BÖLÜM I
  1. SUNUŞ
  2. BANKALARARASI TAKAS ODALARI FAALİYETLERİ
  3. 2004 YILI İDARİ FAALİYETLERİ
  4. İYİLEŞTİRME VE GELİŞTİRME ÇALIŞMALARI
BÖLÜM II
  1. BİLANÇO VE GELİR-GİDER TABLOSU
  2. ÇEKİN MALİYETİ
BÖLÜM III
  1. İSTATİSTİKİ BİLGİLER ve GRAFİKLER

BÖLÜM I

BANKALARARASI TAKAS ODALARI MERKEZİ

1211 sayılı Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Kanunu'nun 55 inci maddesi ve 3167 sayılı Çekle Ödemelerin Düzenlenmesi ve Çek Hamillerinin Korunması Hakkında Kanun'un 6 ncı maddesinin Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’na verdiği yetki uyarınca, çeklerin banka şubeleri arasında hesaben tesviyesini sağlamak amacıyla tüzel kişiliği haiz olarak kurulmuş olan Bankalararası Takas Odaları Merkezi (BTOM) ve bu Merkeze bağlı bankalararası takas odaları, Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetmeliği ile bu Yönetmeliğe ilişkin İzahname esasları çerçevesinde faaliyetlerini sürdürmektedir.


Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetmeliği'nin 5 inci maddesi uyarınca Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetim Kurulu, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Bankacılık ve Finansal Kuruluşlar Genel Müdür veya Genel Müdür Yardımcısı ile Türkiye Bankalar Birliği Yönetim Kurulu'nu oluşturan bankaların (kalkınma ve yatırım bankaları hariç) en az şube müdürü seviyesindeki temsilcilerinden oluşmakta, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası temsilcisi kurulun başkanlık görevini yürütmektedir. 2004 yılında,


  1. Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankası A.Ş.,
  2. Türkiye İş Bankası A.Ş.,
  3. Türkiye Halk Bankası A.Ş.,
  4. Türkiye Vakıflar Bankası T.A.O.,
  5. Yapı Kredi Bankası A.Ş.,
  6. Akbank T.A.Ş.,
  7. Türkiye Garanti Bankası A.Ş.,
  8. Denizbank A.Ş.,
  9. Oyakbank A.Ş.,
  10. Türk Ekonomi Bankası A.Ş.,
  11. Finansbank A.Ş.,
  12. HSBC Bank A.Ş.

temsilcileri yönetim kurulu üyesi olarak görevlerini sürdürmüşlerdir.


Takas işlemleri, 18 Ekim 1993 tarihinden itibaren Bankalararası İstanbul Takas Odası'nda, 16 Haziran 1997 tarihinden itibaren de Bankalararası Ankara Takas Odası'nda elektronik ortamda yürütülmektedir. 16 Nisan 1998 tarihinde Bankalararası İstanbul Takas Odası’nda başlatılan uygulama ile çek takası; isteyen banka ve özel finans kurumlarınca çek başına işlem maliyetlerini ve çeklerin naklinde karşılaşılacak riskleri azaltmak ve işlemleri hızlandırmak amacıyla, Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetim Kurulu’nca hazırlanan protokolü imzalamak suretiyle elektronik ortamda fiziken ibraz edilen çeklerle birlikte fiziken ibraz edilmeksizin sadece çek bilgileri üzerinden yapılmaktadır.


Bu sisteme katılan bankalar yurt çapındaki tüm şubelerinden takasa konu olabilecek çekleri Bankalararası İstanbul Takas Odası’nda işleme alabilmektedirler. Bunun sonucunda, 31 Aralık 2004 itibariyle çek takasının ihmal edilebilecek kadar küçük bir kısmı hariç olmak üzere tamamına yakın bölümü İstanbul Takas Odasında yürütülür hale gelmiştir.


31 Aralık 2004 tarihi itibariyle bankalararası takas odaları faaliyetlerine katılan banka ve özel finans kurumlarının sayısı 44 tür. Bunlardan 34’ü fiziken ibraz edilmeksizin yapılan çek takası sistemine katılmaktadır.


Bankalararası Takas Odaları Merkezi çek takası sisteminde yer alan 10 banka tek şubeli olup, bunlardan 3 banka fiziken ibrazsız çek takası sistemine, 7 banka da fiziki ibrazlı çek takasına katılmaktadır. Bu bankalar sadece İstanbul’da faaliyet gösterdiklerinden çek takas işlemlerini İstanbul Takas Odası’nda yürütmektedirler.


Çek takası faaliyetleri ödeme sistemleri içerisinde önemli bir yer tutmakta, düzenli, sürekli ve sorunsuz bir şekilde hizmet verebilmesi büyük önem taşımaktadır. En son 2000 yılında gerekli iyileştirmeler yapılan yazılımla ilgili olarak değişen koşullara göre ihtiyaçların takas programına yansıtılması, transfer edilen bilgi içeriğinin geliştirilmesi ve daha hızlı takas yapılabilmesi için BTOM bilgisayar uzmanlarınca ön çalışmalar başlatılmış ve değişik uygulamalar incelenmiştir. Hizmet kalitesinin ve etkinliğinin arttırılabilmesi, teknik gelişmelerin takip edilebilmesi ve bankaların taleplerinin karşılanabilmesi için yazılımda ve buna bağlı olarak donanımda günün koşullarına uygun yeni bir iyileştirme yapılması planlanmıştır.


Konu Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetim Kurulu’nun 14.6.2004 tarihinde yaptığı toplantıda görüşülmüş ve elektronik çek takası sisteminde kullanılan mevcut yazılımın  hazırlanan teknik rapor uyarınca yenilenmesi ve doğabilecek donanım ihtiyacının giderilmesi amacıyla Yönetim Kurulu Başkanı yetkilendirilmiştir.


Bankalara 23 Temmuz 2004 tarihinde bir yazı gönderilerek, çek takası sisteminin yazılımının yenilenmesinin kararlaştırıldığı ve bankalararası çek takası sisteminin geliştirme aşamasında Microsoft tabanlı bir sistem kurulmasının planlandığı, bu sistem dahilinde bankalar ile iletişimin otomatize edilmesi ve paket alışverişinin güvenlik kriterlerine uygun olarak sağlanabilmesi için Microsoft BizTalk Server 2004 kullanılmasının düşünüldüğü belirtilmiş ve konuya ilişkin görüşlerinin belirtilmesi istenmiştir. Bankalardan alınan olumlu görüşler doğrultusunda, halen bazı bankaların da söz konusu sistemi kullandığı ve maliyet avantajı da göz önüne alınarak çek takası sistemi için seçenekler arasında en uygun çözüm olacağı düşünülen Microsoft Biz Talk Server ile deneme sürümü yazılım testlerine 9 Ağustos 2004 tarihinde başlanmıştır.


Ön testlerin sonuçlarının değerlendirilmesinden sonra 14 Ekim 2004 tarihinde bankalara gönderilen bir yazı ile yeni çek takası sisteminde  Microsoft tabanlı Microsoft BizTalk Server 2004 Partner Edition kullanılacağı, bankalar için belirlenen minimum sistem gereksinimleri ve tek bilgisayar üzerine kurulabilmesi için gereken bazıları seçenekli minimum yazılım gereksinimleri duyurulmuştur.


Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetim Kurulu’nun 11 Kasım 2004 tarihindeki toplantısında yapılan çalışmalar hakkında bilgi edinilmiş ve muhtelif seçenekler arasında iletişim arayüzü için en uygun seçimin Microsoft BizTalk Server 2004 Partner Edition olduğu oybirliği ile teyit edilmiştir.


Diğer taraftan; 31 Ocak 2004 tarih ve 25363 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 5083 sayılı “Türkiye Cumhuriyeti Devletinin Para Birimi Hakkında Kanun” uyarınca, 1 Ocak 2005 tarihinden itibaren Yeni Türk Lirasına geçilmiştir. Bankalararası Takas Odaları Merkezi çek takası işlemlerinin 1 Ocak 2005 tarihinden itibaren Yeni Türk Lirası (YTL) üzerinden yürütüleceği ve tutarların kuruşlu olarak işleme alınacağı bankalara duyurulmuş bu kapsamda çek takasına ilişkin bilgisayar yazılımında YTL’ye uyum amacıyla bazı değişiklikler yapılmış ve yeni bir çek takası yazılım sürümü hazırlanmıştır.


Hazırlanan geçiş takvimi 19 Kasım 2004 tarihli yazı ile bankalara duyurulmuş ve her banka ile yapılan testler sonucunda bir süre paralel işletim yürütülmüş ve sorunsuz bir geçiş sağlanmıştır.


BANKALARARASI TAKAS ODALARI FAALİYETLERİ

2004 yılında faaliyetlerine devam eden takas odalarında 66.152 trilyon TL tutarında 8,5 milyon adet şehir içi, 74.488 trilyon TL tutarında 18,8 milyon adet şehir dışı olmak üzere toplam 140.640 trilyon TL tutarında 27,3 milyon adet çek işlem görmüştür. Ancak günlük takas işlemleri sonucunda herhangi bir nedenle iade edilen çek adet ve tutarları toplamdan düşüldüğünde, hesaplaşmanın yapıldığı günlük takas sonuçlarına esas olan 25.345.433 adet ve 131.846 trilyon TL tutarında çekin işlem gördüğü ve toplam içinde yüzde 7.1 oranında çekin iade edildiği görülmektedir. İade edilen çekler hariç olmak üzere bir önceki yıla göre toplam çek tutarında yüzde 20,4 oranında artış,çek adedinde ise yüzde 3,3 oranında azalış olmuştur.

 31 Aralık 2003 – 31 Aralık 2004 döneminde,

  • Takasa konu toplam çek tutarında yüzde 20,4
  • Emisyon hacminde yüzde 26,1
  • Para arzında (M2Y) yüzde 22.9
  • Bankacılık sektörünün aktif büyüklüğünde yüzde 22,7
  • Toptan eşya fiyat endeksinde yüzde 13,8
  • Tüketici fiyatları endeksinde ise yüzde 9,3

oranında yıllık artış gerçekleşmiştir.

Buna göre bankalararası takas odalarında işlem gören toplam çek tutarında TEFE’ye göre yüzde 5.8 oranında reel artış olmuştur.

Bankalararası takas odalarına ibraz edilen çeklerin 31 Aralık 2003 – 31 Aralık 2004 döneminde karşılaştırılması ve yıllar itibariyle gelişimi aşağıdaki çizelgede verilmektedir.


  ÇEK ADEDİ ÇEK TUTARI (TL)
  Şehir içi Şehir dışı Toplam Şehir içi Şehir dışı Toplam
31 Aralık 2003 8.544.655 17.676.769 26.221.424 56.317.625.690 53.135.248.694 109.452.874.365
31 Aralık 2004 8.050.488 17.294.945 25.345.433 63.507.882.309 68.338.431.347 131.846.313.656
Değişim Tutarı -494.167 -381.824 -875.991 7.190.256.619 15.203.182.653 22.393.439.291
DeğişimYüzdesi -5,7 -2,1 3,3 12,7 28,6 20,4
Kaynak : BTOM

Grafik 1. Bankalararası Takas Odalarında Hesaplaşmaya Tabi Tutulan Çeklerin Gelişimi
Kaynak: BTOM

Bankalararası takas odalarında 1 Ocak 2004–31 Aralık 2004 döneminde, işlem gören toplam çek adedinin binde 4’ü Ankara Takas Odası’nda, diğer çekler ise İstanbul Takas Odası'nda işleme alınmış olup, aynı dönemde takas odalarında işlem gören toplam çek tutarının binde 5’i Ankara Takas Odası’nda, kalanı Bankalararası İstanbul Takas Odası’nda gerçekleşmiştir. (Tablo 8)


31 Aralık 2004 itibariyle fiziken ibraz olmaksızın çek bilgileri üzerinden takas yapan 29 banka ve 5 özel finans kurumunun (TABLO 12) genel toplam içindeki payı yüzde 99.7 Bankalararası İstanbul Takas Odası'ndaki payı yüzde 99.5 olmuştur.


Elektronik ortamda çek takasının başladığı 18 Ekim 1993 tarihinden itibaren İstanbul Takas Odası’nın toplam takas içindeki işlem hacmi yıllar itibariyle aşağıdaki tablo ve grafikte gösterilmektedir.


Grafik 2. Bankalararası İstanbul Takas Odasında İşleme Alınan Çeklerin Toplam İçindeki Yeri
Kaynak: BTOM

Grafikte de görüldüğü gibi, İstanbul Takas Odası’nın işlem hacmindeki artış, fiziken ibrazsız çek takası uygulamasının başladığı 16 Nisan 1998 tarihinden itibaren giderek artan bir seyir izleyerek 2003-2004 yıllarında yüzde 99,9’a ulaşmıştır.

Diğer taraftan, 2004 yılı içinde bankalararası takas odalarında bankalarca takasa verilerek işlem gören 27.283 bin adet çekin banka ve özel finans kurumları arasındaki dağılımına bakıldığında;

  • T.Garanti Bankası A.Ş. 3.270 bin adet çek (yüzde 12,0),
  • Yapı ve Kredi Bankası A.Ş. 2.883 bin adet çek (yüzde 10,4),
  • T.İş Bankası A.Ş. 2.768 bin adet çek (yüzde 10,1),
  • Akbank T.A.Ş. 2.159 bin adet çek (yüzde 7,9)

ile ilk dört sırayı aldığı ve işlem hacminin yüzde 40,4 ünü oluşturduğu görülmektedir.


Grafik 3. 2004 Yılı İçerisinde Bankalararası Takas Odalarında En Fazla İşlem Hacmine Sahip Bankalar
Kaynak: BTOM

2004 YILI İDARİ FAALİYETLERİ

Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetim Kurulu’nun Bankalararası Takas Odaları Merkezi ve bu Merkeze bağlı odaların faaliyetleri ile ilgili olarak yıl içinde yaptığı toplantılarda aldığı kararlardan önemli görülenleri aşağıda belirtilmiştir.


  1. 5083 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Devletinin Para Birimi Hakkında Kanun uyarınca, 1.1.2005 tarihinden itibaren Türk Lirasından altı sıfır atılması ve yeni para birimine geçilmesi nedeniyle, Bankalararası Takas Odaları Merkezi çek takası sisteminde işlemlerin anılan tarihten itibaren Yeni Türk Lirası ve Yeni Kuruş üzerinden yürütülmesine karar verilmiştir. (Karar no: 120, Karar tarihi: 14 Haziran 2004),
  2. Bankalararası Takas Odaları Merkezi çek takası sistemi işletiminde kullanılan mevcut yazılım ve donanımda bazı sorunların ortaya çıkması ve transfer edilen bilgi içeriğinin bankaların talepleri doğrultusunda geliştirilmesi amacıyla, iyileştirme yapılması için hazırlanan teknik rapor da göz önüne alınarak yazılımın yenilenmesi ve bu kapsamda oluşabilecek donanım ihtiyacının ve iletişim bağlantılarının sağlanması için Bankalararası Ankara Takas Odası Yönetim Komitesi’nce alınacak Karara göre gerekli ödeneğin tahsisi için Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetim Kurulu Başkanı’na yetki verilmiştir.(Karar no: 120, Karar tarihi: 14 Haziran 2004),
  3. Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetim Kurulu’nun 14.6.2004 tarihli toplantısında Bankalararası Takas Odaları Merkezi çek takası yazılımının yenilenmesi hakkında alınan karar doğrultusunda, bankalardan alınan olumlu görüşler, bazı bankaların söz konusu sistemi kullanması ve maliyet avantajı da göz önüne alınarak çek takası sistemi için seçenekler arasından Microsoft Biz Talk Server 2004’ün en uygun seçim olduğuna karar verilmiştir. (Karar no: 121, Karar tarihi: 11 Kasım 2004),
  4. Bankalararası Takas Odaları Merkezi ile Banka-Sigorta İşçileri Sendikası BASİSEN arasında yapılacak IX. Dönem Toplu İş Sözleşmesi görüşmelerini yürütmek, uyuşmazlık zaptını veya sözleşmeyi imzalamak ve diğer işlemler için,
    T.C. Merkez Bankası İ.Hakkı Arslan ve/veya Rifat Günay,
    Yapı ve Kredi Bankası A.Ş. Şehnaz Göğebakan,
    Akbank T.A.Ş. Necdet Demirci,
    T. İş Bankası A.Ş.     Sedat A. Tosyalı,
    T. Dış Ticaret Bankası A.Ş.   Ayperi Uras
    ın yetkili kılınmasına ve yeterli sayıda gözlemci bulundurulmasına karar verilmiştir. (Karar no: 119, Karar tarihi: 12 Mayıs 2004),
  5. Bankalararası Ankara Takas Odası’nda çalışan personelden süresi dolanların emekli edilip edilemeyeceği hususunun İş Kanunu çerçevesinde incelenmesi ve emekli edilmesinin mümkün olması halinde süresi dolan personelin emekli edilmesi konusunda Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetim Kurulu Başkanı yetkilendirilmiştir. (Karar no:122, Karar tarihi: 28.12.2004),
  6. Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetim Kurulu’nun 12.5.2004 tarihli toplantısında alınan Karar uyarınca; Bankalararası Takas Odaları Merkezi ile Banka-Sigorta İşçileri Sendikası BASİSEN arasında yapılacak IX. Dönem Toplu İş Sözleşmesi görüşmelerini yürütmek, uyuşmazlık zaptını veya sözleşmeyi imzalamak ve diğer işlemler için temsilci seçilen ancak, Türkiye Bankalar Birliği’nin 26.5.2004 tarihindeki Genel Kurul toplantısı sonucunda; anılan Birliğin Yönetim Kurulu’ndaki görev süresi ile birlikte Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetim Kurulu’ndaki görev süresi de sona eren T. Dış Ticaret Bankası A.Ş. ile işleri gereği temsilcisi toplantıya katılamayacak olan T. İş Bankası A.Ş.’nin yerlerine
    Denizbank A.Ş. H.Ateş Ergüler,
    T.Ekonomi Bankası A.Ş. Sezgin Şensoy
    seçilmiştir. ( Karar no: 120, Karar tarihi: 14 Haziran 2004),
  7. Bankalararası Takas Odaları Merkezi tarafından satın alınan (İstanbul, Bursa, İskenderun, Edirne) ve bedelleri satın alınma tarihinde takas faaliyetine katılan bankalardan tahsil edilen gayrimenkuller ile ilgili olarak; Bankalararası İstanbul Takas Odası’nın halen faaliyetlerini sürdürdüğü ve Bursa’daki gayrimenkulle ilgili  eski mal sahibi ile muhtelif davaların devam ettiği göz önüne alınarak, anılan yerlere ilişkin şimdilik yeni bir girişimde bulunulmamasına, İskenderun ve Edirne binalarının satışı veya kamu yararına çalışan dernek veya vakıflara hibe edilmesi hususunda vergi v.b. açısından hazırlanacak rapora göre değerlendirilmeye alınmasına karar verilmiştir. (Karar no: 121, Karar tarihi: 11 Kasım 2004),
  8. 31.12.2002 ve 30.6.2003 tarihleri itibariyle kapatılan bankalararası takas odalarından bankaların müşterek mülkiyetinde bulunan yerlerin vergi, sigorta, işyeri yönetim ve yakacak giderleri v.b. gibi harcamaları odaların kapanış tarihinden sonra da ödenmiş ve gerçekleşen giderler yıl sonunda hissedar bankalardan tahsil edilmiştir. (Karar no: 122, Karar tarihi: 28 Aralık 2004),
  9. Bankalararası Ankara Takas Odası’nda görevlerini sürdüren bilgisayar uzmanlarının çalışma ortamlarının yeniden düzenlenmesi amacıyla takas odasının yerleşik düzeninin değiştirilmesi için tadilat yapılması ve anılan Oda yönetim komitesince alınacak Karara göre gerekli ödeneğin tahsisi için Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetim Kurulu Başkanı’na yetki verilmiştir.(Karar no: 120, Karar tarihi:14 Haziran 2004),
  10. Bankalararası Ankara Takas Odası Yönetim Komitesi'nin teklifi üzerine, adıgeçen takas odasında bulunan, ekonomik ömrünü tamamlamış ve kullanılmayacak durumda olan demirbaşlar Bankalararası Takas Odaları Merkezi Alım Satım ve İhale İşleri İzahnamesinin 27 nci maddesi çerçevesinde resmi kuruluşlara hibe edilmiş, edilemeyenler imha edilmiş ve demirbaş kayıtlarından düşülmüştür. (Karar no: 120, Karar tarihi: 14.6.2004),
  11. 1 Ocak 2005 tarihinden geçerli olmak üzere, Bankalararası Takas Odaları Merkezi Alım, Satım ve İhale İşleri İzahnamesi'nin 6 ve 9 uncu maddelerinde yer alan bazı tutarlar yeniden belirlenmiştir. (Karar no: 122, Karar tarihi: 28 Aralık 2004),
  12. 1 Ocak 2005 tarihinden geçerli olmak üzere, Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetmeliği'nin 12 nci maddesinin (d) fıkrası gereğince bankalararası takas odalarına sonradan katılan bankalardan bir defaya mahsus tahsil edilen katılım payı 16.000.000.000.-TL, 12 nci maddesinin (f) fıkrası gereğince işletme masrafları karşılığı olarak alınan avans 600.000.000.-TL’sına çıkarılmıştır. (Karar no: 122, Karar tarihi:28.12.2004),
  13. Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetim Kurulu'nun 17.12.2003 tarih ve 118 no.lu Kararı ile bir bütçe döneminde gider hesapları arasında yönetim komiteleri için toplam 2.000.000.000.-TL olarak belirlenen aktarma yapma yetkisi, 1.1.2005 tarihinden geçerli olmak üzere 2.200.000.000.-TL’na yükseltilmiştir.(Karar no:122, Karar no: 28 Aralık 2004),
  14. Bankalararası Takas Odaları Merkezi adına Bursa İlinde satın alınan gayrimenkulün haksız ve hukuka aykırı şekilde işgali ve başkalarına kiraya verilmesi sonucunda söz konusu gayrimenkulden haksız olarak elde edilen kiraların iadesi için dava açılmasına karar verilmiştir. (Karar no:122, Karar tarihi: 28 Aralık 2004),

Ayrıca;

Bankalararası Takas Odaları Merkezi ile Banka-Sigorta İşçileri Sendikası BASİSEN arasında IX. Dönem Toplu İş Sözleşmesi bağıtlanmış,


Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu Varlık Yönetim Dairesi’nin 10.2.2004 tarih, 1632 sayılı yazısı gereğince Türk Ticaret Bankası A.Ş. 12.2.2004 (dahil) tarihinden, Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulu’nun 3.3.2004 tarih, 1219 sayılı Kararı uyarınca Credit Agricole Indosuez Türk Bank A.Ş. ile birleşmesi nedeniyle Credit Lyonnais İstanbul Türkiye Merkez Şubesi 15.3.2004 (dahil) tarihinden itibaren bankalararası takas odaları faaliyetlerinden çıkartılmış,


Deprem riski taşıyan ve Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetim Kurulu tarafından alınan karar uyarınca, yeni bir hizmet yeri satın alınması veya kiralanması hususunda çalışmaları devam eden Bankalararası İstanbul Takas Odası hizmet yeri için, Türkiye Bankalar Birliği’nce vezne merkezi olarak kullanılmak üzere İstanbul’da bir hizmet yeri temin edilmesi konusunda yapılan çalışmalar kapsamında, bulunacak yerde anılan Oda’nın faaliyetlerini sürdürebileceği bir alan ayrılması konusunda girişimde bulunulmuş,


BTOM leh ve aleyhine açılacak dava ve takiplere ilişkin olarak, BTOM Yönetim Kurulu’nun 25.9.2002 tarihli Kararı ile Yönetim Kurulu Başkanı’na verilen yetki çerçevesinde, Bursa İlinde bulunan gayrimenkulle ilgili olarak;


a) Protokol gereğince, 2003 yılı Haziran ayından itibaren günümüze kadar işlemiş olan cezai şart alacaklarının tahsili için icra takibi ve diğer hukuki işlemleri yapmak,


b) Taşınmazın haksız ve hukuka aykırı işgaline ve başkalarına kiraya verilmesine son verilmesi için üçüncü şahıslar aleyhine müracaatta bulunmak ve gerekirse tahliye davası açmak üzere


vekil olarak Avukat Murat Davarcı tayin edilmiş,


Bankalararası takas odalarında çalışan personel için Bankalararası Takas Odaları Merkezi ile Banka Sigorta İşçileri Sendikası (BASİSEN) arasında imzalanan Toplu İş Sözleşmesi uyarınca grup sağlık sigortası yapılmış,


Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetim Kurulu’nun 26 Nisan 2001 tarihli Kararı ile Yönetim Kurulu Başkanı’na verilen yetki çerçevesinde; 13 Nisan 2000 tarih, 105 no. lu Karar doğrultusunda Aybim Bilgisayar Tic. Ltd. Şti. ile imzalanan Bakım, Destek ve İşletme Sözleşmesi’nin süresi uzatılmış,


Bankalararası Takas Odaları Merkezi’nde proje sorumlusu bilgisayar uzmanı olarak Çağdaş Aydın, 01.06.2004 tarihinde göreve başlatılmış,


Bankalararası Takas Odaları Merkezi bilgisayar uzmanları Ahmet Engin Görgüliçten, Asım Fatih Çağlayan ve tasarımcı Erkan Erdal’ın aylık net ücretleri günün koşullarına göre yeniden belirlenmiş,


Bankalararası takas odalarında çalışan bilgisayar uzmanlarının işin gereği yapacakları yurt içi seyahatlerde ödenen gündelik ve zaruri gider tutarları 1.1.2004 tarihinden geçerli olmak üzere yeniden belirlenmiş,


Türkoğlu Demir ve Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. vekili Celal Taştan tarafından BTOM aleyhine açılan 2004/710 Esas no.lu davaya ilişkin olarak 9.12.2004 tarihinde cevap dilekçesi verilmiş,


Bankalararası İstanbul Takas Odası’na ADSL internet bağlantısı kurulmuş,

Bankalararası takas odalarının yıl içerisinde gereken ödenek ve ek ödenek ihtiyaçları karşılanmış,


Bursa İlinde bulunan gayrimenkulün satıcı tarafından 3. bir kişiye kiralanması ile ilgili olarak BTOM adına açılan kamu davasının takibi için yetkilendirilen Avukat Murat Davarcı tarafından, davanın ön ödeme şartıyla ortadan kaldırılması nedeniyle, söz konusu kararın bozulması için temyize gidilmiştir.


Diğer taraftan;


31.12.2002 tarihinde kapatılan Bankalararası Diyarbakır Takas Odası hizmet yeri ile ilgili olarak mal sahipleri tarafından Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetim Kurulu Başkanlığı aleyhine Diyarbakir 3. Asliye Hukuk Mahkemesi nezdinde E.2004/98 sayılı dosya üzerinden kira alacağı hakkında dava açılmış, 


Arap Türk Bankası A.Ş. 10.5.2004, WestLB AG Merkezi Dusseldorf İstanbul Merkez Şubesi 11.10.2004 tarihinde fiziken ibrazsız çek takası sistemine katılmıştır.


İYİLEŞTİRME ve GELİŞTİRME ÇABALARI

Bankaların bilgisayarlaşma düzeyi göz önünde bulundurularak, takas odası sisteminin günün koşullarına göre uyarlanması amacıyla yürütülen çalışmalar çerçevesinde;

i. Gelişen teknoloji ve değişen koşullara göre ihtiyaçların takas programına yansıtılması amacıyla yazılımın yenilenmesi ve transfer edilen bilgi içeriğinin bankaların talepleri doğrultusunda geliştirilmesi ve daha hızlı takas yapılabilmesi için BTOM bilgi işlem birimi tarafından gerekli çalışmalara Haziran 2004’de başlanmıştır.

ii. Bu kapsamda öncelikle mevcut elektronik çek takası sisteminin analizleri tamamlanmış ve bankaların konuya ilişkin görüşleri alınmıştır.

iii. Mevcut sistem üzerinde yapılan analiz çalışmaları ve bankalardan gelen görüşler doğrultusunda yeni elektronik çek takası sistemi gereksinim dokümantasyonu hazırlanmış ve proje geliştirme faaliyetleri kapsamında bir Avrupa Birliği standardı olan V-Model methodolojisi benimsenmiştir.

iv. Yeni elektronik çek takası sistemi, geliştirme ve uygulama platformu olarak Microsoft tabanlı teknolojilere dayanmakta olup, geleceğe yönelik diğer projelere de yatkınlık (Çeklerin imajlı transferi, günlük hızlı takas, modüler yapı) göstermektedir.

v. Bu çerçevede yazılım geliştirme amaçlı Microsoft Developers Network üyeliği alınarak tüm geliştirme ve sunucu ortamlarının Bankalararası Takas Odaları Merkezi Bilgi İşlem Birimi dahilinde toplanması sağlanmıştır.

vi. Uygulama geliştirme faaliyetlerine başlamadan önce mesajlaşma ve iletişim altyapı testleri başarıyla tamamlanmıştır.

vii. 8 Kasım 2004 tarihinde tüm bankaların hem idari - operasyonel hem de bilgi teknolojileri birimlerinden katılımlarla İstanbul’da yeni elektronik çek takası sistemi çözümü ile ilgili seminer verilmiş, bankaların önerileri ve istekleri dinlenmiştir.

viii. Bu gelişmeler ışığında ayrıca, halen çek takası işlem hacminin % 99,9’unu fiziken ibrazsız çek takasının oluşturduğu göz önüne alınarak, bankacılık sisteminde operasyon maliyetlerinin azaltılmasını teminen, fiziki ibrazlı çek takası sisteminin uygulamasına son verilmesi planlanmaktadır. Böylece, günlük takasa geçiş gibi, ileride uygulamaya konulması planlanan işlemleri hızlandırıcı düzenlemeler için de uyum kolaylığı sağlanacaktır.


BÖLÜM II

2004 YILI BİLANÇO ve GELİR-GİDER YAPISI

  • BİLANÇO
    1. AKTİF KALEMLERİN İNCELENMESİ

      Bankalararası Takas Odaları Merkezi'nin dönen ve duran varlıklar kalemlerinden oluşan aktif kıymetleri toplamı 2003 yılında 19.757 milyon TL iken, 2004 yıl sonu itibariyle 26.161 milyon TL olmuştur (Tablo 1) .

      1. Dönen Varlıklar
        1. Bankalar

          2004 yıl sonu itibariyle 26.161 milyon TL olan toplam aktiflerin tamamı bankalar kaleminden oluşmaktadır. Bankalar kalemi, Bankalararası Takas Odalarında çalışan personelin 2004 Aralık ayındaki ücretlerinden yapılan kesintilerden oluşmaktadır. Bu tutar 2005 Ocak ayında tasfiye edilmiştir.

      2. Duran Varlıklar
        1. Gayrimenkuller:

          Bankalararası Ankara Takas Odası hizmet yerinde yapılan tadilat nedeniyle 2004 yılında gerçekleşen 59.826 milyon TL’lik harcama ile birlikte, Maddi Duran Varlıklar içinde yer alan gayrimenkullerin toplam tutarı 73.813 milyon TL olarak gerçekleşmiştir. Gayrimenkuller, “Bankalararası Takas Odaları Merkezi-BTOM” tüzel kişiliği adına satın alınmış olan Bankalararası İstanbul, İskenderun, Edirne ve Bursa Takas Odalarına ait hizmet yerleri ile Bankalararası Ankara Takas Odası hizmet binasındaki Merkez’e ait 5050/1.800.000 hisseden oluşmaktadır.

        2. Menkuller:

          31 Aralık 2003 tarihi itibariyle 201.002 milyon TL olan menkuller toplamı (Bilgisayar donanımları ve diğer demirbaşlar) 2004 yılında alınan bilgisayar donanımları ile 235.864 milyon TL’ ye yükselmiştir.

        3. Diğer Maddi Olmayan Duran Varlıklar:

          Bilgisayar yazılım giderlerinden oluşan diğer maddi olmayan duran varlıklar kalemi 2004 yılında yapılan 5.907 milyon TL harcama ile 57.709 milyon TL’ye ulaşmıştır.

        4. Birikmiş Amortismanlar:

          Birikmiş amortismanlar 2004 yılında, maddi duran varlıklar için 309.678 milyon TL, maddi olmayan duran varlıklar için 57.709 milyon TL olmak üzere toplam 367.387 milyon TL olarak bilançonun aktifinde (-) olarak görünmektedir. 2003 yılında 266.792 milyon TL tutarında olan birikmiş amortismanlar 2004 yılında 100.595 milyon TL’lık (nominal yüzde 37,7, reel yüzde 20,9 ) artış göstermiştir.

          Aktifte yer alan kıymetlerin yıllar itibariyle karşılaştırmalı dağılımı Tablo 2 de gösterilmiştir.

    2. PASİF KALEMLERİN İNCELENMESİ

      Bankalararası Takas Odaları Merkezi’nin, ödenecek vergi ve diğer yükümlülüklerden oluşan pasif kalemlerinin toplamı 2004 yılında 26.161 milyon TL olarak gerçekleşmiştir. (Tablo 1)

      Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar

      1. Alınan Avanslar:

        Bankalardan 2004 yılı içinde takas odaları faaliyetleri nedeniyle alınan avanslardan yapılan harcamalardan kalan bakiye yıl sonunda bankalara iade edildiğinden bu kalemin bakiyesi bilançoda sıfır olmuştur.

      2. Ödenecek Vergi ve Diğer Yükümlülükler:

        Ödenecek vergi ve diğer yükümlülükler hesabı, bankalararası takas odalarında çalışan personelin 2004 yılının Aralık ayı ücretlerinden kesilen ve kanuni kesintiler ile işveren katkısı olarak ilgili kuruluşlara 2005 yılının Ocak ayı içerisinde ödenen vergi, fon, prim ve sendika kesintilerinin toplamından oluşmaktadır. Söz konusu kalem 2003 yılında 19.757 milyon TL iken, 2004 yılında nominal yüzde 32,41, reel yüzde 17,10’luk artışla 26.161 milyon TL olarak gerçekleşmiştir.

      Pasifte yer alan kıymetlerin yıllar itibariyle karşılaştırmalı dağılımı Tablo 2’de gösterilmiştir.

    3. NAZIM HESAPLAR

      Nazım hesaplar, muhtelif firmalara sözleşme karşılığı yaptırılan işler nedeniyle firmalardan alınan 5 adet teminat mektubunun toplam tutarı olup; 2004 yılında geçen yıla göre nominal yüzde 1,44 artarken, reel yüzde 10,30 azalarak 27.473 milyon TL olmuştur.

  • GELİR-GİDER TABLOSU

    Bankalararası Takas Odaları Merkezinin bankalardan tahsil edilen paralar ile katılım paylarından karşılanan harcamaları 2004 yılında 45.657 milyon TL artarak (nominal yüzde 3,96 artış, reel yüzde 8,6 azalış) 1.199.741 milyon TL’ye ulaşmıştır. (Tablo 3)

    1. GELİRLER

      Bankalardan Tahsil Edilen Paralar:

      Bankalararası takas odaları faaliyetleri nedeniyle yapılan masrafları karşılamak amacıyla Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetmeliği'nin 12 nci maddesi hükümleri çerçevesinde banka ve özel finans kurumlarından 2004 yılı içinde, işletme masrafları karşılığı olarak bir önceki yıla göre yüzde 4.93’lük bir artışla 1.180.589 milyon TL tahsil edilmiştir.


      Katılım Payları:

      Bankalar adına müşterek mülkiyet esasına göre satın alınmış takas odaları hizmet yerlerinde faaliyetlere sonradan katılan banka ve özel finans kurumlarından 2004 yılında katılım payı olarak 19.152 milyon TL tahsil edilmiştir.


    2. GİDERLER

      Bankalararası takas odalarında 2004 yılı içinde yapılan harcamaların ilgili takas odalarına ve masraf türlerine göre dökümü Tablo 4’de gösterilmiş olup, söz konusu giderlerdeki gelişmeler aşağıda özetlenmiştir.

      1. Gayrimenkullere Ait Satın Alma, Vergi ve Sair Giderler:

        Bankalararası Takas Odaları Merkezi adına kayıtlı hizmet yerlerine ilişkin vergi ve sair giderler ile çevre temizlik vergisi toplamı 2003 yılında 3.385 milyon TL iken, nominal yüzde 44 azalarak  1.885 milyon TL olmuştur.

      2. Hizmet Yeri Yangın Sigortası Giderleri:

        Bankalararası Takas Odaları Merkezi adına kayıtlı hizmet binalarının 2004 yılı içinde yangın tehlikesine karşı yaptırılan sigorta giderleri tutarı 2003 yılına göre 299 milyon TL (nominal yüzde 15) azalarak  2004 yılında  1.705 milyon TL olmuştur.

      3. Bilgisayar Donanım Giderleri:

        Bankalararası Takas Odaları Merkezi yeni çek takası sistemi için gerekli olan server ve test amaçlı sunucu alınması sonucu 2004 yılında bir önceki yıla göre 12.637 milyon TL artış göstererek 22.645 milyon TL olmuştur.

      4. Bilgisayar Yazılım Giderleri:

        Bankalararası Takas Odaları Merkezi yeni çek takası sistemi yazılım geliştirme faaliyetlerinde kullanılmak üzere Microsoft ürünlerini içeren paket programı ile yazılımı iyileştirmek için programlar alınması sonucu, 2003 yılında 700 milyon TL olan bilgisayar yazılım giderleri, 2004 yılında 5.908 milyon TL’ye yükselmiştir.

      5. Bina Tadilat ve Onarım Giderleri:

        2003 yılında 201 milyon TL olan bu gider kalemi, Bankalararası Ankara Takas Odası’nın tadilatı nedeniyle 2004 yılında, 59.826 milyon TL’ye yükselmiştir.

      6. Elektronik Cihaz Sigorta Gideri:

        2003 yılında 532 milyon TL olan bu gider kalemi 2004 yılında 2,7 milyon TL artarak 535 milyon TL olmuştur.

      7. Personel Ücreti, İkramiye, Fazla Çalışma Ücretleri, Yolluklar ve Kanuni Kesintiler:

        Bankalararası takas odalarında toplam 23kişi çalışmakta olup, bunlardan 13'ü büro memuru, 6'sı hizmetli, 3’ü bilgisayar uzmanı, 1’i web tasarımcısı olarak istihdam edilmektedir. Bankalararası Takas Odalarında görevli personel (bilgisayar uzmanları ve web tasarımcısı hariç) Banka-Sigorta İşçileri Sendikası’na (BASİSEN) kayıtlı bulunmaktadır. Anılan Sendika ile yapılan IX. Dönem Toplu İş Sözleşmesi uyarınca, personelin ücretlerine 1 Mart 2004 tarihinden geçerli olmak üzere yüzde 12 zam yapılmış ve bu zam tutarının 100.000.000.-TL’den az olmayacağı hükme bağlanmıştır. 2003 yılı toplam giderleri içerisinde yüzde 66,6 lık paya sahip olan personel giderleri kalemi 2004 yılı içerisinde yüzde 61,8 olarak gerçekleşmiş olup, bir yıl öncesine göre yüzde -3,5’lik bir azalışla 741.200 milyon TL olarak gerçekleşmiştir.

      8. Ayni Yardımlar:

        Bankalararası takas odalarınca 2004 yılı içinde ayni yardımlar toplamı bir önceki yıla göre 85milyon TL artarak 5.978 milyon TL olmuştur.

      9. Sağlık Yardımları:

        2004 yılında sağlık yardımları tutarı 10.178 milyon TL artarak toplam 42.154 milyonTL olmuştur.

        Personel için yapılan giderler toplam olarak dikkate alındığında;

        • Personel Ücreti, İkramiye, Fazla Çalışma Ücretleri, Yolluklar ve Kanuni Kesintiler için 741.200 milyon TL,
        • Ayni Yardımlar için 5.978 milyon TL,
        • Sağlık Yardımları için 42.154 milyon TL

        olmak üzere toplam 789.332 milyon TL’lik bir gider oluşmuştur.

        2003 yılı içerisinde personele ilişkin söz konusu kalemlerin toplam giderler içindeki payı yüzde 69,8 iken, 2004 yılında bu oranyüzde 65,8 olarak gerçekleşmiş olup, 2003 yılına göre nominal olarak yüzde 2,1 reel olarak ise yüzde 13,9 oranında azalış göstermiştir.

      10. Satın Alınmış Demirbaş Giderleri:

        2004 yılında 12.217 milyon TL’lik gider oluşmuştur.

      11. Bakım Onarım Giderleri:

        Bankalararası Takas Odaları hizmet binaları ile kullanılan demirbaş eşyanın 2004 yılı içindeki bakım ve onarım giderleri toplamı bir önceki yıla göre 76 milyon TL artarak 200.737 milyon TL’ye yükselmiştir.

      12. Haberleşme Giderleri:

        2004 yılı içinde haberleşme giderleri 2003 yılına göre 5.690 milyon TL azalarak 24.300 milyon TL olarak gerçekleşmiştir.

      13. Elektrik Su Giderleri:

        Bir önceki yıla göre 2.270 milyon TL azalan elektrik ve su giderleri toplamı 24.394 milyon TL olmuştur.

      14. İşyeri Yönetim ve Yakacak Giderleri:

        Bankalararası Takas Odaları hizmet binalarının ısıtılması ve yönetim amacıyla yapılan harcamalar toplamı bir önceki yıla göre 4.179 milyon TLartarak 27.690 milyon TL’ye yükselmiştir.

      15. Matbua ve Kırtasiye Giderleri:

        Matbua ve kırtasiye giderleri, bir önceki yıla göre 3.221milyon TL artarak 5.621 milyon TL’ye ulaşmıştır.

      16. Bilgisayar Tüketim Malzemesi:

        Bilgisayar tüketim malzemesi bir önceki yıla göre 29 milyon TL azalarak 2004 yılında 2.162 milyon TL olarak gerçekleşmiştir.

      17. Temizlik Malzemesi Giderleri:

        Bankalararası Takas Odalarında temizlik malzemesi giderleri bir önceki yıla göre 244 milyon TL artarak 2.918 milyon TL olmuştur.

      18. Avukatlık Ücreti:

        2003 yılında ödenen 2.178 milyon TL’lik avukatlık ücreti, nominal yüzde 97 azalarak, 2004 yılında 60 milyon TL olmuştur.

      19. Mali Müşavirlik Ücreti:

        2004 yılında mali müşavirlik ücreti olarak 480 milyon TL ödenmiştir.

      20. Sair Giderler:

        Sair giderler kalemi bir önceki yıla göre 1.881 milyon TL azalarak 7.235 milyon TL olarak gerçekleşmiştir.

ÇEK MALİYETİ

Bankalararası takas odalarındaki faaliyetlerin çağdaş bir ortamda ve etkin bir şekilde yerine getirilmesi amacıyla 2004 yılında yapılan harcamalar, 2003 yılına kıyasla yüzde 3.97 artarken, işlem gören çek adedi ise yüzde 3,3 azalış göstermiştir. Buna göre, günlük takas sonuçlarının hesaplanmasına esas olan iade edilen çekler düşüldükten sonra çek maliyeti yüzde 7,5 oranında bir artışla 47.336.-TL olmuştur.


Diğer taraftan, Bank2004 yılında yapılan giderlerden banka ve özel finans kurumlarına eşit olarak paylaştırılan tutarlar düşüldükten sonra 2004 yılı için alınacak avansın hesaplanmasında kullanılmak üzere toplam çek adedine göre hesaplanan çek maliyeti 40.583.-TL olmuştur.2004 yılında yapılan giderlerden banka ve özel finans kurumlarına eşit olarak paylaştırılan tutarlar düşüldükten sonra 2004 yılı için alınacak avansın hesaplanmasında kullanılmak üzere toplam çek adedine göre hesaplanan çek maliyeti 40.583.-TL olmuştur.alararası Takas Odaları Merkezine katılan banka ve özel finans kurumlarının çek başına birim maliyetleri hesaplanırken 2004 yılında işlem gören toplam çek adedi esas alındığında ise birim maliyetleri 43.973.-TL olarak bulunmaktadır.


2004 yılında yapılan giderlerden banka ve özel finans kurumlarına eşit olarak paylaştırılan tutarlar düşüldükten sonra 2004 yılı için alınacak avansın hesaplanmasında kullanılmak üzere toplam çek adedine göre hesaplanan çek maliyeti 40.583.-TL olmuştur.


Bankalararası Takas Odaları Merkezi’nin 2004 yılında yapılan harcamalarının çek başına maliyetini etkileyen kalemlerdeki gelişmelere ilişkin tablonun incelenmesinden de anlaşılacağı gibi, bu maliyetin yüzde 61.77’lik kısmını personel ücretleri oluşturmaktadır. Bakım onarım giderleri (yüzde 16,73), sağlık yardımları (yüzde 3,51), işyeri yönetim ve yakacak giderleri (yüzde 2,30 ), haberleşme giderleri (yüzde 2,02), elektrik su giderleri (yüzde 2,03) de çek başına maliyeti etkileyen önemli kalemler olarak ortaya çıkmıştır. (Tablo 9)


BÖLÜM III

İSTATİSTİKİ BİLGİLER VE GRAFİKLER