BÖLÜM I
  1. BANKALARARASI TAKAS ODALARI MERKEZİ
  2. YÖNETİM KURULU
  3. PERSONEL YAPISI
BÖLÜM II
  1. BANKALARARASI TAKAS ODALARI 2012 YILI FAALİYETLERİ
  2. 2012 YILI İDARİ FAALİYETLERİ
  3. İYİLEŞTİRME VE GELİŞTİRME ÇALIŞMALARI
BÖLÜM III
  1. 2012 YILI BİLANÇO VE GELİR-GİDER YAPISI
  2. ÇEK MAALİYETİ
BÖLÜM IV
  1. EK TABLOLAR

BÖLÜM I

BANKALARARASI TAKAS ODALARI MERKEZİ

1211 sayılı Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Kanunu’nun 55 inci maddesi, 5941 sayılı Çek Kanunu’nun 8 inci ve mülga 3167 sayılı Çekle Ödemelerin Düzenlenmesi ve Çek Hamillerinin Korunması Hakkında Kanun’un 6 ncı maddesinin Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’na verdiği yetki uyarınca, çeklerin banka şubeleri arasında hesaben tesviyesini sağlamak amacıyla tüzel kişiliği haiz Bankalararası Takas Odaları Merkezi (BTOM) 1985 yılında kurulmuştur. Çek takası faaliyetleri İstanbul ve Ankara takas odalarında, BTOM Yönetmeliği ile bu Yönetmeliğe ilişkin İzahname esasları çerçevesinde yürütülmektedir.


Takas işlemleri, 18 Ekim 1993 tarihinden itibaren Bankalararası İstanbul Takas Odası’nda, 16 Haziran 1997 tarihinden itibaren de Bankalararası Ankara Takas Odası’nda elektronik ortamda yürütülmektedir. 16 Nisan 1998 tarihinde Bankalararası İstanbul Takas Odası’nda başlatılan uygulama ile çek takası; isteyen katılımcılarca çek başına işlem maliyetlerini ve çeklerin naklinde karşılaşılacak riskleri azaltmak ve işlemleri hızlandırmak amacıyla, Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetim Kurulu’nca hazırlanan protokolü imzalamak suretiyle elektronik ortamda fiziken ibraz edilen çeklerle birlikte fiziken ibraz edilmeksizin sadece çek bilgileri üzerinden yapılmaktadır.


Sisteme katılan bankalar yurt çapındaki tüm şubelerinden takasa konu olabilecek çekleri Bankalararası İstanbul Takas Odası’nda işleme almaktadırlar.


31 Aralık 2012 tarihi itibariyle bankalararası takas odaları faaliyetlerine katılan üyelerin sayısı 41’dir. Bunlardan 37’si fiziken ibraz edilmeksizin yapılan çek takası sistemine katılmaktadır.


Bankalararası Takas Odaları Merkezi çek takası sistemine katılan tek şubeli 8 bankanın 5’i fiziken ibrazsız çek takasına, 3’ü fiziken ibrazlı çek takasına katılmaktadır. Sadece İstanbul’da faaliyet gösteren bu bankalar çek takas işlemlerini İstanbul Takas Odasında yürütmektedir.


Ödeme sistemleri arasında önemli bir yer tutan çek takası faaliyetlerinin kesintisiz ve sorunsuz bir şekilde hizmet verebilmesi büyük önem taşımaktadır. Bu nedenle, sunulan hizmetin kalitesinin ve etkinliğinin artırılabilmesi amacıyla teknolojik gelişmeler takip edilmekte ve mevcut takas yazılımında ortaya çıkan gereksinimler de dikkate alınarak iyileştirme yapılmaktadır.


YÖNETİM KURULU

Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetmeliği’nin 5 inci maddesi uyarınca Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetim Kurulu, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Bankacılık ve Finansal Kuruluşlar Genel Müdür ya da Genel Müdür Yardımcısı ile Türkiye Bankalar Birliği Yönetim Kurulu’nu oluşturan bankaların (Kalkınma ve Yatırım Bankaları hariç) en az şube müdürü seviyesindeki temsilcilerinden oluşmaktadır. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası temsilcisi Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetim Kurulu başkanlık görevini yürütmektedir.


2012 yılında aşağıda yer alan banka temsilcileri BTOM Yönetim Kurulu üyesi olarak görev almışlardır:


  1. Akbank T.A.Ş.,
  2. HSBC Bank,
  3. ING Bank A.Ş.,
  4. Şekerbank T.A.Ş.,
  5. Turklandbank A.Ş.,
  6. Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankası A.Ş.,
  7. Türk Ekonomi Bankası A.Ş.,
  8. Türkiye Garanti Bankası A.Ş.,
  9. Türkiye Halk Bankası A.Ş.,
  10. Türkiye İş Bankası A.Ş.,
  11. Türkiye Vakıflar Bankası T.A.O.,
  12. Yapı ve Kredi Bankası A.Ş.

PERSONEL YAPISI

Tablo 1. Bankalararası Takas Odalarının Personel Yapısı (31.12.2012 itibariyle)
  Proje Sorumlusu Bilgisayar Uzmanı Büro Memuru Hizmetli Toplam
Ankara 1 3 4   8
İstanbul     4 1 5
Toplam   4 8 1 13
Kaynak : BTOM

Bankalararası Takas Odaları Merkezi’nde 31.12.2012 tarihi itibariyle 8’si Ankara, 5’i İstanbul Takas Odası’nda olmak üzere toplam 13 personel çalışmaktadır (Tablo 1). Büro memurlarından 2 kişi muhasebe ve idari işlerle ilgili görev yapmakta olup, diğer personel elektronik çek takası sisteminde vardiyalı şekilde işletmen olarak çalışmaktadır. Büro memurları ve hizmetli Banka-Sigorta İşçileri Sendikası (BASİSEN) üyesidirler.

BÖLÜM II

BANKALARARASI TAKAS ODALARI 2012 YILI FAALİYETLERİ

2012 yılında takas odalarında 143.010 milyon TL tutarında 5.520.359 adet şehir içi, 206.926 milyon TL tutarında 14.210.332 adet şehir dışı olmak üzere toplam 349.936 milyon TL tutarında 19.730.691 adet çek işlem görmüştür (Tablo 2).


Tablo 2. Bankalararası Takas Odalarında İşleme Alınan Çekler
  ÇEK ADEDİ ÇEK TUTARI (TL)
  Şehir içi Şehir dışı Toplam Şehir içi Şehir dışı Toplam
31 Aralık 2011 5.530.020 13.520.245 19.050.265 128.537.355.590 165.705.989.593 294.243.345.183
31 Aralık 2012 5.520.359 14.210.332 19.730.691 143.009.770.186 206.925.732.138 349.935.502.325
Değişim Tutarı - 9.661 690.087 680.426 14.472.414.596 41.219.742.545 55.692.157.142
DeğişimYüzdesi - 0,2 5,1 - 3,6 11,3 24,9 18,9
Kaynak : BTOM

Ancak, toplam çek adedinin yüzde 6,3’ü muhtelif gerekçelerle iade edilmiş olup, iade edilen çekler düşüldüğünde, 18.483.759 adet ve 316.760 milyon TL tutarında çekin hesaplaşmaya tabi tutulduğu görülmektedir. Hesaplaşmaya tabi tutulan çeklerde, 2011 yılına göre tutar olarak yüzde 15 oranında, adet olarak ise yüzde 1,5 oranında artış olmuştur (Tablo 3).


Tablo 3. Bankalararası Takas Odalarında Hesaplaşmaya Tabi Tutulan Çekler
  ÇEK ADEDİ ÇEK TUTARI (TL)
  Şehir içi Şehir dışı Toplam Şehir içi Şehir dışı Toplam
31 Aralık 2011 5.294.277 12.915.361 18.209.638 122.404.889.795 153.000.194.333 275.405.084.128
31 Aralık 2012 5.186.469 13.297.290 18.483.759 132.590.865.845 184.169.045.635 316.759.911.480
Değişim Tutarı -107.808 381.929 274.121 10.185.976.050 31.168.851.302 41.354.827.352
DeğişimYüzdesi - 2,0 3,0 1,5 8,3 20,4 15,0
Kaynak : BTOM

Takastan iade edilen çekler incelendiğinde; 82- Hesapta Yeterli Karşılığı Olmayan Çeklerin- II [1] 781.172 adet ile en önemli iade sebebini teşkil ettiği, bunu 386.183 adet ile 98- Diğer Hatalı Çeklerin izlediği ve 99 kodu ile iade edilen karşılıksız çeklerin adedinin ise 18.887 adet olduğu görülmüştür. Bahsi geçenlerin dışında kalan kodlar ile yapılan iadelerin adedi ise 60.690 olmuştur (Grafik 1)


Grafik 1. İadelerin Nedenlerine Göre Dağılımı
Kaynak: BTOM

2012 yılında bankalararası takas odalarında işleme alınan toplam çek tutarında Üretici Fiyat Endeksi (2003=100)’ne göre yüzde 16,1, hesaplaşmaya tabi tutulan toplam çek tutarında da yüzde 12,3 oranında reel artış gerçekleşmiştir.


2012 yılında bir önceki yıl sonuna göre emisyon hacminde yüzde 9,8, bankacılık sektörünün aktif büyüklüğünde yüzde 12,6, takasta işleme alınan toplam çek tutarında yüzde 3,6 oranında artış gerçekleştiği görülmektedir.


Grafik 2. Bankalararası Takas Odalarında Hesaplaşmaya Tabi Tutulan Çeklerin Gelişimi (Bin Adet, Milyon TL)
Kaynak: BTOM
Grafik 3. Bankalararası İstanbul Takas Odasında İşleme Alınan Çeklerin Toplam İçindeki Payı (Bin Adet, %)
Kaynak: BTOM

1 Ocak 2012–31 Aralık 2012 döneminde bankalararası takas odalarında işlem gören toplam çek adet ve tutarının tamamı İstanbul Takas Odası’nda gerçekleşmiştir. Elektronik ortamda çek takasının başladığı 18 Ekim 1993 tarihinden itibaren, İstanbul Takas Odası’na ibraz edilen çeklerin toplam takas içerisindeki payının yıllar itibariyle gelişimi Grafik 3’de gösterilmektedir.


İstanbul Takas Odası’nın işlem hacmi, fiziken ibrazsız çek takası uygulamasının başladığı 16 Nisan 1998 tarihinde yüzde 67,3 iken, bu tarihten itibaren artan bir seyir izleyerek 2005 yılından itibaren yüzde 100 seviyesine ulaşmıştır.


Grafik 4. 2011 Yılı İçinde Bankalararası Takas Odalarında En Fazla İşlem Hacmine Sahip Bankalar Verilen çeklere göre)
Kaynak: BTOM

2012 yılı içinde bankalararası takas odalarında işleme alınan 19.731 bin adet çekin katılımcılar arasındaki dağılımı incelendiğinde;

  • T.Garanti Bankası A.Ş.’nin 2.401 bin adet çek
  • T.İş Bankası A.Ş.’nin 2.211 bin adet çek,
  • Yapı ve Kredi Bankası A.Ş.’nin 2.106 bin adet çek,
  • Akbank T.A.Ş.’nin 1.940 bin adet çek,
  • T. Ekonomi Bankası A.Ş.’nin 1.737 bin adet çek

ile ilk beş sırada yer aldığı ve işlem hacminin yüzde 52,7’sini oluşturduğu görülmektedir (Grafik 4).


Grafik 5. 2011 Yılı İçinde Bankalararası Takas Odalarında En Fazla İşlem Hacmine Sahip Bankalar (Alınan çeklere göre)
Kaynak: BTOM

Aynı inceleme bankaların kendi nezdlerindeki hesaplar üzerine keşide edilmiş çekler açısından yapıldığında;

  • T.İş Bankası A.Ş.’nin 2.856 bin adet çek,
  • Yapı ve Kredi Bankası A.Ş.’nin 2.386 bin adet çek,
  • T.Garanti Bankası A.Ş.’nin 2.044 bin adet çek,
  • T.Halk Bankası A.Ş.’nin 1.564 bin adet çek
  • Akbank.A.Ş.’nin 1.292 bin adet çek

ile ilk beş sırada yer aldığı ve işlem hacminin yüzde 51,4’ünü oluşturduğu görülmektedir (Grafik 5).


Şehir dışı çekler için uygulanmakta olan provizyon masrafları açısından bakıldığında; tahsilat bakımından ilk beş bankanın toplamın yüzde 79,8’ini oluşturduğu görülmektedir (Grafik 6). Provizyon masrafı ödeyen bankalar incelendiğinde ise ilk beş bankanın toplam provizyon masraflarının yüzde 74,9’unu karşıladığı görülmektedir (Grafik 7).



2012 YILI İDARİ FAALİYETLERİ

Bankalararası Takas Odaları Merkezi (BTOM) Yönetim Kurulu’nun Bankalararası Takas Odaları Merkezi ve bu Merkeze bağlı odaların faaliyetleri ile ilgili olarak yıl içinde yaptığı toplantılarda aldığı kararlardan önemli görülenleri aşağıda belirtilmiştir.


  1. Banka-Sigorta İşçileri Sendikası (BASİSEN) ile imzalanan XIII. Dönem Toplu İş Sözleşmesi’nin 32 nci maddesi uyarınca Disiplin Kurulu’nda Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetim Kurulu’nu (İşveren) temsil etmek üzere, Bankalararası Ankara Takas Odası Yönetim Komitesi Başkanı’nın başkanlığında anılan Komite üyelerinden Tekstil Bank A.Ş. ve T. Finans Katılım Bankası A.Ş.’nin asil, Denizbank A.Ş.’nin yedek üye olarak seçilmelerine karar verilmiştir. (Kara no: 139, Karar tarihi: 27.7.2012)
  2. Bankalararası Ankara Takas Odasında Sistem Operatörü olarak görev yapan iki elemanın ayrılması nedeniyle anılan Odaya 2 personelin alınması için söz konusu Oda Yönetim Komitesine yetki verilmesine karar verilmiştir. (Karar no: 139, Karar tarihi: 27.7.2012)
  3. BTOM’a ait Hatay ilinin İskenderun İlçesi, Yenişehir Mevkii, Mareşal Fevzi Çakmak Caddesi üzerinde 1087 parsel numaralı arsa üzerine inşa edilen taşınmazın 1. (birinci) katında bulunan, toplam 40/1378 paylı 1, 2 ve 3 nolu iş büroları ve eklerinin Yüksek Öğrenim Kredi Yurtlar Kurumu İskenderun Yurt Müdürlüğü’ne hibe edilmesine, işlemleri yürütmek üzere BTOM Yönetim Kurulu Başkanı’nca Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası İskenderun Şubesi Müdürü Süleyman Miçooğulları veya Müdür Yardımcısı Şükrü Ganioğlu’nun yetkilendirilmesine ve söz konusu hibe işlemi için gerekli harcamaların yapılması konusunda BTOM Yönetim Kurulu Başkanı’na yetki verilmesine karar verilmiştir. Söz konusu Karar doğrultusunda anılan hizmet yerinin hibe işlemleri 19.12.2012 tarihinde tamamlanmıştır. (Karar No: 139, Karar Tarihi: 27.7.2012)
  4. 9.3.2006 tarihli BTOM Yönetim Kurulu toplantısında 4 bilgisayar uzmanı ve 1 web tasarımcısı olarak belirlenen BTOM bilgi işlem birimi personeli norm kadro sayısının, yeni elektronik çek takas sistemi projesinin geliştirilmesi ve uygulanması aşamalarında ortaya çıkacak ihtiyacın karşılanmasını teminen; 6 bilgisayar uzmanı, 1 web tasarımcısı ve projenin ağ güvenliğinden sorumlu olacak 1 mühendis olarak genişletilmesi ve belirlenen kadronun korunması amacıyla sonradan BTOM Yönetim Kurulu’nun bilgilendirilmesi şartıyla yeni eleman alımı ile bu elemanların maaş ve özlük haklarının benzer pozisyonlarda çalışan personelin maaşları emsal alınarak belirlenmesi ve gerekli ödeneğin tahsisi konusunda Yönetim Kurulu Başkanı’nın yetkilendirilmesine karar verilmiştir. Söz konusu Karar doğrultusunda 2012 yılında iki bilgisayar uzmanı göreve başlamıştır. (Karar no: 139, Karar tarihi: 27.7.2012)
  5. 1.1.2013 tarihinden geçerli olmak üzere, BTOM Yönetmeliği’nin 12 nci maddesinin (d) fıkrası gereğince bankalararası takas odalarına sonradan katılan bankalardan bir defaya mahsus tahsil edilen katılım payının 75.000.-TL, 12 nci maddesinin (f) fıkrası gereğince işletme masrafları karşılığı olarak alınan avansın 1.250.- TL olarak uygulanmasına karar verilmiştir. (Karar no: 140, Karar tarihi: 18.12.2012)
  6. 23.12.2011 tarihli BTOM Yönetim Kurulu toplantısında Bankalararası İstanbul Takas Odası Yönetim Komitesi üyeliğine seçilen ING Bank A.Ş.’nin Türkiye Bankalar Birliği Yönetim Kurulunda yapılan değişiklik doğrultusunda BTOM Yönetim Kurulu üyesi olması nedeniyle, kura çekilmek suretiyle yapılan seçim sonucunda ilgili oda Yönetim Komitesi üyeliğine Finansbank A.Ş.’nin seçilmesine karar verilmiştir. (Karar no: 140, Karar tarihi: 18.12.2012)
  7. Mevcut uygulamada 17:00 olan ve 19.7.2010 tarihli BTOM Yönetim Kurulu toplantısında 17:30 olarak uygulanmasının Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetmeliği çalışmalarının tamamlanmasından sonra değerlendirilmesine karar verilen günlük çek takası işlemlerinde provizyon alımından sonra iade olan çeklere ilişkin sisteme bilgi gönderme saatinin, Yönetim Kurulu üyesi Bankalarca iş süreçlerine göre yeniden değerlendirme yapılmasının ardından bir sonraki toplantıda tekrar görüşülmesine karar verilmiştir. (Karar no: 140, Karar tarihi: 18.12.2012)
  8. Çek takası faaliyetlerinin yeterli teknolojik altyapıyla sağlıklı bir şekilde yürütülmesi ve çek takası sisteminin kesintisiz olarak çalışmasını sağlamak amacıyla 10.6.2011 tarihli BTOM Yönetim Kurulu toplantısında alınan karar doğrultusunda yenilenen teknik donanım için yetersiz kalan Bankalararası Ankara ve İstanbul Takas Odaları hizmet yerlerinin yeni hizmet yerleri satın alınması suretiyle taşınmalarına; söz konusu satın almalarla ilgili olarak fiyat, güvenlik ve faaliyete uygunluk açısından gerekli araştırma yapmak üzere ilgili oda Yönetim Komitelerinin görevlendirilmelerine karar verilmiştir. (Karar no: 140, Karar tarihi: 18.12.2012)
  9. BTOM Yönetim Kurulu’nun 12.12.1991 tarih, 43 no.lu Kararı ile bir bütçe döneminde hesaplar arasında belirlenen tutarda aktarma yapabilme konusunda yönetim komitelerine verilen yetkiye ilişkin tutarın, 1.1.2013 tarihinden geçerli olmak üzere 14.000.-TL’ye yükseltilmesine karar verilmiştir. (Karar no: 140, Karar tarihi: 18.12.2012)
  10. 1.1.2013 tarihinden geçerli olmak üzere, Bankalararası Takas Odaları Merkezi Alım, Satım ve İhale İşleri İzahnamesi’nin 6 ncı ve 9 uncu maddesinde yer alan bazı tutarlar yeniden belirlenmiştir. (Karar no: 140, Karar tarihi: 18.12.2012)

Ayrıca;

BTOM faaliyetleri ile ilgili olarak Ankara ve İstanbul Takas Odalarının 2013 yılı içinde yapacağı harcamalara ilişkin bütçe ödenekleri onaylanmıştır.


BTOM Yönetim Kurulu’nun 19.7.2010 tarihli toplantısında alınan Karar uyarınca, çeklerin elektronik ortamda imajlarının transfer edilebilmesi ve görüntülenebilmesi sağlayacak olan “Yeni Elektronik Çek Takas Sistemi Projesi” ile ilgili olarak 19.4.2012 tarihinde Türkiye Bankalar Birliğinde toplantı düzenlenmiş ve bu toplantıda varılan mutabakat sonucunda, söz konusu proje ile ilgili olarak, projenin analiz ve tasarım aşamasında sisteme üye bankaların ihtiyaç ve isteklerinin göz önünde bulundurulması ve projenin sonraki adımlarının belirlenebilmesini teminen “BTOM Yeni Elektronik Çek Takas Sistemi Değerlendirme Anketi” bankalara iletilmiş, Bankalardan alınan anket cevapları projenin şekillenmesi sürecinde değerlendirmeye alınmıştır.


BTOM Yönetim Kurulu’nun 26.4.2001 tarihli Kararı ile Yönetim Kurulu Başkanına verilen yetki çerçevesinde; Banka-Sigorta İşçileri Sendikası (BASİSEN) ile imzalanan XIII. Dönem Toplu İş Sözleşmesi’nin 31 inci maddesi uyarınca bankalararası takas odaları personeli için Halk Sigorta A.Ş. ile 34.450.-TL bedelle Grup Sağlık Sigortası yapılmak üzere anlaşmaya varılmıştır.


BASİSEN ile imzalanan XIII. Dönem Toplu İş Sözleşmesi uyarınca 01.3.2012 tarihinden geçerli olmak üzere, sözleşmenin “Ücret Zammı” başlıklı 15/B maddesi uyarınca personelin aylık ücretleri 145.-TL’den az olmamak kaydıyla yüzde 8,5, “Yakacak Yardımı” başlıklı 19 uncu maddesi uyarınca yüzde 12,9, “Yemek Yardımı” başlıklı 21 nci maddeleri uyarınca da yüzde 24,3 oranında artırılmıştır.


BTOM Yönetim Kurulu’nun 9.3.2006 tarihli Kararı ile Yönetim Kurulu Başkanı’na verilen yetki çerçevesinde, Çağdaş Aydın 2.1.2012 tarihinde Proje Sorumlusu olarak BTOM’da göreve başlamıştır.


BTOM’da çalışan bilgisayar uzmanlarının işin gereği yapacakları yurt içi seyahatlerde günlük net olarak ödenen gündelik tutarı 100.-TL ve her seyahat için bir kez ödenen zaruri gider tutarları 1.1.2012 tarihinden geçerli olmak üzere 70.-TL’ye yükseltilmiştir.


BTOM’da 10.10.2011 tarihinde göreve başlayan Bilgisayar Uzmanı Sümeyra Ümmühan Demir 17.2.2012 tarihinde işten ayrılmıştır.


BTOM Yönetim Kurulu’nun 14.8.2003 tarihli Kararı ile Yönetim Kurulu Başkanı’na verilen yetki çerçevesinde, Bankalararası Ankara Takas Odası’nın 2012 yılı bütçesi “Yurt Dışı Seyahat Gideri” hesabına 10.000.-TL ödenek tahsis edilmiş, ayrı-ca BTOM Proje Sorumlusu Çağdaş Aydın San Francisco-ABD’de “EIS&T/SPIE Electronic Imaging 2012/Digital İmaging Systems, 3D Imaging, Image Quality and Image Processing” konulu konferansa katılmıştır.


BTOM bilgisayarlarında kullanılan Microsoft yazılım geliştirime araçları için üyelik bedeli olarak, teklif alınan firmalardan teslim süresi ve fiyat yönünden en uygun teklifi veren Stratus Bilişim Sistemleri Tic. A.Ş.’ye $ 2.400,00 ödenmiştir.


BTOM 2011 yılı faaliyet raporu Değişim Tanıtım Hizm. Matb. ve Tic. Ltd. Şti.’ne ve BTOM Yönetim Kurulu’nun 10.06.2011 tarihli Kararı ile Yönetim Kurulu Başkanı’na verilen yetki çerçevesinde, 1.593.-TL (KDV dahil) bedelle bastırılmıştır.


Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetim Kurulu’nun 27.7.2012 tarihli toplantısında alınan karar uyarınca; Utku Can Yücel ve Bilal Öztürk 3.12.2012 tarihinde bilgisayar uzmanı olarak Bankalararası Takas Odaları Merkezi’nde göreve başlamıştır.


4.8.2012 tarihinden itibaren Türk Telekom (çift santral yedekli) fiber kablo temelli Ankara Takas Odası için 20 Mbps, İstanbul Takas Odası için 10 Mbps olacak şekilde Metro-Ethernet hatları ve noktadan noktaya Ankara-İstanbul yedekleme için 5 Mbps hızında Metro-Ethernet altyapısı tesis edilmiş, ayrıca 21.9.2012 itibariyle İşNet’den alınan altyapı desteği ile e-posta servislerinin iptalinin gerçekleştirilmiş ve BTOM Yönetim Kurulu’nun 26.4.2001 tarihli Kararı ile Yönetim Kurulu Başkanı’na verilen yetki çerçevesinde söz konusu hizmetler için Bankalararası Ankara ve İstanbul Takas Odaları bütçesi “Menkul Bakım ve Onarım Giderleri” hesaplarına sırasıyla 38.000.-TL ve 30.000.-TL ek ödenek verilmiştir.


Odea Bank A.Ş.’nin 15.11.2012 tarihinden itibaren BTOM faaliyetlerine katılımı uygun görülmüş, söz konusu bankadan alınan 50.000.-TL katılım payı üye bankalara dağıtılmıştır.


İYİLEŞTİRME ve GELİŞTİRME ÇABALARI

BTOM elektronik çek takası yeni yazılımında bankaların kimlik doğrulamasında kullanılan güvenlik sertifikaları güncellenmiş, söz konusu çalışmalar kapsamında isteyen bankaların takas elemanları tarafından kullanılan özel şifreler yenilenmiştir.


Bankalararası Ankara ve İstanbul Takas Odalarında kurulu bilgisayar sistemlerine yetkisiz ulaşımın engellenmesine yönelik olarak güvenlik yazılımının iyileştirilmesi için firewall (güvenlik duvarı) programı yenilenmiştir.


Yeni Elektronik Çek Takası Sistemi uygulama tasarım ve geliştirme faaliyetlerine başlanmış olup, bu kapsamda Türkiye Bankalar Birliği nezdinde oluşturulan “Çekler Çalışma Grubu” bünyesinde tüm bankalar ile yeni sistem analiz çalışmaları yapılmıştır. Bankalara dağıtılan anketler ile bankaların hem mevcut sistemle ilgili memnuniyetleri ölçülmüş, hem de yeni sistemden beklentileri tespit edilmiştir. Bu bağlamda alınan kararlar uyarınca yeni sistem geliştirme faaliyetleri devam etmiştir.


Yeni Elektronik Çek Takası Sistemi’nde kullanılacak olan yazılım ve donanımların belirlenmesi amacıyla üretici firmalarla “Kavram İspat Çalışması” yapılmıştır. Örnek bir senaryo üzerinden Ankara ve İstanbul Takas Odaları sanal olarak oluşturulmuş ve performans testlerinde en başarılı bulunan üretici firmaların donanım ve yazılım çözümleri üzerinde seçim yapılmıştır.


BÖLÜM III

2012 YILI BİLANÇO ve GELİR-GİDER YAPISI

  • BİLANÇO
    1. AKTİF KALEMLERİN İNCELENMESİ

      Bankalararası Takas Odaları Merkezi’nin dönen ve duran varlıklar kalemlerinden oluşan aktif kıymetleri toplamı 2011 yılında 23.985 TL iken, 2012 yıl sonu itibariyle 32.705 TL olarak gerçekleşmiştir.

      1. Dönen Varlıklar
        1. Bankalar

          Toplam aktiflerin tamamını oluşturan bankalar kalemi 2012 yılı sonu itibariyle bir önceki yıla göre reel olarak yüzde 33,1 artışla 32.705 TL olmuştur. Söz konusu tutar, Bankalararası Takas Odalarında çalışan personelin 2012 Aralık ayındaki ücretlerinden yapılan vergi, fon, prim ve sendika kesintilerinden oluşmaktadır. Bu hesap 2013 Ocak ayında tasfiye edilmiştir.

      2. Duran Varlıklar
        1. Gayrimenkuller:

          “Maddi Duran Varlıklar” içinde yer alan gayrimenkullerin toplam tutarı yıl sonu itibariyle 30.317 TL olarak gerçekleşmiştir. Söz konusu kalemde bir önceki yıla göre görülen yüzde 2,5’lik azalış kullanılmayan Bankalararası İskenderun Takas Odası hizmet yerinin hibe edilmesinden kaynaklanmıştır. Gayrimenkuller, “Bankalararası Takas Odaları Merkezi-BTOM” tüzel kişiliği adına satın alınmış olan Bankalararası İstanbul ve Edirne Takas Odalarına ait hizmet yerleri ile Bankalararası Ankara Takas Odası hizmet binasındaki BTOM’a ait 7575/1.800.000 hisseden oluşmaktadır.

        2. Menkuller:

          2011 yılı sonu itibariyle 389.993 TL olan menkuller toplamı, 2012 yılı sonu itibariyle nominal yüzde 4,1, reel ise yüzde 1,6’lık artışla 405.888 TL olarak gerçekleşmiştir.

        3. Diğer Maddi Olmayan Duran Varlıklar:

          2011 yılında 225.599 TL olan diğer maddi olmayan duran varlıklar kalemi 2012 yıl sonu itibariyle 612.164 TL olarak gerçekleşmiştir. Söz konusu artış yeni çek takası projesi için bilgisayar yazılım giderlerinde 2012 yılında gerçekleşen artıştan kaynaklanmaktadır.

        4. Birikmiş Amortismanlar:

          Duran varlıklar hesabı altındaki tüm kalemlerin tamamına amortisman ayrılmıştır. Birikmiş amortismanlar 2012 yılında, maddi duran varlıklar için 436.205 TL, maddi olmayan duran varlıklar için 612.164 TL olmak üzere toplam 1.048.369 TL olarak bilançonun aktifinde (-) olarak yer almaktadır. 2011 yılında 645.960 TL tutarında olan birikmiş amortismanlar 2012 yılında 402.409 TL’lik artış göstermiştir. Aktifte yer alan kıymetlerin yıllar itibariyle karşılaştırmalı dağılımı Ek Tablo 1’de gösterilmiştir.

    2. PASİF KALEMLERİN İNCELENMESİ

      Bankalararası Takas Odaları Merkezi’nin, ödenecek vergi ve diğer yükümlülüklerden oluşan pasif kaleminin toplamı 2012 yılında 32.705 TL olarak gerçekleşmiştir.

      Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar

      1. Alınan Avanslar:

        Bankalardan 2012 yılı içinde takas odaları faaliyetleri nedeniyle alınan avanslardan yapılan harcamalardan kalan bakiye yıl sonunda bankalara iade edildiğinden, bu kalemin bakiyesi bilançoda sıfır olmuştur.

      2. Ödenecek Vergi ve Diğer Yükümlülükler:

        Ödenecek vergi ve diğer yükümlülükler hesabı, bankalararası takas odalarında çalışan personelin 2012 yılının Aralık ayı ücretlerinden kesilen ve kanuni kesintiler ile işveren katkısı olarak ilgili kuruluşlara 2013 yılının Ocak ayı içerisinde ödenen vergi, fon, prim ve sendika kesintilerinin toplamından oluşmaktadır. Söz konusu kalem 2011 yılında 23.985 TL iken, 2012 yılında reel yüzde 33,1’lik artışla 32.705 TL olarak gerçekleşmiştir.

      Pasifte yer alan kıymetlerin yıllar itibariyle karşılaştırmalı dağılımı Ek Tablo 1’de gösterilmiştir.

    3. NAZIM HESAPLAR

      2012 yılında sözleşme yapılmadığından bu kalemin bakiyesi bilançoda sıfır olmuştur.

  • GELİR-GİDER TABLOSU

    Bankalararası Takas Odaları Merkezinin bankalardan tahsil edilen paralar ile katılım paylarından karşılanan harcamaları 2011 yılına göre reel olarak yüzde 26,3 artışla 1.561.130 TL olmuştur.

    1. GELİRLER

      Bankalardan Tahsil Edilen Paralar:

      Bankalararası takas odaları faaliyetleri nedeniyle yapılan masrafları karşılamak amacıyla Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetmeliği’nin 12 nci maddesi hükümleri çerçevesinde katılımcılardan 2012 yılı içinde, işletme masrafları karşılığı olarak bir önceki yıla göre reel olarak yüzde 26,3’lük artışla 1.561.130 TL tahsil edilmiştir.

    2. GİDERLER

      Bankalararası takas odalarında 2012 yılı içinde yapılan harcamaların ilgili takas odalarına ve masraf türlerine göre dökümü Ek Tablo 3’te gösterilmiş olup, söz konusu giderlerdeki gelişmeler aşağıda özetlenmiştir.

      1. Gayrimenkullere Ait Satın Alma, Vergi ve Sair Giderler:

        Bankalararası Takas Odaları Merkezi adına kayıtlı hizmet yerlerine ilişkin vergi ve sair giderler ile çevre temizlik vergisi toplamı 2012 yılında bir önceki yıla göre reel olarak yüzde 75,5 oranında azalarak 7.351 TL olmuştur.

      2. Hizmet Yeri Yangın Sigortası Giderleri:

        Bankalararası Takas Odaları Merkezi adına kayıtlı hizmet binalarının 2012 yılı içinde yangın tehlikesine karşı yaptırılan sigorta giderleri tutarı bir önceki yıla göre reel olarak yüzde 4,9 oranında artarak 2.865 TL olmuştur.

      3. Bilgisayar Donanım Giderleri:

        2011 yılında 6.669 TL olarak gerçekleşen donanım harcamaları, 2012 yılında 12.687 TL olarak gerçekleşmiştir.

      4. Bilgisayar Yazılım Giderleri:

        2011 yılında 21.090 TL olan bilgisayar yazılım giderleri, 2012 yılında 386.565 TL olarak gerçekleşmiştir. Söz konusu artış yeni elektronik çek takas sisteminde kullanılmak üzere veri tabanı ve iletişim sistemi yazılım paketleri alımından kaynaklanmış olup, bu artış sonrası anılan kalemin toplam giderler içerisindeki payı yüzde 1,8’den yüzde 24,8’e yükselmiştir.

      5. Bina Tadilat ve Onarım Giderleri:

        2011 yılında 4.956 TL. olan bina tadilat ve onarım giderlerinde 2012 yılında harcama gerçekleşmemiştir.

      6. Elektronik Cihaz Sigorta Gideri:

        2011 yılında 1.588 TL olan sigorta giderleri, 2012 yılında 1.188 TL olarak gerçekleşmiştir.

      7. Personel Ücreti, İkramiye, Fazla Çalışma Ücretleri, Yolluklar ve Kanuni Kesintiler:

        Banka-Sigorta İşçileri Sendikası (BASİSEN) ile yapılan XIII. Dönem Toplu İş Sözleşmesi uyarınca, personelin ücretlerine 01.03.2012 tarihinde yapılan yüzde 8,5’lik zam oranına rağmen, personel giderleri kalemi bir çalışanın ayrılması nedeniyle bir önceki yıla göre reel olarak yüzde 3,18’lik azalışla 831.866 TL olarak gerçekleşmiştir. Böylece, gerek söz konusu azalış gerekse bilgisayar yazılım giderleindeki artışa bağlı olarak 2011 yılında toplam giderler içerisinde yüzde 69,5’lik paya sahip olan söz konusu kalemin payı 2012 yılında yüzde 53,3’e gerilemiştir.

      8. Ayni Yardımlar:

        2012 yılı içinde ayni yardımlar toplamı bir önceki yıla göre 150 TL azalarak 1.550 TL olarak gerçekleşmiştir.

      9. Sağlık Yardımları:

        2012 yılında sağlık yardımları tutarı reel olarak yüzde 21 oranında artarak 35.162 TL olmuştur.

        Personel için yapılan giderler toplam olarak dikkate alındığında;

        • Personel Ücreti, İkramiye, Fazla Çalışma Ücretleri, Yolluklar ve Kanuni Kesintiler için 831.866 TL,
        • Ayni Yardımlar için 1.550 TL,
        • Sağlık Yardımları için 35.162 TL

        olmak üzere toplam 868.578 TL’lik bir gider oluşmuştur.

        2011 yılı içerisinde personele ilişkin söz konusu kalemlerin toplam giderler içindeki payı yüzde 72 iken, 2012 yılında bu oran yüzde 56’ya düşmüş, toplam personel giderleri 2011 yılına göre reel olarak yüzde 3,2 oranında azalış göstermiştir.

      10. Satın Alınmış Demirbaş Giderleri:

        2012 yılında 3.207 TL.’lik demirbaş alımı gerçekleştirilmiştir.

      11. Bakım Onarım Giderleri:

        Bankalararası Takas Odaları hizmet binaları ile kullanılan demirbaş eşyanın 2012 yılı içindeki bakım ve onarım giderleri toplamı bir önceki yıla göre reel olarak yüzde 309,1 oranında artarak 102.147 TL olmuştur.

      12. Haberleşme Giderleri:

        2012 yılı içinde kiralık hat ile internet erişim hizmetine ödenen ücretleri de kapsayan haberleşme giderleri, 2011 yılına göre reel olarak yüzde 27,3 olarak azalarak 57.502 TL olmuştur.

      13. Elektrik Su Giderleri:

        Bir önceki yıla göre 3.235 TL azalan elektrik ve su giderleri toplamı 22.563 TL olmuştur.

      14. İşyeri Yönetim ve Yakacak Giderleri:

        Bankalararası Takas Odaları hizmet binalarının ısıtılması ve yönetim amacıyla yapılan harcamalar toplamı bir önceki yıla göre reel olarak yüzde 8.1 oranında azalarak 21.235 TL olmuştur.

      15. Matbua ve Kırtasiye Giderleri:

        Matbua ve kırtasiye giderleri, bir önceki yıla göre 335 TL azalarak 2012 yılında 3.357 TL olmuştur.

      16. Bilgisayar Tüketim Malzemesi:

        Bilgisayar tüketim malzemesi bir önceki yıla göre 281 TL artarak 2012 yılında 987 TL olarak gerçekleşmiştir.

      17. Temizlik Malzemesi Giderleri:

        Bankalararası Takas Odalarında temizlik malzemesi giderleri bir önceki yıla göre 148 TL artarak 2012 yılında 1.307 TL olmuştur.

      18. Şirket Temizlik Giderleri:

        Bankalararası Takas Odalarının temizlik işleri 2009 yılından itibaren özel bir firma tarafından gerçekleştirilmeye başlanmış olup, 2012 yılında temizlik şirketi giderleri kalemi 29.986 TL. olarak gerçekleşmiştir.

      19. Avukatlık Ücreti:

        2011 yılında 3.432 TL’lik avukatlık ücreti ödenmiş olup, 2012 yılında ücret ödemesi gerçekleşmemiştir.

      20. Mali Müşavirlik Ücreti:

        2011 yılında 5.000 TL mali müşavirlik ücreti ödenirken, söz konusu ücret 2012 yılında 6.000 TL olarak gerçekleşmiştir.

      21. Sair Giderler:

        Sair giderler kalemi bir önceki yıla göre 238 TL artarak 5.365 TL olarak gerçekleşmiştir.

      22. Yurt içi Seyahat Gideri:

        2011 yılında 11.314 TL olarak gerçekleşen Yurt içi seyahat giderleri 5.562 TL artarak 2012 yılında 16.876 TL olarak gerçekleşmiştir.

      23. Yurt dışı Seyahat Gideri:

        San Francisco-ABD’de gerçekleştirilen “Electronic Imaging” konulu konferans için Ocak ayında görevlendirilen personelin; ulaşım, konaklama, gündelik ve zaruri giderleri 2011 yılında 5.273 TL. olarak gerçekleşen Yurt dışı seyahat gideri 2012 yılında 9.833 TL olarak gerçekleşmiştir.

      24. Eğitim Gideri:

        2011 yılında 1.217 TL. olarak gerçekleşen eğitim gideri 2012 yılında 1.531 TL olarak gerçekleşmiştir.

ÇEK MALİYETİ

Bankalararası takas odalarının toplam harcamaları 2012 yılında bir önceki yıla göre yüzde 29,4 artarken, aynı dönemde hesaplaşmaya tabi tutulan çek adedi yüzde 1,5 artmıştır. Bu çerçevede, yıl içinde yapılan harcamaların hesaplaşmaya tabi tutulan çek adedine oranını gösteren çek başına maliyet 2011 yılında 6,6 Kr. iken, 2012 yılında yüzde 27,5 artışla 8,4 Kr.’a yükselmiştir (Grafik 8).

Grafik 7. Bankalararası Takas Odalarında Hesaplaşmaya Tabi Tutulan Çek Adetleri ile Çek Başına Maliyet (Bin Adet, Kr)
Kaynak: BTOM

Benzer hesaplama işleme alınan çek adetlerine göre yapıldığında 2011 yılında 6,3 Kr olan çek başına maliyetin 2012 yılında 7,9 Kr.’ye yükseldiği görülmektedir.


2012 yılında yapılan giderlerden bankalara eşit olarak paylaştırılan tutarlar düşüldükten sonra, 2012 yılı avansının kapatılmasında kullanılan toplam çek adedine göre hesaplanan çek maliyeti 5,8 Kr. olmuştur.


Bankalararası Takas Odaları Merkezi’nin 2012 yılında yapılan harcamalarının çek başına maliyetini etkileyen kalemler incelendiğinde, bu maliyetin yüzde 53,3’lük kısmını personel ücretlerinin oluşturduğu görülmektedir. Bilgisayar yazılım giderleri (yüzde 24,8), bakım onarım giderleri (yüzde 6,5), haberleşme giderler (yüzde 3,7) sağlık yardımları (yüzde 2,3), şirket temizlik giderleri (yüzde 1,9) çek başına maliyeti etkileyen diğer önemli kalemler olarak ortaya çıkmaktadır (Ek Tablo 7).


BÖLÜM IV

EK TABLOLAR

[1] 20.12.2009 tarih ve 27348 sayılı Resmi Razete’de yayımlanan 5941 Sayılı Kanun’un 3 üncü ve 8 inci maddeleri uyarınca, anılan Kanuna göre bastırılan çeklerde, çek takası sistemine iade edilen çekler için kullanılan kodlarda çek tutarı, sorumluluk tutarı ve hesap bakiyesi toplamına eşit veya altında olanlar için “81- Hesapta yeterli karşılığı olmayan çek-I”; çek tutarı, sorumluluk tutarı ve hesap bakiyesi toplamı üzerinde olanlarda “82- Hesapta yeterli karşılığı olmayan çek-II” iade kodları kullanılmakta olup, mülga 3167 Kanun uyarınca karşılıksız kalan çekler için 99 numaralı kod kullanılmaya devam edilmektedir.