hisse payları göz önünde bulundurularak tahsil edilmiştir.


Bankalararası Ankara Takas Odası’nın eski hizmet yerinin satışı Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu tarafından gerçekleştirilmiş, bedeli hissedar bankalara anılan Fon tarafından dağıtılmıştır.


BTOM aleyhine Ankara Asliye 2 nci Ticaret Mahkemesi’nde açılan 2004 / 710 Esas no.lu dava devam etmektedir.


BTOM aleyhine Diyarbakır 3.Asliye Hukuk Mahkemesi’nde açılmış olan 2004/98 Esas sayılı davanın açılmamış sayılmasına ilişkin karar temyiz yoluna başvurulmaması nedeniyle kesinleşmiştir.


2006 yılı BTOM Faaliyet Raporu hazırlanarak basım işlemi gerçekleştirilmiş ve BTOM internet sitesinde yayımlanmıştır.


Bankalararası Takas Odaları Merkezi bilgisayar uzmanlarının aylık net ücretleri günün koşullarına göre yeniden belirlenmiştir.


GSD Yatırım Bankası A.Ş. ve Habib Bank Limited İstanbul Türkiye Merkez Şubesi sırasıyla 2.11.2007 ve 18.12.2007 tarihi itibariyle fiziken ibraz edilmeksizin yapılan çek takası sistemine katılmışlardır.


Ülkemizde mali sektörün kapsamlı olarak değerlendirilmesi amacıyla Dünya Bankası ve Uluslararası Para Fonu yetkililerince gerçekleştirilen “Mali Sektörün Değerlendirilmesi Programı” çalışmaları kapsamında BTOM, Uluslararası Mutabakatlar Bankası (BIS) – Ödeme ve Menkul Kıymet Sistemleri Komitesi tarafından yayımlanan “Sistemik Öneme Sahip Ödeme Sistemleri İçin Temel Prensipler” çerçevesinde değerlendirilmiştir.


İYİLEŞTİRME ve GELİŞTİRME ÇABALARI

BTOM elektronik çek takası yeni yazılımı kapsamında, Ankara ve İstanbul takas odaları arasında bulunan mevcut kiralık hattın yedeklenmesi sağlanmış ayrıca ana hat ve yedek hattın sürekli takip edilebilmesi için operatör ara yüz programına ek yazılım hazırlanarak kurulmuştur.


Ankara ve İstanbul takas odaları arasındaki internet hatlarının erişim kapasitesi iki katına çıkarılmıştır.


BTOM elektronik çek takası yeni yazılımı ile ilgili olarak, Bankalararası İstanbul Takas Odası’nda bulunan sunucuların hafıza kapasitesinin artırılması için satın alınmış olan yeni hafıza kartlarının montajı yapılmış ve anılan Oda’daki operatör bilgisayarlarında gerekli yazılım güncellemeler gerçekleştirilmiştir.


BTOM elektronik çek takası yeni yazılımında bankaların kimlik doğrulamasında kullanılan güvenlik sertifikaları güncellenmiş, söz konusu çalışmalar kapsamında isteyen bankaların takas elemanları tarafından kullanılan özel şifreler yenilenmiştir.


BTOM elektronik çek takası sisteminin yeni yazılımı kapsamında, bankalara hızlı, güvenilir ve esnek çek bilgisi dağıtımı yapılabilmesi amacıyla, yüksek standartlı teknoloji uygulaması gerektiren görüntü transferi ön çalışmaları devam etmektedir.


BÖLÜM III

2007 YILI BİLANÇO ve GELİR-GİDER YAPISI

  • BİLANÇO
    1. AKTİF KALEMLERİN İNCELENMESİ

      Bankalararası Takas Odaları Merkezi'nin dönen ve duran varlıklar kalemlerinden oluşan aktif kıymetleri toplamı 2006 yılında 28.599 YTL iken, 2007 yıl sonu itibariyle 26.233 YTL olarak gerçekleşmiştir.

      1. Dönen Varlıklar
        1. Bankalar

          2007 yıl sonu itibariyle bir önceki yıla göre reel yüzde 13,4 azalarak 26.233 YTL olan toplam aktiflerin tamamı bankalar kaleminden oluşmaktadır. Bu tutarı, Bankalararası Takas Odalarında çalışan personelin 2007 Aralık ayındaki ücretlerinden yapılan vergi, fon, prim ve sendika kesintileri oluşturmaktadır. Bu hesap 2008 Ocak ayında tasfiye edilmiştir.

      2. Duran Varlıklar
        1. Gayrimenkuller:

          “Maddi Duran Varlıklar” içinde yer alan gayrimenkullerin toplam tutarı yıl sonu itibariyle 19.556 YTL olarak gerçekleşmiştir. Gayrimenkuller, “Bankalararası Takas Odaları Merkezi-BTOM” tüzel kişiliği adına satın alınmış olan Bankalararası İstanbul, İskenderun, Edirne ve Bursa Takas Odalarına ait hizmet yerleri ile Bankalararası Ankara Takas Odası hizmet binasındaki Merkez’e ait 5050/1.800.000 hisseden oluşmaktadır.

        2. Menkuller:

          31 Aralık 2006 tarihi itibariyle 305.527 YTL olan menkuller toplamı, 2007 yılı içerisinde yapılan 4.288 YTL'lik bilgisayar donanım alımları nedeniyle yıl sonunda 309.815 YTL olarak gerçekleşmiştir.

        3. Diğer Maddi Olmayan Duran Varlıklar:

          2006 yılında 190.604 YTL olan diğer maddi olmayan duran varlıklar kalemi 2007 yıl sonu itibariyle 192.593 YTL olarak gerçekleşmiştir.

        4. Birikmiş Amortismanlar:

          Duran varlıklar hesabı altındaki tüm kalemlerin tamamına amortisman ayrılmıştır. Birikmiş amortismanlar 2007 yılında, maddi duran varlıklar için 329.371 YTL, maddi olmayan duran varlıklar için 192.593 YTL olmak üzere toplam 521.964 YTL olarak bilançonun aktifinde (-) olarak yer almaktadır. 2006 yılında 515.687 YTL tutarında olan birikmiş amortismanlar 2007 yılında duran varlıklara yapılan yatırım nedeniyle 6.277 YTL’lik artış göstermiştir.

          Aktifte yer alan kıymetlerin yıllar itibariyle karşılaştırmalı dağılımı Ek Tablo 1’de gösterilmiştir.

    2. PASİF KALEMLERİN İNCELENMESİ

      Bankalararası Takas Odaları Merkezi’nin, ödenecek vergi ve diğer yükümlülüklerden oluşan pasif kaleminin toplamı 2007 yılında 26.233 YTL olarak gerçekleşmiştir.

      Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar

      1. Alınan Avanslar:

        Bankalardan 2007 yılı içinde takas odaları faaliyetleri nedeniyle alınan avanslardan yapılan harcamalardan kalan bakiye yıl sonunda bankalara iade edildiğinden, bu kalemin bakiyesi bilançoda sıfır olmuştur.

      2. Ödenecek Vergi ve Diğer Yükümlülükler:

        Ödenecek vergi ve diğer yükümlülükler hesabı, bankalararası takas odalarında çalışan personelin 2007 yılının Aralık ayı ücretlerinden kesilen ve kanuni kesintiler ile işveren katkısı olarak ilgili kuruluşlara 2008 yılının Ocak ayı içerisinde ödenen vergi, fon, prim ve sendika kesintilerinin toplamından oluşmaktadır. Söz konusu kalem 2006 yılında 24.469 YTL iken, 2007 yılında reel yüzde 1,2’lik artışla 26.233 YTL olarak gerçekleşmiştir.

      Pasifte yer alan kıymetlerin yıllar itibariyle karşılaştırmalı dağılımı Ek Tablo 1’de gösterilmiştir.

    3. NAZIM HESAPLAR

      Nazım hesaplar, muhtelif firmalara sözleşme karşılığı yaptırılan işler nedeniyle alınan 2 adet teminat mektubunun toplam tutarı olup; 2007 yılında 2006 yılına göre herhangi bir değişiklik olmadan 13.160 YTL olarak gerçekleşmiştir.

  • GELİR-GİDER TABLOSU

    Bankalararası Takas Odaları Merkezinin bankalardan tahsil edilen paralar ile katılım paylarından karşılanan harcamaları 2006 yılına göre 404.845 YTL azalarak 952.115 YTL’ye gerilemiştir.

    1. GELİRLER

      Bankalardan Tahsil Edilen Paralar:

      Bankalararası takas odaları faaliyetleri nedeniyle yapılan masrafları karşılamak amacıyla Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetmeliği'nin 12 nci maddesi hükümleri çerçevesinde katılımcılardan 2007 yılı içinde, işletme masrafları karşılığı olarak bir önceki yıla göre yüzde 30’luk bir azalışla 952.115 YTL tahsil edilmiştir.

    2. GİDERLER

      Bankalararası takas odalarında 2007 yılı içinde yapılan harcamaların ilgili takas odalarına ve masraf türlerine göre dökümü Ek Tablo 3’te gösterilmiş olup, söz konusu giderlerdeki gelişmeler aşağıda özetlenmiştir.

      1. Gayrimenkullere Ait Satın Alma, Vergi ve Sair Giderler:

        Bankalararası Takas Odaları Merkezi adına kayıtlı hizmet yerlerine ilişkin vergi ve sair giderler ile çevre temizlik vergisi toplamı 2007 yılında bir önceki yıla göre yüzde 3,5 oranında artarak 3.112 YTL olmuştur.

      2. Hizmet Yeri Yangın Sigortası Giderleri:

        Bankalararası Takas Odaları Merkezi adına kayıtlı hizmet binalarının 2007 yılı içinde yangın tehlikesine karşı yaptırılan sigorta giderleri tutarı bir önceki yıla göre yüzde 58 oranında azalarak 1.306 YTL olmuştur.

      3. Bilgisayar Donanım Giderleri:

        2006 yılında 5.626 YTL olarak gerçekleşen donanım harcamaları, 2007 yılında 4.288 YTL’ye gerilemiştir.

      4. Bilgisayar Yazılım Giderleri:

        2006 yılında 979 YTL olan bilgisayar yazılım giderleri, 2007 yılında esas olarak Bankalararası Takas Odaları Merkezi web sitesi güvenlik sertifikası ile antivirüs yazılım programları alımları nedeniyle 1.989 YTL’ye yükselmiştir.

      5. Bina Tadilat ve Onarım Giderleri:

        2006 yılında Bankalararası Ankara Takas Odası’nın yenileme harcamaları ve İstanbul Takas Odası’nın yeni hizmet yerine taşınması nedeniyle 82.541 YTL olan bu gider kalemi, 2007 yılında Bankalararası İstanbul Takas Odası’na ait tadilat ve onarım giderleri nedeniyle 7.772 YTL olarak gerçekleşmiştir.

      6. Elektronik Cihaz Sigorta Gideri:

        2006 yılında 1.205 YTL olan sigorta giderleri, 2007 yılında 1.601 YTL'ye yükselmiştir.

      7. Personel Ücreti, İkramiye, Fazla Çalışma Ücretleri, Yolluklar ve Kanuni Kesintiler:

        Banka-Sigorta İşçileri Sendikası (BASİSEN) ile yapılan X. Dönem Toplu İş Sözleşmesi uyarınca, personelin ücretlerine 1 Mart 2007 tarihinde yüzde 11,16 oranında zam yapılmasına rağmen çalışan sayısında görülen azalış sonucu personel giderleri kalemi bir önceki yıla göre yüzde 14,4’lük bir azalışla 748.222 YTL olarak gerçekleşmiştir. Diğer taraftan 2006 yılında toplam giderler içerisinde yüzde 64,4'lük paya sahip olan söz konusu kalemin payı 2007 yılında toplam giderlerdeki azalışa bağlı olarak yüzde 78,6’a yükselmiştir.

      8. Ayni Yardımlar:

        2007 yılı içinde ayni yardımlar toplamı bir önceki yıla göre 320 YTL artarak 3.990 YTL olarak gerçekleşmiştir.

      9. Sağlık Yardımları:

        2007 yılında sağlık yardımları tutarı 8.487 YTL azalarak toplam 36.122 YTL olmuştur.

        Personel için yapılan giderler toplam olarak dikkate alındığında;

        • Personel Ücreti, İkramiye, Fazla Çalışma Ücretleri, Yolluklar ve Kanuni Kesintiler için 748.222 YTL,
        • Ayni Yardımlar için 3.990 YTL,
        • Sağlık Yardımları için 36.122 YTL

        olmak üzere toplam 788.334 YTL’lik bir gider oluşmuştur.

        2006 yılı içerisinde personele ilişkin söz konusu kalemlerin toplam giderler içindeki payı yüzde 68 iken, 2007 yılında bu oran yüzde 83’e yükselmiş, ancak toplam personel giderleri 2006 yılına göre reel olarak yüzde 19 oranında azalış göstermiştir.

      10. Satın Alınmış Demirbaş Giderleri:

        2006 yılında 580 YTL iken, 2007 yılında demirbaş alımı yapılmamıştır.

      11. Bakım Onarım Giderleri:

        Bankalararası Takas Odaları hizmet binaları ile kullanılan demirbaş eşyanın 2007 yılı içindeki bakım ve onarım giderleri toplamı bir önceki yıla göre 112.660 YTL azalarak 26.286 YTL’ye gerilemiştir.

      12. Haberleşme Giderleri:

        2007 yılı içinde kiralık hat ile internet erişim hizmetine ödenen ücretleri de kapsayan haberleşme giderleri, 2006 yılına göre 9.734 YTL azalarak 66.203 YTL olmuştur.

      13. Elektrik Su Giderleri:

        Bir önceki yıla göre 18.890 YTL azalan elektrik ve su giderleri toplamı 12.079 YTL olmuştur.

      14. İşyeri Yönetim ve Yakacak Giderleri:

        Bankalararası Takas Odaları hizmet binalarının ısıtılması ve yönetim amacıyla yapılan harcamalar toplamı bir önceki yıla göre 3.613 YTL azalarak 15.899 YTL’ye gerilemiştir.

      15. Matbua ve Kırtasiye Giderleri:

        Matbua ve kırtasiye giderleri, bir önceki yıla göre 1.622 YTL azalarak 2.123 YTL’ye gerilemiştir.

      16. Bilgisayar Tüketim Malzemesi:

        Bilgisayar tüketim malzemesi bir önceki yıla göre 4.705 YTL azalarak 2007 yılında 1.220 YTL olarak gerçekleşmiştir.

      17. Temizlik Malzemesi Giderleri:

        Bankalararası Takas Odalarında temizlik malzemesi giderleri bir önceki yıla göre 1.804 YTL azalarak 2007 yılında 500 YTL olmuştur.

      18. Avukatlık Ücreti:

        2006 yılında ödenen 5.300 YTL’lik avukatlık ücreti, 149 YTL artarak, 2007 yılında 5.449 YTL olmuştur.

      19. Mali Müşavirlik Ücreti:

        2006 yılında 2.000 YTL mali müşavirlik ücreti ödenirken, söz konusu ücret 2007 yılında 2.300 YTL olarak gerçekleşmiştir.

      20. Sair Giderler:

        Sair giderler kalemi bir önceki yıla göre 5.474 YTL azalarak 3.243 YTL olarak gerçekleşmiştir.

      21. Yurt içi Seyahat Gideri:

        2006 yılında elektronik çek takası eğitimi ve kurulumu nedeniyle 44.115 YTL olarak gerçekleşen yurt içi seyahat ücreti, yazılım güncellenmesi ve şifre değişiklikleri için yapılan sınırlı sayıdaki seyahatler nedeniyle 2007 yılında 8.403 YTL olmuştur.

ÇEK MALİYETİ

Bankalararası takas odalarındaki faaliyetlerin etkin bir şekilde yerine getirilmesi sonucu 2007 yılında toplam harcamalar bir önceki yıla göre yüzde 30 azalırken, aynı dönemde hesaplaşmaya tabi tutulan çek adedi yüzde 5,6 artmıştır. Bu çerçevede, yıl içinde yapılan harcamaların hesaplaşmaya tabi tutulan çek adedine oranını gösteren çek başına maliyet 2006 yılında 5,8 Ykr iken, 2007 yılında yüzde 33,6 azalışla 3,8 Ykr’ye gerilemiştir (Grafik 7).

Grafik 7. Bankalararası Takas Odalarında Hesaplaşmaya Tabi Tutulan Çek Adetleri ile Çek Başına Maliyet (Bin Adet, Kr)
Kaynak: BTOM

Benzer hesaplama işleme alınan çek adetlerine göre yapıldığında 2006 yılında 5,4 Ykr olan çek başına maliyetin 2007 yılında 3,5 Ykr’ye gerilediği görülmektedir.


2007 yılında yapılan giderlerden bankalara eşit olarak paylaştırılan tutarlar düşüldükten sonra, 2007 yılı avansının kapatılmasında kullanılan toplam çek adedine göre hesaplanan çek maliyeti 3,4 Ykr olmuştur.


Bankalararası Takas Odaları Merkezi’nin 2007 yılında yapılan harcamalarının çek başına maliyetini etkileyen kalemler incelendiğinde, bu maliyetin yüzde 79’luk kısmını personel ücretlerinin oluşturduğu görülmektedir. Haberleşme giderleri (yüzde 7), sağlık yardımları (yüzde 4), Bakım Onarım Giderleri (yüzde 3), İşyeri Yönetim ve Yakacak Giderleri (Yüzde 2), Elektrik Su Giderleri (yüzde 1,3) Yurt İçi Seyahat Ücreti (yüzde 0,9), Bina Tadilat ve Onarım Giderleri (yüzde 0,8) çek başına maliyeti etkileyen diğer önemli kalemler olarak ortaya çıkmaktadır (Ek Tablo 7).


BÖLÜM IV

EK TABLOLAR