BÖLÜM I
  1. SUNUŞ
  2. BANKALARARASI TAKAS ODALARI FAALİYETLERİ
  3. 2002 YILI İDARİ FAALİYETLERİ
  4. İYİLEŞTİRME VE GELİŞTİRME ÇALIŞMALARI
BÖLÜM II
  1. BİLANÇO VE GELİR-GİDER TABLOSU
  2. ÇEKİN MALİYETİ
BÖLÜM III
  1. İSTATİSTİKİ BİLGİLER ve GRAFİKLER

BÖLÜM I

BANKALARARASI TAKAS ODALARI MERKEZİ

1211 sayılı Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Kanunu'nun 55 inci maddesi ve 3167 sayılı Çekle Ödemelerin Düzenlenmesi ve Çek Hamillerinin Korunması Hakkında Kanun'un 6 ncı maddesinin Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’na verdiği yetki uyarınca, çeklerin banka şubeleri arasında hesaben tesviyesini sağlamak amacıyla tüzel kişiliği haiz olarak kurulmuş olan Bankalararası Takas Odaları Merkezi ve bu Merkeze bağlı bankalararası takas odaları, Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetmeliği ile bu Yönetmeliğe ilişkin İzahname esasları çerçevesinde faaliyetlerini sürdürmektedir.


Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetmeliği'nin 5 inci maddesi uyarınca Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetim Kurulu, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Bankacılık ve Finansal Kuruluşlar Genel Müdür veya Genel Müdür Yardımcısı ile Türkiye Bankalar Birliği Yönetim Kurulu'nu oluşturan bankaların (kalkınma ve yatırım bankaları hariç) en az şube müdürü seviyesindeki temsilcilerinden oluşmakta, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası temsilcisi kurulun başkanlık görevini yürütmektedir. 2002 yılında,


  1. Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankası A.Ş.,
  2. Türkiye İş Bankası A.Ş.,
  3. Türkiye Halk Bankası A.Ş.,
  4. Türkiye Vakıflar Bankası T.A.O.,
  5. Yapı Kredi Bankası A.Ş.,
  6. Akbank T.A.Ş.,
  7. Türkiye Garanti Bankası A.Ş.,
  8. Denizbank A.Ş.,
  9. T. Dış Ticaret Bankası A.Ş.,
  10. Finansbank A.Ş.,
  11. Citibank A.Ş.

temsilcileri yönetim kurulu üyesi olarak görevlerini sürdürmüşlerdir.


Takas işlemleri, 1993 yılından itibaren Bankalararası İstanbul Takas Odası'nda, 1997 yılından itibaren de Bankalararası Ankara Takas Odası'nda elektronik ortamda yürütülmektedir. 16.4.1998 tarihinde Bankalararası İstanbul Takas Odası’nda başlatılan uygulama ile çek takası; isteyen banka ve özel finans kurumlarınca çek başına işlem maliyetlerini ve çeklerin naklinde karşılaşılacak riskleri azaltmak ve işlemleri hızlandırmak amacıyla, Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetim Kurulu’nca hazırlanan protokolü imzalamak suretiyle elektronik ortamda fiziken ibraz edilen çeklerle birlikte fiziken ibraz edilmeksizin sadece çek bilgileri üzerinden yapılmaktadır.


Buna göre, takas işlemleri Ankara ve İstanbul takas odalarında elektronik ortamda (bankalarca çek bilgilerinin önceden bilgisayar aracılığı ile takas odalarına gönderilmesi, daha sonra fiziki olarak çeklerin takas odalarında ibraz edilmesi) sürdürülmekte, Bankalararası İstanbul Takas Odası’nda ayrıca, protokol imzalayan banka ve özel finans kurumlarınca çekler fiziken ibraz edilmeden, sadece çek bilgilerinin bilgisayar aracılığı ile takas odasına gönderilmesi suretiyle çek takası yapılabilmekte, diğer odalarda ise takas işlemleri klasik olarak bankalarca çeklerin fiziki olarak karşılıklı ibraz edilmesi suretiyle yürütülmektedir.


31.12.2002 tarihi itibariyle bankalararası takas odaları faaliyetlerine katılan 50 bankanın (özel finans kurumları dahil) 28’i fiziken ibraz edilmeksizin yapılan çek takası sistemindedir.

Bu sisteme katılan bankalar yurt çapındaki tüm şubelerinden takasa konu olabilecek çekleri Bankalararası İstanbul Takas Odası’nda işleme alabilmektedirler. Bunun sonucunda, zaman içinde diğer takas odalarının işlem hacmi azalmış ve Aralık 2002 itibariyle İstanbul Takas Odası’nın işlem hacmi, toplam takas işlem hacminin % 97,3’ünü oluşturmuştur.

Anılan sisteme dahil olmayan 22 bankanın 9’u tek şubeli banka olup, bu bankalar sadece İstanbul’da faaliyet gösterdiklerinden çek takas işlemlerini İstanbul Takas Odası’nda yürütmektedirler.

Bu gelişmelere bağlı olarak, takas işlemleri, ağırlıklı olarak tek merkezden fiziken ibraz olmaksızın İstanbul’da yapılmaya başlanmış ve Ankara ve İstanbul arasında sağlanan bağlantı ile sistemin kesintisiz çalışması için gerekli yedekleme sağlanmıştır. Böylece diğer takas odaları işlevini yitirmeye başlamıştır.

Ayrıca, fiziken ibraz edilmeksizin çek takası sistemine katılan bankalar için klasik sistemle takas yapılan odalarda işlem yapılması, bu bankaların takas işlemleri maliyetlerini artırıcı bir etken olmuştur.

Bu kapsamda, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’na yapılan talepler ve Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetim Kurulu’nun 10.4.2002 tarihli Kararı gözönünde bulundurularak, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası şubelerinin kurulu bulunduğu 20 yerde Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası gözetiminde, şubesi bulunmayan Balıkesir ilinde ise gözetim yetkisinin devredildiği T.C. Ziraat Bankası A.Ş. gözetimi altında faaliyet gösteren yirmi takas odasının işlem hacmi, katılımcı sayısı, hizmet yeri, personel vb. durumları ile coğrafi konumlarına göre değerlendirilmeleri sonucunda Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Banka Meclisi’nin 4.7.2002 tarih, 8292/17891 sayılı Kararı ile

a) 31.12.2002 tarihi itibariyle Adapazarı (17.8.1999 tarihinde faaliyetlerine ara verilmiştir.), Balıkesir, Edirne, Erzurum, Malatya, İskenderun, Mersin, Diyarbakır, Trabzon, Eskişehir, Samsun, İzmit takas odalarının,

b) 30.6.2003 tarihi itibariyle, Gaziantep, Antalya, Kayseri, Denizli, Adana, İzmir, Konya, Bursa takas odalarının

kapatılması kararlaştırılmıştır.

Buna göre, 31.12.2002 tarihi itibariyle 8’i kapatılacak olan 10 oda faaliyette kalmıştır.

31.12.2002 tarihinde kapatılan odaların hizmet yerleri boşaltılmış olup, bu odalara ait hizmet yerlerinden bankalarca müşterek mülkiyet esasına göre satın alınmış olan Bankalararası Mersin ve Samsun Takas Odaları hizmet yerlerinin akibeti ve ne şekilde değerlendirileceği hususunun hissedar bankalarca belirlenmesi gerektiğinden, ilgili bankalara yazılı olarak bilgi verilmiştir.


BANKALARARASI TAKAS ODALARI FAALİYETLERİ

2002 yılında faaliyetlerine devam eden takas odalarında 42.305 trilyon lira tutarında 8,5 milyon adet şehir içi, 37.349 trilyon lira tutarında 16,8 milyon adet şehir dışı olmak üzere toplam 79.654 trilyon lira tutarında 25,3 milyon adet çek işlem görmüştür. Bir önceki yıla göre toplam çek tutarında % 51,3 oranında artış, çek adedinde ise % 1,6 oranında azalış olmuştur.

 31.12.2002 tarihi itibariyle;

  • Takasa konu toplam çek tutarında % 51,3
  • Emisyon hacminde % 44,5
  • Para arzında (M2Y) % 28
  • Bankacılık sektörünün aktif büyüklüğünde % 22,7
  • Toptan eşya fiyat endeksinde % 30,8
  • Tüketici fiyatları endeksinde ise % 29,7

oranında yıllık artış gerçekleşmiştir.

Buna göre bankalararası takas odalarında işlem gören toplam çek tutarında TEFE’ye göre % 15,7 oranında reel artış olmuştur.

Bankalararası takas odalarına ibraz edilen çeklerin bir önceki yıla göre karşılaştırılması ve yıllar itibariyle gelişimi aşağıda gösterilmektedir.


  ÇEK ADEDİ ÇEK TUTARI (TL)
  Şehir içi Şehir dışı Toplam Şehir içi Şehir dışı Toplam
31 Aralık 2001 9.773.748 15.919.605 25.693.353 30.276.007.444 22.354.247.830 52.630.255.274
31 Aralık 2002 8.531.349 16.762.177 25.293.526 42.304.685.113 37.349.106.034 79.653.791.147
Değişim Tutarı -1.242.399 842.572 -399.827 12.028.677.669 14.994.858.205 27.023.535.873
DeğişimYüzdesi -12,7 5,3 -1,6 39,7 67,1 51,3
Kaynak : BTOM

Grafik 1. Bankalararası Takas Odalarında Hesaplaşmaya Tabi Tutulan Çeklerin Adet ve Tutarları
Kaynak: BTOM

Bankalararası takas odalarında 2002 yılında işlem gören toplam çek adedinin;

  • % 97,3’ü İstanbul Takas Odası'nda,
  • % 0,6’sı Ankara Takas Odası'nda,
  • % 0,6’sı İzmir Takas Odası'nda,
  •  % 0,1’i İzmit Takas Odası’nda
  • işleme alınmış olup, aynı yılda takas odalarında işlem gören toplam çek tutarının;

    • % 93’ü İstanbul Takas Odası'nda,
    • % 4,2’si İzmit Takas Odası'nda,
    • % 1,1’i Ankara Takas Odası'nda,
    • % 0,8’i İzmir Takas Odası'nda

    gerçekleşmiştir. (TABLO 8)

    Elektronik ortamda takas yapılan bankalararası Ankara ve İstanbul takas odalarının işlem hacmi, 2002 yılı toplam takas hacminin % 97,9 unu oluşturmaktadır. Aralık 2002 itibariyle fiziken ibraz olmaksızın çek bilgileri üzerinden takas yapan 28 bankanın (TABLO 12) genel toplam içindeki payı % 86,7, Bankalararası İstanbul Takas Odası'ndaki payı % 89,9 olmuştur.

    Elektronik ortamda çek takasının başladığı 1993 yılından itibaren İstanbul Takas Odası’nın toplam takas içindeki işlem hacmi yıllar itibariyle aşağıdaki tablo ve grafikte gösterilmektedir.


    Grafik 2. Bankalararası İstanbul Takas Odasında İşleme Alınan Çeklerin Toplam İçindeki Yeri
    Kaynak: BTOM

    Grafikte de görüldüğü gibi, Bankalararası İstanbul Takas Odası’nın işlem hacmindeki artış, fiziken ibrazsız çek takası uygulamasının başladığı 1998 yılından itibaren giderek artan bir seyir izlemekte ve 2002 yılı itibariyle % 97,3’e ulaşmaktadır. Elektronik ortamda işlemlerin yürütüldüğü Bankalararası Ankara Takas Odası’nın işlem hacmi de dikkate alındığında, klasik ortamda işlemlerin yürütüldüğü diğer takas odalarının toplam işlem payı ise % 2,1 olarak gerçekleşmiştir.

    Diğer taraftan, 2002 yılı içinde bankalararası takas odalarında işlem gören 25.294 bin adet çekin banka ve özel finans kurumları arasındaki dağılımına bakıldığında;

    • Yapı ve Kredi Bankası A.Ş. 2.961 bin adet çek (% 11,7),
    • T. Garanti Bankası A.Ş. 2.930 bin adet çek (%11,6),
    • Akbank T.A.Ş. 2.646 bin adet çek (% 10,5),
    • Türkiye İş Bankası A.Ş 2.510 bin adet çek (% 9,9),

    ile ilk dört sırayı aldığı ve işlem hacminin % 43,7 sini oluşturduğu görülmektedir.


    Grafik 3. 2002 Yılı İçerisinde Bankalararası Takas Odalarında En Fazla İşlem Hacmine Sahip Bankalar
    Kaynak: BTOM

    2003 YILI İDARİ FAALİYETLERİ

    Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetim Kurulu’nun Bankalararası Takas Odaları Merkezi ve bu Merkeze bağlı odaların faaliyetleri ile ilgili olarak yıl içinde yaptığı toplantılarda aldığı kararlardan önemli görülenleri aşağıda belirtilmiştir.


    1. Bankacılık sisteminde operasyon maliyetlerinin azaltılmasına katkı sağlaması ve daha sonra uygulamaya konulması düşünülen günlük takas için gerekli alt yapının oluşturulması amacıyla, 2001 yılı toplam takas hacminin % 89,3 ünü oluşturan Bankalararası Ankara ve İstanbul takas odalarının dışındaki takas odalarının faaliyetlerine son verilmesi, bu bağlamda kapatılması düşünülen takas odalarının işlem hacmi, personel, hizmet yeri v.b. durumları ile odaların kurulu olduğu il/ilçenin coğrafi konumları dikkate alınarak, belirlenecek bir takvime göre kapatılması için gerekli işlemler başlatılmıştır. (Karar no:114, Karar tarihi: 10.4.2002)
    2. Kapatılacak odalara ait demirbaşların ihtiyaç durumuna göre Bankalararası Ankara ve İstanbul takas odalarına devredilmesi, diğer demirbaşların ise Bankalararası Takas Odaları Merkezi, Alım Satım ve İhale İşleri İzahnamesinin 27 nci maddesinde belirtilen kurum, kuruluş veya derneklere hibe edilmesi, edilemeyenlerin imha edilmesi ve demirbaş kayıtlarından düşülmesi konusunda Yönetim Kurulu Başkanı yetkilendirilmiştir. (Karar no:115, Karar tarihi: 25.9.2002)
    3. Kapatılacak odalarda çalışan personelden süresi dolanların emekli edilmesi, istihdamında fayda görülen ve emekliliğine takas odası kapanış tarihi itibariyle beş yıldan az kalmış personelin diğer odalarda görevlendirilmesi, kalan personelin ise kıdem tazminatlarının ödenerek görevlerine son verilmesi ve gerekli ödeneğin tahsisi konularında Yönetim Kurulu Başkanı yetkilendirilmiştir. (Karar no:115, Karar tarihi: 25.9.2002)
    4. Bankalararası Takas Odaları Merkezi ile Banka-Sigorta İşçileri Sendikası BASİSEN arasında yapılacak VIII. Dönem Toplu İş Sözleşmesi görüşmelerini yürütmek, uyuşmazlık zaptını veya sözleşmeyi imzalamak ve diğer işlemler için
      T.C. Merkez Bankası İ. Hakkı Arslan ve/veya Rifat Günay,
      Yapı ve Kredi Bankası A.Ş. Şehnaz Göğebakan,
      Akbank T.A.Ş. Necdet Demirci,
      T. İş Bankası A.Ş.  Işın Gürel,
      T. Dış Ticaret Bankası A.Ş. Ayperi Uras
      yetkili kılınmıştır. (Karar no:114, Karar tarihi: 10.4.2002). Toplu iş sözleşmesi 1.3.2002 tarihinden itibaren yürürlüğe girmek üzere 30.5.2002 tarihinde imzalanmıştır.
    5. Bankalararası takas odalarında çalışan personel için Bankalararası Takas Odaları Merkezi ile Banka Sigorta İşçileri Sendikası (BASİSEN) arasında Toplu İş Sözleşmesi ve bu sözleşmeye bağlantılı olarak Grup Sağlık Sigortası yapılmış ve söz konusu sözleşmelerin hükümleri çerçevesinde takas odalarına gerekli ödenek verilmiştir. (Karar no:115, Karar tarihi: 25.9.2002)
    6. Bankalararası Takas Odaları Merkezi’nde bilgisayar uzmanı olarak istihdam edilen personelin aylık net ücretlerinin günün koşullarına göre belirlenmesi, bilgisayar uzmanı olarak 19.11.2001 tarihinde işe başlatılan üç personelden birisinin istifası sonrasında iş akışının etkilenmemesini teminen iki yeni personel alımı ve bunların maaş ve özlük haklarının aynı pozisyonda çalışan diğer personele göre tespiti konularında Yönetim Kurulu Başkanı yetkilendirilmiş ve gerekli ek ödenek tahsis edilmiştir.( Karar no:114, Karar tarihi: 10.4.2002)
    7. Bankalararası Takas Odaları Merkezi’nde görevli bilgisayar uzmanlarının işleri gereği yapacakları yurt içi seyahatlerde ücret ve yolluk yönünden bağlı olacakları esaslar belirlenmiştir. (Karar no: 116, Karar tarihi: 17.12.2002)
    8. Bankalararası Malatya Takas Odası yönetim komitesi üyeliklerine 2 yıl süre ile görev yapmak üzere yeni bankalar seçilmiştir. (Karar no:114, Karar tarihi: 10.4.2002)
    9. Ankara ve İstanbul takas odalarının bağlantısı ve aralarında yedeklemenin sağlanması amacıyla Aybim Bilgisayar Ticaret Limited Şirketi ile imzalanan satın alma sözleşmesi konusu işlemler tamamlanmış ve Firma’ya ödemesi yapılmıştır. (Karar no:114, Karar tarihi: 10.4.2002)
    10. Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetim Kurulu üyeleri ile yapılan görüşmeler sonucunda alınan onaya göre; Atlas Yatırım Bankası A.Ş., İhlas Finans Kurumu A.Ş., Okan Yatırım Bankası A.Ş.’nin bankalararası takas odalarının 2001 yılı faaliyetleri ile ilgili olarak yıl sonunda çıkarılan kesin hesaplara göre oluşan tutarlar tasfiye edilmiştir. (Karar no:114, Karar tarihi: 10.4.2002)
    11. Bankalararası Takas Odaları Merkezi’ne Ankara’da bilgisayar uzmanı olarak 19.11.2001 tarihinde göreve başlatılan elemanlardan biri 20.3.2002 tarihinde, aynı tarihte göreve başlatılan diğer eleman ise askerlik nedeniyle 31.7.2002 tarihinde görevinden ayrılmıştır. (Karar no:114, 115, Karar tarihi: 10.4.2002, 25.9.2002)
    12. Bankalararası Erzurum Takas Odası Yönetim Komitesi’nin teklifi üzerine, kira sözleşmesinin sona ermesi nedeniyle anılan Oda yeni hizmet yerine taşınmış, atıl ve kullanılmayacak durumda olan demirbaşlar Bankalararası Takas Odaları Merkezi Alım, Satım ve İhale İşleri İzahnamesi’nin 27 nci maddesi çerçevesinde resmi kuruluşlara hibe edilmiş, hibe edilemeyecek kadar kullanılmaz durumda olanlar ise imha edilmiştir. (Karar no:114, Karar tarihi: 10.4.2002)
    13. Yapılan inceleme sonucunda Deprem Yönetmeliğine uygun şekilde güçlendirilmesinin gerekliliği ortaya çıkan Bankalararası İstanbul Takas Odasının yer aldığı Bank-Han Yöneticiliğinden alınan 13.6.2002 tarih, 7 sayılı yazıda; güçlendirme projesinin gerçekleştirilmesi yerine gayrimenkul hissedarlarından Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu’nun önerisi doğrultusunda temelden yeni bir bina yapılması veya binanın satışa çıkartılması alternatifleri ile birlikte anılan Oda için 23.12.1999 tarih, 103 no.lu Yönetim Kurulu Kararı uyarınca yeni bir hizmet yerinin bulunması için yapılan araştırmaların değerlendirilmesi sonucunda, mevcut hizmet yerinin satışının daha uygun olacağına; buna göre yeni bir hizmet yerinin satın alınması için yapılan ve yapılacak araştırma sonuçlarının ön rapor şeklinde Yönetim Kurulu’na sunulması amacıyla,
      T.C. Merkez Bankası Rifat Günay
      T.C. Ziraat Bankası Orhan Kutur
      Yapı ve Kredi Bankası Şehnaz Göğebakan
      Cıtıbank  Emel Baysal 
      katılımıyla bir komisyon kurulmasına ve komisyon raporunun Yönetim Kurulu’nca değerlendirilerek yer konusunun karara bağlanmasına karar verilmiştir. (Karar no: 115, Karar tarihi: 25.9.2002)
    14. Bankalararası Takas Odaları Merkezi aleyhine açılan dava nedeniyle, Bankalararası Takas Odaları Merkezi leh ve aleyhine açılacak dava ve takiplerde; uygun göreceği bütün muameleleri takip tamamlama ve bitirme, kendi imzası ile dilekçe verme, temsil edebilme, davacı iddialarına karşı yazılı veya sözlü cevap verme, gerekirse avukat tutma, 3 üncü şahıslar dahil vekalet verme ve gerekli ödeneğin tahsisi konularında Yönetim Kurulu Başkanı yetkilendirilmiştir. (Karar no:115, Karar tarihi: 25.9.2002)
    15. Bankalararası Takas Odaları Merkezi web sitesinin kurulabilmesi için bir web server ile gerekli donanım ve kullanım hakkının alınabilmesi konularında Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetim Kurulu Başkanı’na yetki verilmiştir. (Karar no: 115, Karar tarihi: 25.9.2002)
    16. Bankalararası Bursa Takas Odası çalışanı Hüseyin Ersoy 31.7.2002 tarihi itibariyle emekliye ayrılmıştır. (Karar no:115, Karar tarihi: 25.9.2002)
    17. 10.4.2002 tarih, 114 sayılı Kararın 5 inci maddesi uyarınca Yönetim Kurulu Başkanı’na verilen yetki çerçevesinde, Erkan Erdal’ın Bankalararası Ankara Takas Odası’nda göreve başlatılmasına karar verilmiştir. (Karar no: 115, Karar tarihi: 25.9.2002)
    18. Bankalararası Takas Odaları Merkezi tüzel kişiliği adına Bankalararası Bursa Takas Odası hizmet yeri olarak satın alınan gayrimenkule ilişkin olarak, satıcının taahhütlerini yerine getirmemesi nedeniyle doğan alacakların tahsili için, Bursa 4 üncü İcra Müdürlüğü’nün 1999/275 Esas sayılı icra takip dosyası ile satıcıya ait bulunan başka bir taşınmaz satışa sunulmuş, ancak ihaleye katılan olmaması nedeniyle satış düşmüştür. (Karar no: 115, Karar tarihi: 25.9.2002)
    19. 1.1.2003 tarihinden geçerli olmak üzere, Bankalararası Takas Odaları Merkezi Alım, Satım ve İhale İşleri İzahnamesi'nin; 6 ve 9 uncu maddelerinde yer alan bazı tutarların yeniden belirlenmesine karar verilmiştir. (Karar no: 116, Karar tarihi: 17.12.2002)
    20. 1.1.2003 tarihinden geçerli olmak üzere, Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetmeliği'nin 12 nci maddesinin (d) fıkrası gereğince Bankalararası takas odalarına sonradan katılan bankalardan bir defaya mahsus tahsil edilen katılım payı 4.000.000.000.-TL., 12 nci maddesinin (f) fıkrası gereğince işletme masrafları karşılığı olarak alınan avans 420.000.000.-TL.’ye çıkarılmıştır. (Karar no: 116, Karar tarihi: 17.12.2002)
    21. Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetim Kurulu'nun 26.12.2001 tarih ve 113 no.lu Kararı ile bir bütçe döneminde gider hesapları arasında bankalararası Ankara ve İstanbul takas odaları yönetim komiteleri için toplam 1.000.000.000.-TL. olan aktarma yapma yetkisinin, 1.1.2003 tarihinden geçerli olmak üzere 1.500.000.000.-TL.na yükseltilmesine, diğer takas odalarında ise değiştirilmemesine karar verilmiştir. (Karar no: 116, Karar tarihi: 17.12.2002)
    22. Bankalararası Takas Odaları Merkezi’ne danışmanlık hizmeti ile mevzuata ilişkin bilgi verilmesi amacıyla yeminli mali müşavir M. Yılmaz Tan ile imzalanan ve 31.12.2002 tarihinde sona eren sözleşme yenilenmemiş, işlem bazında danışmanlık hizmeti alınması konusunda Yönetim Kurulu Başkanı yetkilendirilmiştir. (Karar no: 116, Karar tarihi: 17.12.2002)
    23. Bankalararası Bursa Takas Odası hizmet yeri olarak satın alınan gayrimenkul ile ilgili olarak hazırlanan raporun incelenmesi sonucunda; Bankalararası Takas Odaları Merkezi’ne vekaleten Avukat Murat Davarcı tarafından yürütülmekte olan icra takipleri dışında, bunlara ek olarak Bankalararası Takas Odaları Merkezi tüzel kişiliği ile satıcı arasında akdedilen satış sözleşmesinin 4 maddesi gereğince talep edilebilecek ceza-i şart alacakları konusunda dava açılması ve bunun sonucunda mevcut icra dosyaları ile birlikte tamamı için icra takibine gidilmesi konusunda Avukatın yetkilendirilmesi için Yönetim Kurulu Başkanı’na yetki verilmiştir. (Karar no: 116, Karar tarihi: 17.12.2002)
    24. Bankalararası takas odalarının faaliyetleri ile ilgili olarak her bir takas odasının 2003 yılı içinde yapacağı harcamalara ilişkin bütçe ödenekleri onaylanmıştır.

    Ayrıca, bankalararası takas odalarının yıl içerisinde gereken ödenek ve ek ödenek ihtiyaçları karşılanmıştır.


    İYİLEŞTİRME ve GELİŞTİRME ÇABALARI

    Bankaların bilgisayarlaşma düzeyi göz önünde bulundurularak, takas odası sisteminin günün koşullarına göre uyarlanması amacıyla yürütülen çalışmalar çerçevesinde;

    ·   Takas odalarının kapatılma işlemlerinden sonra takas işlemleri Ankara ve İstanbul takas odalarında yürütüleceğinden, söz konusu odalarda elektronik ortamda yürütülen çek takası işlemlerinde herhangi bir sorunla karşılaşıldığında sorunun süratle çözümlenmesi amacıyla anılan odalar arasında sağlanan bağlantı ve hazırlanan yazılımın testleri her iki odada karşılıklı olarak bankaların katılımıyla ve her ay işlem hacminin az olduğu günlerde düzenli olarak yapılmaktadır.

    ·   Bankalararası Takas Odaları Merkezi web sitesinin kurulabilmesine yönelik çalışmalar sürdürülmektedir.

    ·   Bankaların da kullanımına sunulacak arşiv oluşturulmasına yönelik çalışmalar yapılmaktadır.

    ·   Takas server programının program modül yapılarının ve çalışma prensiplerinin teknik detayı ile çıkarılması çalışmalarına  bu amaçla hazırlanan test ortamında devam edilmektedir.

    ·   Bankacılık sistemindeki gelişmelere paralel olarak haberleşme olanaklarının artışı çerçevesinde, elektronik ortamda yapılan takas işlemlerinde şehir içi ve dışı ayrımının kaldırılması çalışmaları yapılmaktadır.

    ·   Değişen koşullara göre ihtiyaçların takas programına yansıtılması amacıyla yazılımın yenilenmesi ve transfer edilen bilgi içeriğinin bankaların talepleri doğrultusunda geliştirilmesi için çalışmalar yapılmaktadır.


    BÖLÜM II

    Maddi duran varlıklar 2001 yılı bütçe döneminden itibaren karşılık hesabı kullanılmadan satın alma bedelleri ile aktifleştirilerek %100 oranında amortisman ayrılmak suretiyle birikmiş amortismanlar hesabı aracılığı ile ilgili gider hesabına aktarıldığından, 2002 yılı mali tabloları bu uygulama çerçevesinde hazırlanmıştır.

    2002 YILI BİLANÇO ve GELİR-GİDER YAPISI

    • BİLANÇO
      1. AKTİF KALEMLERİN İNCELENMESİ

        Bankalararası Takas Odaları Merkezi'nin dönen ve duran varlıklar ile nazım hesap kalemlerinden oluşan aktif kıymetleri toplamı 2001 yılında 22.630 milyon TL. iken, 2002 yıl sonu itibariyle toplamı olarak 100.407 milyon TL. olmuştur. (TABLO 1)

        1. Dönen Varlıklar
          1. Bankalar

            Aktif içinde % 82,7 paya sahip olan bankalar kalemi, 2002 yılı harcamaları için 4 taksitte bankalardan ve özel finans kurumlarından tahsil edilip, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Ankara Şubesi nezdinde açılmış bulunan mevduat hesabına yatırılan avansın kalan kısmını göstermektedir. 83.016 milyon TL. olan bu tutar bankalararası takas odalarında çalışan personelin 2002 Aralık ayındaki ücretlerinden yapılan ve 2003 Ocak ayında tasfiye edilen kanuni kesintileri ile bankalardan alınan avansın tasfiye edilecek tutarını içermektedir.

          2. Gelecek Aylara Ait Giderler:

            11.796 milyon TL. lık bu tutar peşin ödenmiş kira giderlerini içermekte ve aktifin % 11,8 ini oluşturmaktadır.

        2. Duran Varlıklar
          1. Gayrimenkuller:

            2001 ve 2002 yılında gayrimenkul rakamı aynı kalmıştır. 13.987 milyon TL. olan bu tutarın tamamı %100 amortisman ayrılarak gider olarak yazılmıştır. Gayrimenkuller, Bankalararası Takas Odaları Merkezi tüzel kişiliği adına satın alınmış olan Bankalararası İstanbul, İskenderun, Edirne ve Bursa takas odalarına ait hizmet yerleri ile Bankalararası Ankara Takas Odası hizmet binasındaki Merkez’e ait 5050/1.800.000 hisseden oluşmaktadır.

          2. Menkuller:

            31.12.2001 tarihi itibariyle toplam aktifler içinde 193.575 milyon TL. ile % 83 lik bir paya sahip olan menkuller toplamı (Bilgisayar donanımları ve diğer demirbaşlar) 2002 yılında demirbaş alımı yapılmadığından aynı kalmıştır.

          3. Diğer Maddi Olmayan Duran Varlıklar:

            Bilgisayar yazılım giderlerinden oluşan diğer maddi olmayan duran varlıklar kalemi için 2002 yılında 49.896 milyon TL. harcama gerçekleştirilmiştir. Aktifte yer alan kıymetlerin yıllar itibariyle karşılaştırmalı dağılımı Tablo 2 de gösterilmiştir.

          4. Birikmiş Amortismanlar:

            Maddi duran varlıklar için 207.563 milyon TL., maddi olmayan duran varlıklar için 49.896 milyon TL. olmak üzere birikmiş amortismanlar toplam 257.459 milyon TL. olarak bilançoda aktif içinde (-) olarak görünmektedir. 2001 yılında 209.985 milyon TL. tutarında olan birikmiş amortismanlar47.474 milyon TL.lık (nominal % 22,6 artış, reel  6,3 azalış) artış göstermiştir. 2002 yılında meydana gelen 47.474 milyon TL.lık artış, bilgisayar yazılım gideri için ayrılan amortisman karşılığından oluşmaktadır.

      2. PASİF KALEMLERİN İNCELENMESİ

        2002 yılı içinde ve önceki yıllarda Bankalararası Takas Odaları Merkezi adına satın alınan menkul ve gayrimenkullere ait birikmiş amortismanlar aktifte negatif olarak gösterilmiştir. Peşin ödenmiş kiralar için ayrılan karşılıklar, bankalardan alınan avanslar, ödenecek vergi ve diğer yükümlülükler ve nazım hesaplar toplamından oluşan pasif kalemlerinin toplamı 100.407 milyon TL.dır. (TABLO 1)

        Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar

        1. Geçici Hesaplar:

          2002 yılı içinde ve önceki yıllarda Bankalararası Takas Odaları Merkezi adına satın alınan menkul ve gayrimenkullere ait birikmiş amortismanlar aktifte negatif olarak gösterilmiştir. Peşin ödenmiş kiralar için ayrılan karşılıklar, bankalardan alınan avanslar, ödenecek vergi ve diğer yükümlülükler ve nazım hesaplar toplamından oluşan pasif kalemlerinin toplamı 100.407 milyon TL.dır. (TABLO 1)

        2. Alınan Avanslar:

          Bankalardan alınan 73.430 milyon TL tutarındaki avans miktarını göstermekte olup, toplam içindeki payı % 73,13 olmuştur. Bu tutar bankalara iade edilmiştir.

        3. Ödenecek Vergi ve Diğer Yükümlülükler:

          Ödenecek vergi ve diğer yükümlülükler hesabındaki 9.586 milyon TL., bankalararası takas odalarında çalışan personelin Aralık ayı ücretlerinden kesilen ve kanuni kesintiler ile işveren katkısı olarak ilgili kuruluşlara Ocak 2003 ayı içerisinde ödenen vergi, fon, prim ve sendika kesintilerinin toplamından oluşmaktadır.

        Pasifte yer alan kıymetlerin yıllar itibariyle karşılaştırmalı dağılımı Tablo 2’de gösterilmiştir.

      3. NAZIM HESAPLAR

        2002 yılında muhtelif firmalara sözleşme karşılığı yaptırılan işler nedeniyle firmalardan alınan 4 adet teminat mektup tutarı olup toplam 5.594 milyon TL. dir.

    • GELİR-GİDER TABLOSU

      Bankalararası Takas Odaları Merkezinin bankalardan tahsil edilen paralar ile katılım paylarından karşılanan harcamaları 2002 yılında 285.218 milyon TL. artarak (nominal % 34,0 artış, reel % 2,5 artış) 1.123.678 milyon TL. ye ulaşmıştır.(TABLO 3)

      1. GELİRLER

        Bankalardan Tahsil Edilen Paralar:

        Bankalararası takas odaları faaliyetleri nedeniyle yapılan masrafları karşılamak amacıyla Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetmeliği'nin 12 nci maddesi hükümleri çerçevesinde banka ve özel finans kurumlarından 2002 yılı içinde, işletme masrafları karşılığı olarak 1.174.790milyon TL. tahsil edilmiştir. Bu tutar bir önceki yıla göre 351.898 milyon TL. lık % 42,8 oranında artışı ifade etmektedir.


        Katılım Payları:

        Bankalar adına müşterek mülkiyet esasına göre satın alınmış takas odaları hizmet yerlerinde faaliyetlere sonradan katılan banka ve özel finans kurumlarından 2002 yılında katılma payı adı altında bir önceki yıla göre 7.559 milyon TL. fazlasıyla 23.127 milyon TL. tahsil edilmiştir.


      2. GİDERLER

        Bankalararası takas odalarında 2003 yılı içinde yapılan harcamaların ilgili takas odalarına ve masraf türlerine göre dökümü Tablo 4 de gösterilmiş olup, söz konusu giderlerdeki gelişmeler aşağıda özetlenmiştir.

        1. Gayrimenkullere Ait Satın Alma, Vergi ve Sair Giderler:

          Bankalararası Takas Odaları Merkezi adına kayıtlı hizmet yerlerine ilişkin vergi ve sair giderler ile çevre temizlik vergisi toplamı 4.976 milyon TL. olmuştur.

        2. Hizmet Yeri Yangın Sigortası Giderleri:

          Bankalararası Takas Odaları Merkezi adına kayıtlı hizmet binaları ile bazı bankaların müşterek mülkiyetinde bulunan hizmet binalarının 2002 yılı içinde yangın tehlikesine karşı yaptırılan sigorta giderleri tutarı 2001 yılına göre 432 milyon TL. artarak 2.090 milyon TL. olmuştur.

        3. Bilgisayar Donanım Giderleri:

          2002 yılında bir önceki yıla göre 18.445.720.000.-TL. azalış göstererek 362 milyon TL. olmuştur.

        4. Bilgisayar Yazılım Giderleri:

          Bilgisayar yazılım giderleri, 2002 yılında 2001 yılına göre % 1.859,2 oranında artarak 2.423 milyon TL.den 47.473 milyon TL.sına ulaşmıştır. Bu tutar Ankara ve İstanbul takas odaları arasında kurulan yedekleme sistemi yazılım gideri ile yazılıma ilişkin eğitim giderlerinden oluşmaktadır.

        5. Bina Tadilat ve Onarım Giderleri:

          Denizli Takas Odasının tadilatı için kullanılan gider kalemi 2002 yılında 674 milyon TL olarak gerçekleşmiştir.

        6. Elektronik Cihaz Sigorta Gideri:

          2002 yılında 460 milyon TL.lık bu gider kalemi Ankara Takas Odası için kullanılmıştır.

        7. Personel Ücreti, İkramiye, Fazla Çalışma Ücretleri, Yolluklar ve Kanuni Kesintiler:

          31.12.2002 tarihi itibariyle işten ayrılan bilgisayar uzmanları ve kapatılan odalarda çalışan personel hariç tutulduğunda, bankalararası takas odalarında toplam 25 kişi çalışmakta olup, bunlardan 13'ü büro memuru, 9'u hizmetli, 2’si bilgisayar uzmanı, 1’i web tasarımcısı olarak istihdam edilmektedir. Bankalararası takas odalarında görevli personel (bilgisayar uzmanları ve web tasarımcısı hariç) Banka-Sigorta İşçileri Sendikası’na (BASİSEN) kayıtlı bulunmaktadır.

          Anılan Sendika ile yapılan VIII. Dönem Toplu İş Sözleşmesi uyarınca, personelin ücretlerine 1.3.2002 tarihinden geçerli olmak üzere % 20 zam yapılmış ve buna göre oluşan ücret 1.9.2002 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere % 8,3 oranında artırılmıştır. 2001 yılı toplam giderleri içerisinde % 49,1 lık paya sahip olan personel giderleri kalemi 2002 yılı içerisinde % 50,1 olarak gerçekleşmiş olup, bir yıl öncesine göre % 47,9 luk bir artışla 608.088 milyon TL.na ulaşmıştır.

        8. Ayni Yardımlar:

          Bankalararası takas odalarınca 2002 yılı içinde ayni yardımlar toplamı bir önceki yıla göre 1.836 milyon TL. (% 40,9) artarak 6.322 milyon TL.na ulaşmıştır.

        9. Sağlık Yardımları:

          2002 yılında sağlık yardımları tutarı 15.396 milyon TL. lık bir artışla toplam 47.434 TL. olmuştur.

          Personel için yapılan giderler toplam olarak dikkate alındığında;

          • Personel Ücreti, İkramiye, Fazla Çalışma Ücretleri, Yolluklar ve Kanuni Kesintiler için 608.088 milyon TL.,
          • Ayni Yardımlar için 6.322 milyon TL.,
          • Sağlık Yardımları için 47.434 milyon TL.

          olmak üzere toplam 661.844 milyon TL. lik bir gider oluşmuştur. 2001 yılı içerisinde personele ilişkin söz konusu kalemlerin toplam giderler içindeki payı % 53,4 iken 2002 yılında bu oran % 55,2 olarak gerçekleşmiş olup, 2001 yılına göre nominal olarak % 67,7, reel olarak ise % 13,9 oranında artış gerçekleşmiştir.

        10. Kira Giderleri:

          Bankalararası İzmir, Eskişehir, Konya, Kayseri, Gaziantep, Diyarbakır, Adana, Bursa, Balıkesir takas odaları faaliyetlerini kiralanan hizmet yerlerinde sürdürmüştür. 2002 yılı içinde hizmet binaları için ödenen kira giderleri toplamı 57.566 milyon TL. dır. Kira giderleri bir önceki yıla göre 20.916 milyon TL.tutarında artış göstermiştir.

        11. Satın Alınmış Demirbaş Giderleri:

          2002 yılında demirbaş alımı yapılmamıştır.

        12. Bakım Onarım Giderleri:

          Bankalararası takas odaları hizmet binaları ile kullanılan demirbaş eşyanın 2002 yılı içindeki bakım ve onarım giderleri toplamı bir önceki yıla göre 32.293 milyon TL. artarak 192.714 milyon TL.na yükselmiştir.

        13. Haberleşme Giderleri:

          2002 yılı içinde haberleşme giderleri 2001 yılına göre 6.521 milyon TL. artarak 28.668 milyon TL. olarak gerçekleşmiştir.

        14. Elektrik Su Giderleri:

          Bir önceki yıla göre 11.709 milyon TL. artan elektrik ve su giderleri toplamı 35.086 milyon TL. olmuştur.

        15. İşyeri Yönetim ve Yakacak Giderleri:

          Bankalararası takas odaları hizmet binalarının ısıtılması ve yönetim amacıyla yapılan harcamalar toplamı bir önceki yıla göre 9.884 milyon TL. artarak 31.703 milyon TL.na yükselmiştir.

        16. Matbua ve Kırtasiye Giderleri:

          Matbua ve kırtasiye giderleri, takas işlemlerinin büyük ölçüde İstanbul Takas Odasına kayması nedeniyle, diğer odalardaki işlem hacminde meydana gelen gerilemeye bağlı olarak, bir önceki yıla göre 4.650 milyon TL. azalarak 6.239 milyon TL.na inmiştir.

        17. Bilgisayar Tüketim Malzemesi:

          Bigisayar tüketim malzemesi bir önceki yıla gore 7.622  milyon TL. artarak 2002 yılında 7.790 milyon TL.olarak gerçekleşmiştir.

        18. Temizlik Malzemesi Giderleri:

          Bankalararası takas odalarında temizlik malzemesi giderleri bir önceki yıla gore 445 milyon azalarak 3.480 milyon TL. olmuştur.

        19. Şirket Temizlik Giderleri:

          Temizlik hizmetleri anlaşmalı şirketlerce sağlanan ve bu amaçla eleman istihdam edilmeyen bankalararası İzmir, Gaziantep, Trabzon, Antalya, Adana ve Balıkesir Takas Odaları için 2002 yılında ödenen toplam tutar 24.177 milyon TL.dir.

        20. Avukatlık Ücreti:

          Bursa Takas Odası hizmet yeri ile ilgili olarak açılan davanın takibi için 2002 yılında ödenen avukatlık ücreti 466 milyon TL. olmuştur.

        21. Mali Müşavirlik Ücreti:

          2002 yılında mali müşavirlik ücreti olarak 7.190 milyon TL. ödenmiştir.

        22. Sair Giderler:

          Sair giderler kalemi bir önceki yıla göre 1.792 milyon TL. artarak 10.718 milyon TL. olarak gerçekleşmiştir.

    ÇEK MALİYETİ

    Bankalararası takas odalarındaki faaliyetlerin çağdaş bir ortamda ve etkin bir şekilde yerine getirilmesi amacıyla 2003 yılında yapılan harcamalar, 2002 yılına kıyasla yüzde 2.71 artarken, işlem gören çek adedi ise yüzde 3.7 artış göstermiştir. Bu gelişmeler çerçevesinde, Bankalararası Takas Odaları Merkezine katılan banka ve özel finans kurumlarının çek başına birim maliyetleri, 2003 yılında bir önceki yıla göre yüzde 0,9 oranında azalarak 44.013.-TL.na düşmüştür.


    2003 yılında yapılan giderlerden banka ve özel finans kurumlarına eşit olarak paylaştırılan tutarlar düşüldükten sonra 2004 yılı için alınacak avansın hesaplanmasında kullanılmak üzere hesaplanan çek maliyeti 43.306,- TL. olmuştur.


    Bankalararası Takas Odaları Merkezi’nin 2003 yılında yapılan harcamalarının çek başına maliyetini etkileyen kalemlerdeki gelişmelere ilişkin tablonun incelenmesinden de anlaşılacağı gibi, bu maliyetin yüzde 66.56 lik kısmını personel ücretleri oluşturmaktadır. Bakım onarım giderleri (yüzde 17,39), sağlık yardımları (yüzde 2,77 ), işyeri yönetim ve yakacak giderleri (yüzde 2,76 ), haberleşme giderleri (yüzde 2,60 ), elektirik su giderleri (yüzde 2,31) de çek başına maliyeti etkileyen önemli kalemler olarak ortaya çıkmıştır. (TABLO 9)


    BÖLÜM III

    İSTATİSTİKİ BİLGİLER VE GRAFİKLER