BÖLÜM I
  1. SUNUŞ
  2. BANKALARARASI TAKAS ODALARI FAALİYETLERİ
  3. 2003 YILI İDARİ FAALİYETLERİ
  4. İYİLEŞTİRME VE GELİŞTİRME ÇALIŞMALARI
BÖLÜM II
  1. BİLANÇO VE GELİR-GİDER TABLOSU
  2. ÇEKİN MALİYETİ
BÖLÜM III
  1. İSTATİSTİKİ BİLGİLER ve GRAFİKLER

BÖLÜM I

BANKALARARASI TAKAS ODALARI MERKEZİ

1211 sayılı Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Kanunu'nun 55 inci maddesi ve 3167 sayılı Çekle Ödemelerin Düzenlenmesi ve Çek Hamillerinin Korunması Hakkında Kanun'un 6 ncı maddesinin Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’na verdiği yetki uyarınca, çeklerin banka şubeleri arasında hesaben tesviyesini sağlamak amacıyla tüzel kişiliği haiz olarak kurulmuş olan Bankalararası Takas Odaları Merkezi ve bu Merkeze bağlı bankalararası takas odaları, Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetmeliği ile bu Yönetmeliğe ilişkin İzahname esasları çerçevesinde faaliyetlerini sürdürmektedir.


Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetmeliği'nin 5 inci maddesi uyarınca Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetim Kurulu, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Bankacılık ve Finansal Kuruluşlar Genel Müdür veya Genel Müdür Yardımcısı ile Türkiye Bankalar Birliği Yönetim Kurulu'nu oluşturan bankaların (kalkınma ve yatırım bankaları hariç) en az şube müdürü seviyesindeki temsilcilerinden oluşmakta, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası temsilcisi kurulun başkanlık görevini yürütmektedir. 2003 yılında,


  1. Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankası A.Ş.,
  2. Türkiye İş Bankası A.Ş.,
  3. Türkiye Halk Bankası A.Ş.,
  4. Türkiye Vakıflar Bankası T.A.O.,
  5. Yapı Kredi Bankası A.Ş.,
  6. Akbank T.A.Ş.,
  7. Türkiye Garanti Bankası A.Ş.,
  8. Denizbank A.Ş.,
  9. T. Dış Ticaret Bankası A.Ş.,
  10. Finansbank A.Ş.,
  11. Citibank A.Ş.

temsilcileri yönetim kurulu üyesi olarak görevlerini sürdürmüşlerdir.


Takas işlemleri, 18 Ekim 1993 tarihinden itibaren Bankalararası İstanbul Takas Odası'nda, 16 Haziran 1997 tarihinden itibaren de Bankalararası Ankara Takas Odası'nda elektronik ortamda yürütülmektedir. 16 Nisan 1998 tarihinde Bankalararası İstanbul Takas Odası’nda başlatılan uygulama ile çek takası; isteyen banka ve özel finans kurumlarınca çek başına işlem maliyetlerini ve çeklerin naklinde karşılaşılacak riskleri azaltmak ve işlemleri hızlandırmak amacıyla, Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetim Kurulu’nca hazırlanan protokolü imzalamak suretiyle elektronik ortamda fiziken ibraz edilen çeklerle birlikte fiziken ibraz edilmeksizin sadece çek bilgileri üzerinden yapılmaktadır.


Buna göre, takas işlemleri Ankara ve İstanbul Takas Odalarında elektronik ortamda (bankalarca çek bilgilerinin önceden bilgisayar aracılığı ile takas odalarına gönderilmesi, daha sonra fiziki olarak çeklerin takas odalarında ibraz edilmesi) sürdürülmekte, Bankalararası İstanbul Takas Odası’nda ayrıca, protokol imzalayan banka ve özel finans kurumlarınca çekler fiziken ibraz edilmeden, sadece çek bilgilerinin bilgisayar aracılığı ile takas odasına gönderilmesi suretiyle çek takası yapılabilmektedir. 30 Haziran 2003 tarihinde kapatılan diğer odalarda takas işlemleri klasik olarak bankalarca çeklerin fiziki olarak karşılıklı ibraz edilmesi suretiyle yürütülmüştür.


31 Aralık 2003 tarihi itibariyle bankalararası takas odaları faaliyetlerine katılan banka ve özel finans kurumlarının sayısı 49 dur. Bunlardan 31’i fiziken ibraz edilmeksizin yapılan çek takası sistemine katılmaktadır.


Bu sisteme katılan bankalar yurt çapındaki tüm şubelerinden takasa konu olabilecek çekleri Bankalararası İstanbul Takas Odası’nda işleme alabilmektedirler. Bunun sonucunda, zaman içinde diğer takas odalarının işlem hacmi azalmış ve 31 Aralık 2003 itibariyle İstanbul Takas Odası’nın işlem hacmi, toplam takas işlem hacminin yüzde 99.9’unu oluşturmuştur.


Anılan sisteme dahil olmayan 18 bankanın 11’i tek şubeli banka olup, bu bankalar sadece İstanbul’da faaliyet gösterdiklerinden çek takas işlemlerini İstanbul Takas Odası’nda yürütmektedirler.


Bu gelişmelere bağlı olarak, takas işlemleri, ağırlıklı olarak tek merkezden fiziken ibraz olmaksızın İstanbul’da yapılmaya başlanmış ve Ankara ve İstanbul arasında sağlanan bağlantı ile sistemin kesintisiz çalışması için gerekli yedekleme sağlanmıştır. Böylece, işlevini yitirmeye başlayan diğer takas odaları, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’na yapılan talepler ve Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetim Kurulu’nun 10 Nisan 2002 tarihli Kararı gözönünde bulundurularak, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Banka Meclisi’nin 4 Temmuz 2002 tarih, 8292/17891 sayılı Kararı ile iki aşamalı olarak Mersin, Trabzon, İskenderun, Adapazarı, Samsun, Eskişehir, Diyarbakır, Erzurum, Balıkesir, Edirne, Malatya, İzmit  Takas Odaları 31 Aralık 2002 tarihinde, Gaziantep, Antalya, Kayseri, Denizli, Adana, İzmir, Konya, Bursa Takas Odaları ise 30 Haziran 2003 tarihinde tamamen kapatılmışlardır.


Buna göre, 30 Haziran 2003 tarihi itibariyle sadece Ankara ve İstanbul Takas Odaları faaliyette kalmıştır.


Kapatılan odaların hizmet yerleri boşaltılmış olup, bu odalara ait hizmet yerlerinden bankalarca müşterek mülkiyet esasına göre satın alınmış olan Bankalararası Mersin, Samsun, Antalya, Denizli ve Adana ile Ankara Takas Odaları hizmet yerlerinin gelecekte ne şekilde değerlendirilebileceği hususunun hissedar bankalarca belirlenmesi gerektiğinden, konu ile ilgili olarak bankalara bilgi verilmiştir.


BANKALARARASI TAKAS ODALARI FAALİYETLERİ

2003 yılında faaliyetlerine devam eden takas odalarında 56.318 trilyon lira tutarında 8,5 milyon adet şehir içi, 53.135 trilyon lira tutarında 17,7 milyon adet şehir dışı olmak üzere toplam 109.453 trilyon lira tutarında 26,2 milyon adet çek işlem görmüştür. Bir önceki yıla göre toplam çek tutarında yüzde 37,4oranında, çek adedinde ise yüzde 3,7 oranında artış olmuştur.

 31 Aralık 2003 – 31 Aralık 2004 döneminde,

  • Takasa konu toplam çek tutarında yüzde 37.4
  • Emisyon hacminde yüzde 40.7
  • Para arzında (M2Y) yüzde 12.3
  • Bankacılık sektörünün aktif büyüklüğünde yüzde 17.4
  • Toptan eşya fiyat endeksinde yüzde 13.9
  • Tüketici fiyatları endeksinde ise yüzde 18.4

oranında yıllık artış gerçekleşmiştir.

Buna göre bankalararası takas odalarında işlem gören toplam çek tutarında TEFE’ye göre yüzde 20.6 oranında reel artış olmuştur.

Bankalararası takas odalarına ibraz edilen çeklerin 31 Aralık 2002 – 31 Aralık 2003 döneminde karşılaştırılması ve yıllar itibariyle gelişimi aşağıdaki çizelgede verilmektedir.


  ÇEK ADEDİ ÇEK TUTARI (TL)
  Şehir içi Şehir dışı Toplam Şehir içi Şehir dışı Toplam
31 Aralık 2002 8.531.349 16.762.177 25.293.526 42.304.685.113 37.349.106.034 79.653.791.147
31 Aralık 2003 8.544.655 17.676.769 26.221.424 56.317.625.690 53.135.248.694 109.452.874.385
Değişim Tutarı 13.306 914.592 927.898 14.012.940.577 15.786.142.660 29.799.083.238
DeğişimYüzdesi 0,15 5,4 3,7 33,1 42,3 37,4
Kaynak : BTOM

Grafik 1. Bankalararası Takas Odalarında Hesaplaşmaya Tabi Tutulan Çeklerin Adet ve Tutarları
Kaynak: BTOM

Bankalararası takas odalarında 1 Ocak 2003–31 Aralık 2003 döneminde, işlem gören toplam çek adedinin;

  • yüzde 99,89’u İstanbul Takas Odası'nda,
  • yüzde 0,04’ü  Ankara Takas Odası'nda,
  • yüzde 0,05’i  İzmir Takas Odası'nda,
  • yüzde 0,01’i Adana Takas Odası’nda,
  • yüzde 0,01’i Bursa Takas odası’nda işleme alınmış olup,
  • aynı dönemde takas odalarında işlem gören toplam çek tutarının;

    • yüzde 99,73’ü İstanbul Takas Odası'nda,
    • yüzde 0,10’u İzmir Takas Odası'nda,
    • yüzde 0,08’si Adana Takas Odası'nda,
    • yüzde 0,06’sı Ankara Takas Odası'nda,
    • yüzde 0,03’ü Antalya Takas Odası’da,

    gerçekleşmiştir. (TABLO 8)

    Elektronik ortamda takas yapılan Bankalararası Ankara ve İstanbul Takas Odalarının işlem hacmi, 2003 yılı toplam takas hacminin yüzde 99,9 unu oluşturmaktadır. 31 Aralık 2003 itibariyle fiziken ibraz olmaksızın çek bilgileri üzerinden takas yapan 26 banka ve 5 özel finans kurumunun (TABLO 12) genel toplam içindeki payı yüzde 99.1 Bankalararası İstanbul Takas Odası'ndaki payı yüzde 99.2 olmuştur.

    Elektronik ortamda çek takasının başladığı 18 Ekim 1993 tarihinden itibaren İstanbul Takas Odası’nın toplam takas içindeki işlem hacmi yıllar itibariyle aşağıdaki tablo ve grafikte gösterilmektedir.


    Grafik 2. Bankalararası İstanbul Takas Odasında İşleme Alınan Çeklerin Toplam İçindeki Yeri
    Kaynak: BTOM

    Grafikte de görüldüğü gibi, İstanbul Takas Odası’nın işlem hacmindeki artış, fiziken ibrazsız çek takası uygulamasının başladığı 16 Nisan 1998 tarihinden itibaren giderek artan bir seyir izlemekte ve 31 Aralık 2003 itibariyle yüzde 99,9’a ulaşmaktadır. Elektronik ortamda işlemlerin yürütüldüğü Bankalararası Ankara Takas Odası’nın işlem hacmi de dikkate alındığında, klasik ortamda işlemlerin yürütüldüğü diğer takas odalarının toplam işlem payı ise yüzde 0,1 olarak gerçekleşmiştir.

    Diğer taraftan, 2003 yılı içinde bankalararası takas odalarında işlem gören 26.221 bin adet çekin banka ve özel finans kurumları arasındaki dağılımına bakıldığında;

    • T.Garanti Bankası A.Ş. 3.176 bin adet çek (yüzde 12,1),
    • Yapı ve Kredi Bankası A.Ş. 2.925 bin adet çek (yüzde 11,2),
    • T.İş Bankası A.Ş. 2.588 bin adet çek (yüzde 9,9),
    • Akbank T.A.Ş. 2.503 bin adet çek (yüzde 9,5),

    ile ilk dört sırayı aldığı ve işlem hacminin yüzde 42,7 sini oluşturduğu görülmektedir.


    Grafik 3. 2003 Yılı İçerisinde Bankalararası Takas Odalarında En Fazla İşlem Hacmine Sahip Bankalar
    Kaynak: BTOM

    2003 YILI İDARİ FAALİYETLERİ

    Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetim Kurulu’nun Bankalararası Takas Odaları Merkezi ve bu Merkeze bağlı odaların faaliyetleri ile ilgili olarak yıl içinde yaptığı toplantılarda aldığı kararlardan önemli görülenleri aşağıda belirtilmiştir.


    1. 31 Aralık 2002 ve 30 Haziran 2003 tarihleri itibariyle kapatılan bankalararası takas odalarından bankaların müşterek mülkiyetinde bulunan yerlerin vergi, sigorta, işyeri yönetim ve yakacak giderleri v.b. gibi harcamalarının odaların kapanış tarihinden sonra da ödenmesine ve gerçekleşen giderlerin yıl sonunda hissedar bankalardan tahsil edilmesine karar verilmiştir. (Karar no:117, Karar tarihi: 14 Ağustos 2003 )
    2. Bankalararası Takas Odaları Merkezi adına satın alınan Bankalararası Bursa Takas Odası hizmet yeriyle ilgili olarak, lehe sonuçlanan davalar sonucunda tahsil edilen ve edilecek tazminat, faiz v.b. tutarların bankalara iade edilmesine veya giderlerinden mahsup edilmesine ve bankalara duyurulmasına karar verilmiştir. ( Karar no:117Karar tarihi: 14 Ağustos 2003 )
    3. Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetmeliği’nin 8 inci maddesi uyarınca, Bankalararası Ankara Takas Odası Yönetim Komitesi üyeliğine seçilen ve görev süresi 31 Ocak 2004 tarihinde sona eren Türkiye İmar Bankası A.Ş.’nin bankacılık işlemleri yapma ve mevduat kabul etme izninin kaldırılması nedeniyle, anılan takas odası yönetim komitesi asil üyeliğine Denizbank A.Ş. seçilmiş ve Bankalararası İstanbul Takas Odası Yönetim Komitesi asil üyesi Fiba Bank A.Ş.’nin Finansbank A.Ş. bünyesinde birleştirilmesi nedeniyle, Oda’da yedek üye olarak görev yapan Asya Finans Kurumu A.Ş. asil üye olarak görevine devam ettirilmiştir. ( Karar no:117, Karar tarihi: 14 Ağustos 2003 )
    4. Bankalararası Takas Odası Merkezi Yönetmeliği'nin 8 inci maddesi uyarınca dönüşümlü olarak ve Bankalararası Ankara ve İstanbul Takas Odaları için ayrı ayrı kura çekilmek suretiyle yapılan seçim sonucunda, görev süreleri 25 Aralık 2003 tarihinde sona eren söz konusu takas odalarının yönetim komitelerine aşağıdaki bankaların ilgili şubeleri iki yıl süre ile üye olarak seçilmişlerdir. ( Karar no:118, Karar tarihi: 17 Aralık 2003 )
      BANKALARARASI ANKARA TAKAS ODASI YÖNETİM KOMİTESİ ÜYELERİ BANKALARARASI İSTANBUL TAKAS ODASI YÖNETİM KOMİTESİ ÜYELERİ
      Finansbank A.Ş. WestLB AG
      Koçbank A.Ş. Türkiye Halk Bankası A.Ş.
      Turkish Bank A.Ş.    GSD Yatırım Bankası A.Ş.
      Alternatifbank A.Ş.(Yedek üye)  T.C. Ziraat Bankası A.Ş.(Yedek üye)
    5. 31 Aralık 2002 ve 30 haziran 2003 tarihinde kapatılan odalarda bulunan demirbaşlar ihtiyaç durumuna göre Bankalararası Ankara ve İstanbul Takas Odalarına devredilmiş, diğer demirbaşlar ise Bankalararası Takas Odaları Merkezi Alım, Satım ve İhale İşleri İzahnamesinin 27 nci maddesinde belirtilen kurum, kuruluş veya derneklere hibe edilmiş, edilmeyenler ise imha edilmiş ve demirbaş kayıtlarından düşülmüştür.( Karar no:117, Karar tarihi: 14 Ağustos 2003 )
    6. Bankalararası Ankara ve İstanbul Takas Odaları yönetim komitelerinin teklifi üzerine, ekonomik ömrünü tamamlamış ve kullanılmayacak durumda olan demirbaşların Bankalararası Takas Odaları Merkezi Alım, Satım ve İhale İşleri İzahnamesi’nin 27 nci maddesinde belirtilen kurum, kuruluş veya derneklere hibe edilmesi, edilmeyenlerin imha edilmesi ve demirbaş kayıtlarından düşülmesine karar verilmiştir. ( Karar no:118, Karar tarihi: 17 Aralık 2003 )
    7. Muhtelif nedenlerle faaliyetlerine son verilen bankaların, bankalararası takas odalarının yıllık faaliyetleri ile ilgili olarak yıl sonunda çıkarılan kesin hesaplara göre oluşan borçlarının nasıl tasfiye edileceği konusunda, Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetim Kurulu Başkanı yetkilendirilmiştir. ( Karar no:118, Karar tarihi: 17 Aralık 2003 )
    8. Toprak Yatırım Bankası A.Ş. 3 Şubat 2003 tarihinde bankalararası takas odaları faaliyetlerine katılmıştır. ( Karar no:117, Karar tarihi: 14 Ağustos 2003 )
    9. Turkish Bank A.Ş. 27 Ocak 2003, C-Kredi ve Kalkınma Bankası A.Ş. 18 Ağustos 2003, Cıtıbank A.Ş. 19 Eylül 2003 tarihlerinde fiziken ibrazsız çek takası sistemine katılmışlardır (Karar no: 117,118, Karar tarihi: 14 Ağustos 2003, 17 Aralık 2003 )
    10. Banka-Sigorta İşçileri Sendikası (BASİSEN) ile imzalanan VIII. Dönem Toplu İş Sözleşmesi’nin 32 nci maddesi uyarınca Disiplin Kurulu’nda Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetim Kurulu’nu (İşveren) temsil etmek üzere, Bankalararası Ankara Takas Odası Yönetim Komitesi Başkanı’nın başkanlığında anılan Komite üyelerinden Oyakbank A.Ş. ve Denizbank A.Ş. asil üye, Adabank A.Ş. yedek üye olarak seçilmişlerdir. ( Karar no:117, Karar tarihi: 14 Ağustos 2003 )
    11. 31 Aralık 2002 tarihinde kapatılan Bankalararası Samsun Takas Odası çalışanı Mustafa Özdemir ile Bankalararası Diyarbakır Takas Odası çalışanı M. Şerif Nebioğlu Bankalararası Ankara Takas Odası’nda görevlendirilmişlerdir. ( Karar no:117, Karar tarihi: 14 Ağustos 2003
    12. Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetim Kurulu’nun 7 Kasım 2001 tarihli Kararı uyarınca, Bankalararası Ankara Takas Odası’nda göreve başlatılan bilgisayar uzmanı Buket Karakullukçu 31 Ocak 2003 tarihinde görevinden ayrılmıştır. ( Karar no:117, Karar tarihi: 14 Ağustos 2003 )
    13. Bankalararası Takas Odaları Merkezi’nde bilgisayar uzmanı olarak çalışmakta iken 31 Temmuz 2002 tarihinde askerlik nedeniyle görevinden ayrılan Asım Fatih Çağlayan, Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetim Kurulu’nun 26 Ağustos 2003 tarihli kararı uyarınca, 27 Ağustos 2003 tarihinde sosyal hakları ile birlikte göreve başlatılmıştır. ( Karar no:118, Karar tarihi: 17 Aralık 2003 )
    14. Bankalararası Takas Odaları Merkezi için Ankara’da istihdam edilen personelden bilgisayar uzmanı Ahmet Engin Görgüliçten’in ve tasarımcı Erkan Erdal’ın ücreti 1 Ocak 2003 tarihinden geçerli olmak üzere günün koşullarına göre belirlenmiştir. ( Karar no:117, Karar tarihi: 14 Ağustos 2003 )
    15. Bankalararası Takas Odaları Merkezi’nde görevli bilgisayar uzmanlarının gerektiğinde eğitim faaliyetlerinden yararlandırılmaları ve gerekli ödeneğin tahsisi konularında Yönetim Kurulu Başkanı yetkilendirilmiştir. ( Karar no:117, Karar tarihi: 14 Ağustos 2003 )
    16. Bankalararası Takas Odaları Merkezi’nde görevli bilgisayar uzmanlarının işin gereği yapacakları yurt içi seyahatlerde günlük net ödenen gündelik ve her seyahat için bir kez ödenen zaruri gidere ilişkin tutarların belirlenmesi konusunda, Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetim Kurulu Başkanı yetkilendirilmiştir. ( Karar no:118, Karar tarihi: 17 Aralık 2003 )
    17. Bankalararası takas odalarında çalışan personel için Bankalararası Takas Odaları Merkezi ile Banka Sigorta İşçileri Sendikası (BASİSEN) arasında imzalanan Toplu İş Sözleşmesi uyarınca Grup Sağlık Sigortası yapılmıştır. ( Karar no:117, Karar tarihi: 14 Ağustos 2003 )
    18. Bankalararası Balıkesir Takas Odası kiralık hizmet yerinin 2002 yılı Ekim-Kasım-Aralık ayları ortak kullanım gideri için Bankalararası Ankara Takas Odası 2003 yılı bütçesi hesabından ödeme yapılmıştır. ( Karar no:117, Karar tarihi: 14 Ağustos 2003 )
    19. 1 Ocak 2004 tarihinden geçerli olmak üzere, Bankalararası Takas Odaları Merkezi Alım, Satım ve İhale İşleri İzahnamesi'nin 6 ve 9 uncu maddelerinde yer alan bazı tutarların yeniden belirlenmesine karar verilmiştir. ( Karar no:118, Karar tarihi: 17 Aralık 2003 )
    20. 1 Ocak 2004 tarihinden geçerli olmak üzere, Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetmeliği'nin 12 nci maddesinin (d) fıkrası gereğince Bankalararası takas odalarına sonradan katılan bankalardan bir defaya mahsus tahsil edilen katılım payı 8.000.000.000.-TL., 12 nci maddesinin (f) fıkrası gereğince işletme masrafları karşılığı olarak alınan avans 500.000.000.-TL. sına çıkarılmıştır. ( Karar no:118, Karar tarihi: 17 Aralık 2003 )
    21. Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetim Kurulu'nun 17 Aralık 2002 tarih ve 116 no.lu Kararı ile bir bütçe döneminde gider hesapları arasında bankalararası Ankara ve İstanbul Takas Odaları yönetim komiteleri için toplam 1.500.000.000.-TL. olan aktarma yapma yetkisi 1 Ocak 2004 tarihinden geçerli olmak üzere 2.000.000.000.-TL.’na yükseltilmiştir. (Karar no:118, Karar tarihi: 17 Aralık 2003 )
    22. Bankalararası Ankara ve İstanbul Takas Odaları için ayrı ayrı imzalanan bakım sözleşmeleri yerine, aynı firma ile her iki oda için tek bir sözleşme yapılması ve bakım sözleşmesinin Bankalararası Ankara Takas Odası Yönetim Komitesi Başkanı tarafından imzalanması uygun görülmüştür. ( Karar no:117, Karar tarihi: 14 Ağustos 2003 )
    23. Bankalararası Diyarbakır Takas Odası kira sözleşmesi ile ilgili olarak kiralayan tarafından 2000 ve 2001 yılları için fark talebi amacıyla açılan dava ilgili mahkemece işlemden kaldırılmıştır. ( Karar no:117, Karar tarihi: 14 Ağustos 2003 )
    24. Bankalararası Erzurum Takas Odası çalışanı için Sosyal Sigortalar Kurumu Erzurum Sigorta İl Müdürlüğü’ne elden götürülen ancak, bilgisayarlarındaki arıza nedeniyle kabul edilmeyen ve arızanın giderildiği 2 nci günde teslim edilen 2002/2 dönemine ait 4 aylık sigorta primleri bordrosu için anılan Kurum tarafından geç tesliminden ötürü tahakkuk ettirilen idari para cezası T.C. Erzurum Sulh Ceza Mahkemesi’nin 2002/877 Esas No.lu Kararı ile iptal ettirilmiştir. ( Karar no:117, Karar tarihi: 14 Ağustos 2003 )
    25. Bankalararası Takas Odaları Merkezi adına satın alınan Bankalararası Bursa Takas Odası hizmet yeriyle ilgili olarak Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetim Kurulu’nun 25 Eylül 2002 ve 17 Aralık 2003 ) tarihli Kararları ile Yönetim Kurulu Başkanı’na verilen yetki çerçevesinde;

      a) Satıcı Nuray Demir tarafından Bankalararası Takas Odaları Merkezi tüzel kişiliği aleyhine Bursa 3 üncü Asliye Mahkemesi nezdinde 2003/132 Esas sayılı dosya ile açılan “butlan nedeniyle gayrimenkul satışının yok sayılması”na ilişkin davanın vekil olarak Avukat Murat Davarcı tarafından takip edilmesi,

      b) Yargıtay 13. Hukuk Dairesi’nin 25 Aralık 2002 tarih, E.2002/11744, 14037 sayılı Kararına karşı Avukat Murat Davarcı tarafından ileri sürülen karar düzeltme isteminin kabul edilmesi üzerine, Bankalararası Takas Odası Merkezi’nin birikmiş cezai şart alacaklarının tahsili ve olası davaların açılması konusunda, vekil olarak Avukat Murat Davarcı tarafından söz konusu icra takibini yapılması ve olası davaların açılması,

      c) Satıcı Nuray Demir’in Bursa 10. İcra Müdürlüğü nezdinde açılan 2003/4212 Esas sayılı dosyaya yaptığı itirazın iptali ve takibin devamı, itirazın haksız ve kötü niyetli yapılmış olması nedeniyle % 40’dan az olmamak üzere icra inkar tazminatı istenmesi,

      uygun görülmüştür. ( Karar no:117, Karar tarihi: 14 Ağustos 2003 )

    26. Bankalararası Bursa Takas Odası hizmet yeri ile ilgili olarak Avukat Suna Soydaş Yazıcı’dan alınan 30.000.000.000.-TL. bedelle satın alma teklifinin, Bankalararası Takas Odaları Merkezi adına satın alınmış tüm hizmet yerleri akibeti hakkında yapılacak çalışmayı müteakip değerlendirilmeye alınmasına karar verilmiştir. ( Karar no:118, Karar tarihi: 17 Aralık 2003 )
    27. Bankalararası Takas Odaları Merkezi leh ve aleyhine açılacak dava ve takiplere ilişkin olarak, Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetim Kurulu’nun 25 Eylül 2002 tarihli Kararı ile Yönetim Kurulu Başkanı’na verilen yetki çerçevesinde:

      a) Davacılar Nezihe Coşkun ve Zahit Saçak tarafından Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetim Kurulu Başkanlığı aleyhine Diyarbakır 3. Asliye Hukuk Mahkemesi nezdinde E.2003/243 sayılı dosya üzerinden açılan davaya ilişkin olarak, kapatılan Bankalararası Diyarbakır Takas Odası Yönetim Komitesinin o tarihteki Başkanı OrhanYücel söz konusu davada tüzel kişiliği temsile yetkilendirilmiş ve 30 Ekim 2003 tarihindeki duruşmada davacı vekilinin davadan feragat etmesi nedeniyle dava reddedilmiştir. ( Karar no:118, Karar tarihi: 17 Aralık 2003 )

      b) Bankalararası Takas Odaları Merkezi adına satın alınan hizmet yerinin Necati Sevinç tarafından 3. bir kişiye kiralanması ile ilgili olarak Bursa Cumhuriyet Başsavcılığı’nın 2003/10452 sayılı hazırlık evrakı ile Bursa 3. Sulh Ceza Mahkemesi nezdinde 2003/1309 Esas sayı ile açılan kamu davasına ilişkin olarak, kapatılan Bankalararası Bursa Takas Odası Yönetim Komitesinin o tarihteki Başkanı Ahmet Güven söz konusu davada tüzel kişiliği temsile yetkilendirilmiştir. ( Karar no:118, Karar tarihi: 17 Aralık 2003 )

    Bankalararası takas odalarının faaliyetleri ile ilgili olarak her bir takas odasının 2004 yılı içinde yapacağı harcamalara ilişkin bütçe ödenekleri onaylanmıştır.

    Ayrıca, bankalararası takas odalarının yıl içerisinde gereken ödenek ve ek ödenek ihtiyaçları karşılanmıştır.


    İYİLEŞTİRME ve GELİŞTİRME ÇABALARI

    Bankaların bilgisayarlaşma düzeyi göz önünde bulundurularak, takas odası sisteminin günün koşullarına göre uyarlanması amacıyla yürütülen çalışmalar çerçevesinde;

    a) Takas odalarının kapatılma işlemlerinden sonra takas işlemleri Ankara ve İstanbul Takas Odalarında yürütülmeye başlandığından, söz konusu odalarda elektronik ortamda yürütülen çek takası işlemlerinde herhangi bir sorunla karşılaşıldığında sorunun süratle çözümlenmesi amacıyla, anılan odalar arasında sağlanan bağlantı ve hazırlanan yazılımın testlerinin her iki odada karşılıklı olarak bankaların katılımıyla ve her ay işlem hacminin az olduğu günlerde düzenli olarak yapılmasına 2003 yılında da devam edilmiştir.

    b) Bankalararası Takas Odaları Merkezi web sitesinin kurulabilmesine yönelik çalışmalar sonuçlanmış, sayfa isim (B.T.O.M) hakkı alınmış ve 6 Ağustos 2004 tarihinde  www.btom.org.tr adresinde  hizmete sunulmuştur.

    c) Bankaların da kullanımına sunulacak arşiv için BTOM Çek Arama Sistemi Linux platformunda test sistemi üzerinde hazırlanmış ve tamamlanmıştır. İstanbul sunucusunda bulunan 2000 yılının 11 aylık, 2001 ve 2002 yıllarının 12 aylık, Ankara sunucusunda bulunan 1999 yılının 2 aylık, 2000-2002 yıllarının 12 aylık işlenmemiş çek bilgileri sıkıştırılmış olarak BTOM Linux-Test sistemine aktarılmış, tüm sıkıştırılmış işlenmemiş çek bilgilerinden anlaşılır bilgi elde etmek amacıyla kullanıcı için ön ara yüz hazırlanmış (çek arama CGI, Shell scriptleri), kullanılır duruma getirilmiştir. Bu sistemin kalıcı olması için, test ortamından alınıp, kalıcı ve sabit olarak kullanımı için bir PC/Server’a aktarımı yapılacaktır.

    d) İstanbul-Ankara sunucuları ve yedekleri arasında bilgilerin tutarlılığı ve kontrolü için program modül çalışmaları devam etmiştir.

    Takas server programının program modül yapılarının ve çalışma prensiplerinin teknik detayı ile çıkarılması amacıyla hazırlanan test ortamı kurulumu tamamlanmış ve kullanımından çok iyi sonuçlar alınmıştır. İşletim bazında detaylara inilerek sistem üzerindeki teknik hakimiyet çok iyiye yakın sağlanmıştır. Sistemin işleyişini etkileyen ve kilitlenmesine neden olan büyük sorunlar çözülmüştür.

    e) Değişen koşullara göre ihtiyaçların takas programına yansıtılması amacıyla donanım ve yazılımın yenilenmesi ile transfer edilen bilgi içeriğinin bankaların talepleri doğrultusunda geliştirilmesi için çalışmalar devam etmiştir


    BÖLÜM II

    Maddi duran varlıklar 2001 yılı bütçe döneminden itibaren karşılık hesabı kullanılmadan satın alma bedelleri ile aktifleştirilerek yüzde 100 oranında amortisman ayrılmak suretiyle birikmiş amortismanlar hesabı aracılığı ile ilgili gider hesabına aktarıldığından, 2003 yılı mali tabloları bu uygulama çerçevesinde hazırlanmıştır.

    2003 YILI BİLANÇO ve GELİR-GİDER YAPISI

    • BİLANÇO
      1. AKTİF KALEMLERİN İNCELENMESİ

        Bankalararası Takas Odaları Merkezi'nin dönen ve duran varlıklar ile nazım hesap kalemlerinden oluşan aktif kıymetleri toplamı 2002 yılında 100.407 milyon TL. iken, 2003 yıl sonu itibariyle toplamı olarak 46.842 milyon TL. olmuştur. (TABLO 1)

        1. Dönen Varlıklar
          1. Bankalar

            Bankalar kalemi aktif içinde yüzde 42.18 paya sahiptir. 19.757 milyon TL. olan bu tutar bankalararası takas odalarında çalışan personelin 2002 Aralık ayındaki ücretlerinden yapılan ve 2004 Ocak ayında tasfiye edilen kanuni kesintilerinden oluşmaktadır.

        2. Duran Varlıklar
          1. Gayrimenkuller:

            2002 ve 2003 yılında gayrimenkul rakamı aynı kalmıştır. 13.987 milyon TL. olan bu tutarın tamamı yüzde 100 amortisman ayrılarak gider olarak yazılmıştır. Gayrimenkuller, Bankalararası Takas Odaları Merkezi tüzel kişiliği adına satın alınmış olan Bankalararası İstanbul, İskenderun, Edirne ve Bursa takas odalarına ait hizmet yerleri ile Bankalararası Ankara Takas Odası hizmet binasındaki Merkez’e ait 5050/1.800.000 hisseden oluşmaktadır.

          2. Menkuller:

            31 Aralık 2002 tarihi itibariyle 193.575 milyon TL. olan menkuller toplamı (Bilgisayar donanımları ve diğer demirbaşlar) 2003 yılında alınan bilgisayar donanımları ile 201.002 milyon TL.’ ye ulaşmıştır.

          3. Diğer Maddi Olmayan Duran Varlıklar:

            Bilgisayar yazılım giderlerinden oluşan diğer maddi olmayan duran varlıklar kalemi 2003 yılında yapılan 1.906 milyon TL. harcama ile toplam 51.802 milyon TL.’ye ulaşmıştır. Aktifte yer alan kıymetlerin yıllar itibariyle karşılaştırmalı dağılımı Tablo 2 de gösterilmiştir.

          4. Birikmiş Amortismanlar:

            Maddi duran varlıklar için 214.990 milyon TL., maddi olmayan duran varlıklar için 51.802 milyon TL. olmak üzere birikmiş amortismanlar toplam 266.792 milyon TL. olarak bilançoda aktif içinde (-) olarak görünmektedir. 2002 yılında 257.459 milyon TL. tutarında olan birikmiş amortismanlar 9.333 milyon TL.lık (nominal yüzde 28.5, reel yüzde 12.8 ) artış göstermiştir. 2003 yılında meydana gelen 9.333 milyon TL.lık artış, bilgisayar donanım ve yazılım giderleri için ayrılan amortisman karşılığından oluşmaktadır.

      2. PASİF KALEMLERİN İNCELENMESİ

        2003 yılı içinde ve önceki yıllarda Bankalararası Takas Odaları Merkezi adına satın alınan menkul ve gayrimenkullere ait birikmiş amortismanlar aktifte negatif olarak gösterilmiştir. Ödenecek vergi ve diğer yükümlülükler ile nazım hesaplar toplamından oluşan pasif kalemlerinin toplamı 46.842 milyon TL.dır.(TABLO 1)

        Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar

        1. Alınan Avanslar:

          Alınan avanslar 2003 yılı içerisinde bankalara iade edilmiştir.

        2. Ödenecek Vergi ve Diğer Yükümlülükler:

          Ödenecek vergi ve diğer yükümlülükler hesabındaki 19.757 milyon TL., bankalararası takas odalarında çalışan personelin Aralık ayı ücretlerinden kesilen ve kanuni kesintiler ile işveren katkısı olarak ilgili kuruluşlara Ocak 2004 ayı içerisinde ödenen vergi, fon, prim ve sendika kesintilerinin toplamından oluşmaktadır.

        Pasifte yer alan kıymetlerin yıllar itibariyle karşılaştırmalı dağılımı Tablo 2’de gösterilmiştir.

      3. NAZIM HESAPLAR

        2003 yılında muhtelif firmalara sözleşme karşılığı yaptırılan işler nedeniyle firmalardan alınan 5 adet teminat mektup tutarı olup toplam 27.085 milyon TL. dir.

    • GELİR-GİDER TABLOSU

      Bankalararası Takas Odaları Merkezinin bankalardan tahsil edilen paralar ile katılım paylarından karşılanan harcamaları 2003 yılında 30.405 milyon TL. artarak (nominal yüzde 2,71 artış, reel yüzde 9.83 azalış) 1.154.083 milyon TL. ye ulaşmıştır.(TABLO 3)

      1. GELİRLER

        Bankalardan Tahsil Edilen Paralar:

        Bankalararası takas odaları faaliyetleri nedeniyle yapılan masrafları karşılamak amacıyla Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetmeliği'nin 12 nci maddesi hükümleri çerçevesinde banka ve özel finans kurumlarından 2003 yılı içinde, işletme masrafları karşılığı olarak 1.125.087 milyon TL. tahsil edilmiştir. Bu tutar bir önceki yıla göre 49.703 milyon TL. lık yüzde 4.23 oranında azalışı ifade etmektedir.


        Katılım Payları:

        Bankalar adına müşterek mülkiyet esasına göre satın alınmış takas odaları hizmet yerlerinde faaliyetlere sonradan katılan banka ve özel finans kurumlarından 2003 yılında katılma payı olarak 19.311 milyon TL. tahsil edilmiştir.

        Sair Gelirler:

        Bursa Takas Odası hizmet yeriyle ilgili olarak lehe sonuçlanan dava sonucu tahsil edilen 9.426 milyon TL.lık tazminat ile 30 Haziran 2003 tarihinde kapatılan Takas Odaları hizmet yerlerinin 259.3 milyon TL. tutarındaki abonman tahsilatıdır.


      2. GİDERLER

        Bankalararası takas odalarında 2003 yılı içinde yapılan harcamaların ilgili takas odalarına ve masraf türlerine göre dökümü Tablo 4 de gösterilmiş olup, söz konusu giderlerdeki gelişmeler aşağıda özetlenmiştir.

        1. Gayrimenkullere Ait Satın Alma, Vergi ve Sair Giderler:

          Bankalararası Takas Odaları Merkezi adına kayıtlı hizmet yerlerine ilişkin vergi ve sair giderler ile çevre temizlik vergisi toplamı 3.385 milyon TL. olmuştur.

        2. Hizmet Yeri Yangın Sigortası Giderleri:

          Bankalararası Takas Odaları Merkezi adına kayıtlı hizmet binaları ile bazı bankaların müşterek mülkiyetinde bulunan hizmet binalarının 2003 yılı içinde yangın tehlikesine karşı yaptırılan sigorta giderleri tutarı 2002 yılına göre 86 milyon TL. azalarak 2.004 milyon TL. olmuştur.

        3. Bilgisayar Donanım Giderleri:

          2003 yılında bir önceki yıla göre 9.645 milyon TL. artış göstererek 10.007 milyon TL. olmuştur.

        4. Bilgisayar Yazılım Giderleri:

          Bilgisayar yazılım giderleri, 2003 yılında  2002 yılına göre 46.773 milyon TL. azalarak 700 milyon TL. olmuştur.

        5. Bina Tadilat ve Onarım Giderleri:

          İstanbul Takas Odasının tadilatı için kullanılan gider kalemi 2003 yılında 200 milyon TL olarak gerçekleşmiştir.

        6. Elektronik Cihaz Sigorta Gideri:

          2002 yılında 460 milyon TL. olan bu gider kalemi 2003 yılında 532 milyon olmuştur.

        7. Personel Ücreti, İkramiye, Fazla Çalışma Ücretleri, Yolluklar ve Kanuni Kesintiler:

          31 Aralık 2002 tarihi itibariyle işten ayrılan bilgisayar uzmanları ve kapatılan odalarda çalışan personel hariç tutulduğunda, bankalararası takas odalarında toplam 22 kişi çalışmakta olup, bunlardan 13'ü büro memuru, 6'sı hizmetli, 2’si bilgisayar uzmanı, 1’i web tasarımcısı olarak istihdam edilmektedir. Bankalararası takas odalarında görevli personel (bilgisayar uzmanları ve web tasarımcısı hariç) Banka-Sigorta İşçileri Sendikası’na (BASİSEN) kayıtlı bulunmaktadır.

          Anılan Sendika ile yapılan VIII. Dönem Toplu İş Sözleşmesi uyarınca, personelin ücretlerine 1 Mart 2003 tarihinden geçerli olmak üzere yüzde 17,3 zam yapılmış ve buna göre oluşan ücret 1 Eylül 2003 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere yüzde 6.5 oranında artırılmıştır. 2002 yılı toplam giderleri içerisinde yüzde 50,8 lik paya sahip olan personel giderleri kalemi 2003 yılı içerisinde yüzde 66,6 olarak gerçekleşmiş olup, bir yıl öncesine göre yüzde 26,3 lik bir artışla 768.141 milyon TL.na ulaşmıştır.

        8. Ayni Yardımlar:

          Bankalararası takas odalarınca 2003 yılı içinde ayni yardımlar toplamı bir önceki yıla göre 429 milyon TL. azalarak 5.893 milyon TL.sı olmuştur.

        9. Sağlık Yardımları:

          2003 yılında sağlık yardımları tutarı 15.458 milyon TL. lık  bir azalışla toplam 31.976 milyon TL. olmuştur.

          Personel için yapılan giderler toplam olarak dikkate alındığında;

          • Personel Ücreti, İkramiye, Fazla Çalışma Ücretleri, Yolluklar ve Kanuni Kesintiler için 768.141 milyon TL.,
          • Ayni Yardımlar için 5.893 milyon TL.,
          • Sağlık Yardımları için 31.976 milyon TL.

          olmak üzere toplam 806.010 milyon TL. lik bir gider oluşmuştur. 2002 yılı içerisinde personele ilişkin söz konusu kalemlerin toplam giderler içindeki payı yüzde 55,2 iken 2003 yılında bu oran yüzde 69,8 olarak gerçekleşmiş olup, 2002 yılına göre nominal olarak yüzde 21.8 reel olarak ise yüzde 6.9 oranında artış gerçekleşmiştir.

        10. Kira Giderleri:

          Bankalararası İzmir, Eskişehir, Konya, Kayseri, Gaziantep, Adana ve Bursa Takas Odaları faaliyetlerini kiralanan hizmet yerlerinde sürdürmüştür. 30 Haziran 2003 tarihinde tamamen kapatılmaları dolayısıyla 2003 yılı içinde hizmet binaları için ödenen kira giderleri toplamı 17.299 milyon TL. dır. Bu nedenle kira giderleri bir önceki yıla göre 40.267 milyon TL. tutarında azalış göstermiştir.

        11. Satın Alınmış Demirbaş Giderleri:

          2003 yılında demirbaş alımı yapılmamıştır.

        12. Bakım Onarım Giderleri:

          Bankalararası takas odaları hizmet binaları ile kullanılan demirbaş eşyanın 2003 yılı içindeki bakım ve onarım giderleri toplamı bir önceki yıla göre 7.947 milyon TL. artarak 200.661 milyon TL.na yükselmiştir.

        13. Haberleşme Giderleri:

          2003 yılı içinde haberleşme giderleri 2002 yılına göre 1.322 milyon TL. artarak 29.990 milyon TL. olarak gerçekleşmiştir.

        14. Elektrik Su Giderleri:

          Bir önceki yıla göre 8.422 milyon TL. azalan elektrik ve su giderleri toplamı 26.664 milyon TL. olmuştur.

        15. İşyeri Yönetim ve Yakacak Giderleri:

          Bankalararası takas odaları hizmet binalarının ısıtılması ve yönetim amacıyla yapılan harcamalar toplamı bir önceki yıla göre 166 milyon TL. artarak 31.869 milyon TL.na yükselmiştir.

        16. Matbua ve Kırtasiye Giderleri:

          Matbua ve kırtasiye giderleri, takas işlemlerinin büyük ölçüde İstanbul Takas Odasına kayması nedeniyle, diğer odalardaki işlem hacminde meydana gelen gerilemeye bağlı olarak, bir önceki yıla göre 3.839 milyon TL. azalarak 2.400 milyon TL.na inmiştir.

        17. Bilgisayar Tüketim Malzemesi:

          Bigisayar tüketim malzemesi bir önceki yıla gore 5.599 milyon TL. azalarak 2003 yılında 2.191 milyon TL.olarak gerçekleşmiştir.

        18. Temizlik Malzemesi Giderleri:

          Bankalararası takas odalarında temizlik malzemesi giderleri bir önceki yıla gore 807 milyon azalarak 2.673 milyon TL. olmuştur.

        19. Şirket Temizlik Giderleri:

          Temizlik hizmetleri anlaşmalı şirketlerce sağlanan ve bu amaçla eleman istihdam edilmeyen bankalararası İzmir, Gaziantep, Antalya, ve Denizli Takas Odaları için 2003 yılında ödenen toplam tutar 6.203 milyon TL.dir.

        20. Avukatlık Ücreti:

          Bursa Takas Odası hizmet yeri ile ilgili olarak açılan davanın takibi için 2003 yılında ödenen avukatlık ücreti 2.178 milyon TL. olmuştur.

        21. Mali Müşavirlik Ücreti:

          2003 yılında mali müşavirlik ücreti ödenmemiştir.

        22. Sair Giderler:

          Sair giderler kalemi bir önceki yıla göre 1.602 milyon TL. azalarak 9.116 milyon TL. olarak gerçekleşmiştir.

    ÇEK MALİYETİ

    Bankalararası takas odalarındaki faaliyetlerin çağdaş bir ortamda ve etkin bir şekilde yerine getirilmesi amacıyla 2003 yılında yapılan harcamalar, 2002 yılına kıyasla yüzde 2.71 artarken, işlem gören çek adedi ise yüzde 3.7 artış göstermiştir. Bu gelişmeler çerçevesinde, Bankalararası Takas Odaları Merkezine katılan banka ve özel finans kurumlarının çek başına birim maliyetleri, 2003 yılında bir önceki yıla göre yüzde 0,9 oranında azalarak 44.013.-TL.na düşmüştür.


    2003 yılında yapılan giderlerden banka ve özel finans kurumlarına eşit olarak paylaştırılan tutarlar düşüldükten sonra 2004 yılı için alınacak avansın hesaplanmasında kullanılmak üzere hesaplanan çek maliyeti 43.306,- TL. olmuştur.


    Bankalararası Takas Odaları Merkezi’nin 2003 yılında yapılan harcamalarının çek başına maliyetini etkileyen kalemlerdeki gelişmelere ilişkin tablonun incelenmesinden de anlaşılacağı gibi, bu maliyetin yüzde 66.56 lik kısmını personel ücretleri oluşturmaktadır. Bakım onarım giderleri (yüzde 17,39), sağlık yardımları (yüzde 2,77 ), işyeri yönetim ve yakacak giderleri (yüzde 2,76 ), haberleşme giderleri (yüzde 2,60 ), elektirik su giderleri (yüzde 2,31) de çek başına maliyeti etkileyen önemli kalemler olarak ortaya çıkmıştır. (TABLO 9)


    BÖLÜM III

    İSTATİSTİKİ BİLGİLER VE GRAFİKLER